Türk polis teşkilatının kurumsallaşması (1845-1937)
Institutionalization of the Turkish police organization (1845–1937)
- Tez No: 1020939
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERSOY ZENGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Toplumsal tarih, Türk tarihi, Türkiye tarihi, Turkish history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Munzur Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nden Cumhuriyet'e uzanan süreçte polis teşkilatının ortaya çıkışı ve gelişimini incelemekte; polis kavramının tarihsel süreç içerisindeki değişimini, teşkilat yapısındaki dönüşümleri ve güvenlik anlayışındaki yenilikleri ele almaktadır. Güvenlik, insanlık tarihi boyunca birey ve toplum yaşamının temel unsurlarından biri olmuş; insanların bir arada yaşamaya başlamasıyla birlikte kamu düzeni ve asayişin sağlanmasına yönelik kurumsal yapılara duyulan ihtiyaç artmıştır. Bu doğrultuda ortaya çıkan güvenlik kurumları zaman içerisinde gelişerek modern polis teşkilatının temelini oluşturmuştur. Türk devlet geleneğinde güvenlik anlayışı başlangıçta daha çok askerî nitelikli bir yapı içerisinde şekillenmiş, asayişin sağlanması töreye dayalı kurallar ve merkezi otorite çerçevesinde yürütülmüştür. Bu süreçte subaşılık kurumu önemli bir askerî kolluk görevi üstlenmiş, Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte güvenlik anlayışı İslam dünyasının etkisiyle gelişim göstermiştir. 18. ve 19. yüzyıllardan itibaren Avrupa'da yaşanan toplumsal ve ekonomik gelişmeler güvenlik anlayışının daha kurumsal bir yapıya dönüşmesine zemin hazırlamış, bu değişim Osmanlı Devleti'ni de etkilemiştir. Özellikle Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve güvenlik ihtiyaçlarına cevap verememesi üzerine II. Mahmud tarafından 1826 yılında Yeniçeri Ocağı kaldırılmış ve güvenlik alanında reform hareketleri başlatılmıştır. Seraskerlik ve İhtisap Ağalığı gibi uygulamaların yetersiz kalması sonucunda 1845 yılında polis adıyla ilk modern güvenlik teşkilatı kurulmuştur. Tanzimat döneminde hız kazanan modernleşme hareketleriyle birlikte 1846 yılında Zaptiye Müşirliği kurulmuş, 1879 yılında ise Zaptiye Nezareti'ne geçilmiştir. I. Meşrutiyet döneminde gerçekleştirilen reformlarla polis teşkilatı daha kurumsal bir yapıya kavuşturulmuş; özellikle 1907 Polis Nizamnamesi ile polisin görev, yetki ve sorumlulukları kapsamlı biçimde düzenlenmiştir. II. Meşrutiyet'in ardından 1909 yılında Emniyet-i Umumiye Müdürlüğü kurulmuş, 1913 tarihli nizamname ile teşkilat yapısı daha sistemli hale getirilmiştir. I. Dünya Savaşı sonrasında yaşanan asayiş sorunları ve Millî Mücadele sürecinde ortaya çıkan Ankara-İstanbul merkezli ikili güvenlik yapısı, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte sona erdirilmiş ve polis teşkilatı çağdaş devlet anlayışı doğrultusunda yeniden yapılandırılmıştır. Ardından çıkarılan 2049, 2559 ve 3201 sayılı kanunlarla modern Türk polis teşkilatının hukuki temelleri oluşturulmuştur. Çalışmanın 1845-1937 tarih aralığını kapsamasının temel nedeni, polis teşkilatının ilk kurumsal yapısının 1845 yılında oluşturulması ve polis kavramının bu dönemde resmî olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Ayrıca günümüzde hâlen yürürlükte bulunan 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ile 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun modern polis teşkilatının hukuki temelini oluşturması nedeniyle çalışma 1937 yılı esas alınarak sınırlandırılmıştır. Bu çalışmada, polis teşkilatının tarihsel gelişimi incelenirken toplumsal ihtiyaçların güvenlik kurumlarının oluşumundaki etkisi, merkezi yönetimin otoritesini güçlendirme amacı ve değişen toplumsal yapı doğrultusunda asayiş anlayışında meydana gelen dönüşüm ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışma, güvenlik olgusunun tarihsel sürekliliği içinde Türk devlet geleneğinde kolluk teşkilatının gelişimini ve Cumhuriyet dönemine uzanan kurumsal evrimini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the emergence and development of the police organization from the Ottoman Empire to the Republic of Türkiye, addressing the historical transformation of the concept of policing, institutional changes within the organization, and innovations in the understanding of security. Throughout human history, security has been one of the fundamental elements of individual and social life; with the beginning of communal living, the need for institutional structures to ensure public order and security gradually increased. These security institutions evolved over time and formed the basis of the modern police organization. In the Turkish state tradition, the understanding of security was initially shaped within a predominantly military structure, and the maintenance of public order was carried out through customary rules and central authority. In this process, the institution of the subaşı assumed an important military law enforcement role, while the acceptance of Islam by the Turks contributed to the development of the security system under the influence of the Islamic world. From the 18th and 19th centuries onward, the social and economic developments experienced in Europe paved the way for a more institutionalized understanding of security, and these changes also affected the Ottoman Empire. In particular, the deterioration of the Janissary Corps and its inability to meet contemporary security needs led Sultan Mahmud II to abolish the corps in 1826 and initiate reforms in the field of security. As temporary practices such as the Seraskerlik and İhtisap Ağalığı proved insufficient, the first modern police organization was established under the name of“police”in 1845. With the modernization movements accelerating during the Tanzimat period, the Zaptiye Müşirliği was established in 1846, followed by the transition to the Zaptiye Nezareti in 1869. Through the reforms carried out during the Constitutional Era, the police organization gained a more institutional framework; notably, the 1907 Police Regulation comprehensively defined the duties, powers, and responsibilities of the police for the first time. Following the Second Constitutional Period, the Emniyet-i Umumiye Müdürlüğü was established in 1909, and the 1913 regulation further systematized the organizational structure. After the First World War, increasing public order problems and the dual security structure centered in Ankara and Istanbul during the National Struggle were eliminated with the proclamation of the Republic, and the police organization was restructured in line with the modern state understanding. Subsequently, Laws No. 2049, 2559, and 3201 established the legal foundations of the modern Turkish police organization. The study covers the period between 1845 and 1937 because the first institutional structure of the police organization was established in 1845 and the term“police”officially entered the literature during this period. Furthermore, since Law No. 2559 on Police Duties and Authorities and Law No. 3201 on the Police Organization, which still remain in force today, constitute the legal basis of the modern Turkish police organization, the study was limited to the year 1937. While examining the historical development of the police organization, the study also addresses the impact of social needs on the formation of security institutions, the central administration's efforts to strengthen its authority, and the transformation of the understanding of public order in response to changing social structures. This study aims to evaluate the development of law enforcement institutions within the Turkish state tradition and their institutional evolution extending into the Republican period within the historical continuity of the concept of security.
Benzer Tezler
- Bursa'da Polis Teşkilatının ve eğitiminin 1946-2009 yılları arasındaki gelişim tarihi
The history of development Police Organization and training in Bursa between 1946-2009
RAKİP ERTUĞRUL ERİZ
- Filistin-Türk polisi işbirliği ve Filistin polisinin yeniden yapılandırılmasına etkisi
Palestinian-Turk police cooperation and its effect on the reconstruction of the Palestinian police organization
AMJAD ABUZAİTER
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Uluslararası İlişkilerPolis AkademisiGüvenlik Stratejileri ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARİF KÖKTAŞ
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU
- Taşlıcalı Yahya Bey Divanında sevgili ve sevgiliye ait fiziki unsurlar
Başlık çevirisi yok
YAVUZ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL