Priming effects of letter transposition and its role in consonant-vowel structure and morpheme boundaries in Turkish as an agglutinative language
Harf tranzposizyonu ve sondan eklemeli bir dil olan Türkçede ünlü-ünsüz yapısı ve biçimbilim sınırlarındaki etkisi
- Tez No: 1021506
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN ŞENER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Psikoloji, Linguistics, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Görsel okuma, Görsel sözcük tanıma, Metin okuma, Ön hazırlama etkisi, Visual reading, Visual word recognition, Text reading, Priming
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilişsel Bilimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Harf yer değiştirmesi, yazılı sözcüklerin harflerin sırasının değiştirilmesidir. Bu yer değiştirme, kelimelerin hecelerini ve anlamsal yapısını değiştirerek okuma hızını etkileyebileceği gibi, kuramsal yaklaşımlar bazı bilişsel becerilerin bu sınırlılıkları telafi ettiğini öne sürmektedir. Görsel kelime tanımada harf konum kodlamasının merkezi rolü göz önüne alındığında, yer değiştirmiş harflerin fonolojik ve morfolojik kimliği ve geçtikleri sınırlar, sözcüksel işleme üzerinde belirgin şekilde farklı etkilere sahip olabilir. Bu çalışma, Türkçe'de farklı sözcük uzunluklarında (5-10 harf) bitişik olmayan, morfemler arası harf yer değiştirmesinin hazırlama etkilerini, karşıt bir ön hazırlık – hedef tasarımı (dönüşümlü olarak, gerçek ve harfleri yer değiştirmiş gerçek olmayan kelimeler) ile maskeli hazırlama sözcüksel karar verme görevi kullanarak incelemiştir. Katılımcılardan hedefleri gerçek kelimeler veya yer değiştirmiş anlamsız kelimeler olarak tanımlamaları istenmiştir. Sonuçlar, kelime uzunluğunun anlamlı bir ana etkisi olduğunu ve kelime uzunluğu ile öncü-hedef karşıtlık koşulu arasında anlamlı bir etkileşim olduğunu ortaya koymuştur; iki ortografik karşıt, Türkçe kelimelerin birden fazla morfemik sınıra sahip olma olasılığının yüksek olduğu seviyelerden bazıları olan 8-9 harfte keskin bir şekilde ayrışmaktadır. Harf yer değiştirme türünün (ünsüz-ünsüz, ünsüz-ünlü, ünlü- ünsüz veya ünlü-ünlü) anlamlı bir etkisi bulunmazken, bu sonuç, Türkçe ünlü uyumu ışığında son ek tanımada ünlülerin işlevselliğiyle ilişkilendirilmiştir. Sonuçlar, Türkçede görsel kelime tanımanın karma bir yaklaşım izlediğini de düşündürmektedir: Daha kısa kelimeler için bütünsel paralel işleme kullanılırken, morfolojiyle ilişkili bir şekilde belli uzunluk eşiklerinde morfo- ortografik ayrıştırmaya geçiş sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Harf yer değiştirmesi, yazılı sözcüklerin harflerin sırasının değiştirilmesidir. Bu yer değiştirme, kelimelerin hecelerini ve anlamsal yapısını değiştirerek okuma hızını etkileyebileceği gibi, kuramsal yaklaşımlar bazı bilişsel becerilerin bu sınırlılıkları telafi ettiğini öne sürmektedir. Görsel kelime tanımada harf konum kodlamasının merkezi rolü göz önüne alındığında, yer değiştirmiş harflerin fonolojik ve morfolojik kimliği ve geçtikleri sınırlar, sözcüksel işleme üzerinde belirgin şekilde farklı etkilere sahip olabilir. Bu çalışma, Türkçe'de farklı sözcük uzunluklarında (5-10 harf) bitişik olmayan, morfemler arası harf yer değiştirmesinin hazırlama etkilerini, karşıt bir ön hazırlık – hedef tasarımı (dönüşümlü olarak, gerçek ve harfleri yer değiştirmiş gerçek olmayan kelimeler) ile maskeli hazırlama sözcüksel karar verme görevi kullanarak incelemiştir. Katılımcılardan hedefleri gerçek kelimeler veya yer değiştirmiş anlamsız kelimeler olarak tanımlamaları istenmiştir. Sonuçlar, kelime uzunluğunun anlamlı bir ana etkisi olduğunu ve kelime uzunluğu ile öncü-hedef karşıtlık koşulu arasında anlamlı bir etkileşim olduğunu ortaya koymuştur; iki ortografik karşıt, Türkçe kelimelerin birden fazla morfemik sınıra sahip olma olasılığının yüksek olduğu seviyelerden bazıları olan 8-9 harfte keskin bir şekilde ayrışmaktadır. Bu bulgular, Türkçe sözcüklerde okumanın, morfolojik yoğunluk arttıkça bütünsel işlemden yoğun morfolojik ayrıştırmaya esnek bir şekilde geçiş yapan hibrit bir yol izlediğini göstermektedir. Bu durum, dile özgü morfo-ortografik kuralların görsel kelime tanıma konusunda evrensel bilişsel modellere entegre edilmesinin gerekliliğinin altını çizmektedir.
Benzer Tezler
- The effects of cross-morphemic letter transpositions on morphological processing in Turkish: A psycholinguistic ınvestigation
Türkçe sözcüklerde biçimbirim sınırındaki harf yer değişikliklerinin biçimbilimsel işlemlemeye etkisi:Ruhdilbilimsel bir inceleme
OZAN CAN ÇAĞLAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
DilbilimOrta Doğu Teknik Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BİLAL KIRKICI
- Individual differences in the L1 and L2 processing of morphologically complex words
Anadil ve ikinci dilde biçimbilimsel açıdan karmaşık sözcüklerin biçimbilimsel işlemlenmesinde bireysel farklılıklar
HASİBE KAHRAMAN
Doktora
İngilizce
2022
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLAL KIRKICI
- Effects of self-construal priming on autobiographical memory and attentional processes
Benlik kurgularını kısa süreliğine erişilebilir hale getirmenin otobiyografik anı ve dikkat süreçlerine etkisi
HANDAN ODAMAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
PsikolojiBoğaziçi ÜniversitesiPsikoloji Bölümü
YRD. DOÇ. DR. AYŞECAN BODUROĞLU
- Effects of priming collective interestson affective polarization
Müşterek çıkarların duygusal kutuplaşma üzerine olan etkileri
MUSTAFA İLHAN
Doktora
İngilizce
2024
Siyasal BilimlerYeditepe ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ ERİŞEN
- The effect of sovereign credit rating announcements on US dollar/Turkish lira exchange rate volatility
Ülke kredi derecelendirme notu duyurularının ABD doları/Türk lirası döviz kuru volatilitesi üzerindeki etkisi
MUSTAFA ERDEM
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Ekonomiİstanbul Bilgi ÜniversitesiEkonomi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERDA SELİN ÖZTÜRK