The authorization and authorship phenomenon in artificial intelligence in architecture
Mimaride yapay zekâ alanında yetkilendirme ve müelliflik fenomeni
- Tez No: 1021374
- Danışmanlar: DOÇ. DR. LALE BAŞARIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Yapay zeka, Architecture, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Ekonomi Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, mimarlık pratiğinde yapay zekâ kullanımını yetkilendirme ve müelliflik olgusu bağlamında incelemektedir. Tezin temel problemi, yapay zekâ araçlarının tasarım süreçlerine giderek daha fazla dâhil olması, buna karşın mimarın mesleki sorumluluğu, karar verme yetkisi ve tasarımdaki müelliflik konumunun her zaman açık biçimde tanımlanamamasıdır. Bu nedenle çalışma, mimarların yapay zekâ araçlarını hangi görevlerde kullandığını, yapay zekânın hangi alanlarda daha görünür hâle geldiğini ve bu kullanımın karar verme, kontrol, sorumluluk ve hesap verebilirlik sınırlarını nasıl etkilediğini ele almaktadır. Bu tez, karma yöntemli bir araştırma metodu kullanmaktadır. Ana materyal, RIBA AI raporları ve sektör verileriyle elde edilen analizlerle beraber literatür taramasını kullanmaktadır. Bununla beraber, 25 katılımcı ile yapılan bir ön, pilot anket destekleyici materyal olarak kullanılmıştır. Destekleyici ön anket kapsamında yaratıcı, analitik, teknik ve kontrol odaklı 15 farklı mimari görev türü incelenmiştir. Literatürden, raporlardan ve ön araştırmadan elde edilen bulguların birleşimi, mimaride yapay zeka kullanımının seçici olduğunu gösterir. Katılımcılar yapay zekâyı daha çok yaratıcı ve temsil odaklı görevlerde kullanırken, teknik ve sorumluluk gerektiren görevlerde daha sınırlı kullanmaktadır. Ayrıca birçok mimarın yapay zekâyı kurumsal protokoller veya ortak standartlar olmadan, bireysel inisiyatifle kullandığı görülmüştür. Bu durum, müelliflik, yetkilendirme ve hesap verebilirlik açısından belirsizlik yaratmaktadır. Çalışma, yapay zekânın mimarlık pratiğinin bir parçası hâline geldiğini; ancak bu kullanımın daha açık mesleki, kurumsal ve yasal çerçevelerle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the authorization and authorship phenomenon in architectural practice in relation to the use of artificial intelligence (AI). The main problem of the thesis is that AI tools are increasingly involved in design processes, while the professional responsibility and authorship of the architect remain difficult to define clearly. Therefore, the study focuses on how architects use AI tools, in which tasks AI becomes more visible, and how this use changes the boundaries of decision-making, control, and responsibility. This thesis employs a mixed-methods research approach. The main material utilizes a literature review along with analyses derived from RIBA AI reports and industry data. Additionally, a supportive preliminary pilot survey conducted with 25 participants serves as supporting material. The supportive preliminary survey included 15 architectural task types and examined AI use in creative, analytical, technical, and control-related practices. The combination of findings from the literature, reports, and preliminary research indicates that the use of artificial intelligence in architecture is selective. Architects mostly use AI in creative and representation-based tasks, while they use it less in technical and responsibility-sensitive tasks. The results also show that many architects use AI through individual initiative, without clear office protocols or institutional frameworks. This creates uncertainty in terms of authorship, authorization, and accountability. The study concludes that AI has become a practical part of architectural work, but its use still depends mostly on personal judgment. Therefore, clearer professional, institutional, and regulatory frameworks are needed to define responsibility in AI-assisted architectural practice.
Benzer Tezler
- Devrelerin büyük işaret cevaplarının bilgisayar yardımıyla bulunması
Başlık çevirisi yok
NÜKHET GÜNEYİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiUludağ ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜR TÜTÜNCÜOĞLU
- Ulaş Sağlık Ocağı merkezinde nüfusun bazı niteliklerine ve konutların durumuna ilişkin bir çalışma
An Investigation carried out at the Ulaş Public Health Centre concerning some characteristics of the population and housing conditions in the district of Ulaş
EROL ŞANLI
Doktora
Türkçe
1985
Halk SağlığıCumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVET ÖZGÜR
- Çimentonun sertleşmesi üzerinde kimyasal komponentlerin etkisi
Başlık çevirisi yok
NACİYE TÜRKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN