Atebetü'l-Hakâyık'ın anlamlı ve görevli dil ögeleri bakımından incelenmesi (Hollanda nüshası)
An investigation of Atebetü'l-Hakâyık in terms of meaningful and functional language elements (The Holland manuscript)
- Tez No: 1020783
- Danışmanlar: PROF. DR. CENGİZ ALYILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi, Orta Türkçe, Orta Türkçe ve metin incelemeleri dersi, Türk dili ve edebiyatı, Türkçe metinler, Old Turkish, Karakhanid Turkish, Middle Turkish, Mid-era Turkish text analysis lesson, Turkish language and literature, Turkish texts
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türklerin İslamiyet'i kabul etmelerinin ardından, Karahanlı Dönemi'nde Türk dili ve edebiyatı önemli bir eşik sayılmaktadır. Bu dönemde zengin bir söz varlığına sahip olan Türkçenin İslamiyet ile birlikte özellikle Arap ve Fars kültürünün etkisiyle söz varlığı çeşitlenmeye ve artmaya devam etmiştir. Türk dili ve edebiyatı; bir yandan İslam inancı ve bununla birlikte gelen Arap ve Fars kültürlerinden etkilenmiş, diğer yandan Eski Türkçe Dönemi'nin dil ve kültür mirasını devam ettirmiştir. Yeni benimsenen her dinde olduğu gibi İslamiyet'in etkisiyle Arapça ve Farsça kelimeler Türkçeye girmeye başlamış, Uygur alfabesinin yanında Arap alfabesi de kullanılmaya başlanmıştır. Günümüze ulaşan ilk Kur'an-ı Kerim tercümeleri ile Türkler tarafından vücuda getirilen İslamiyet'in etkisinde oluşturulmuş, dini içerikli edebi eserler; Kutadgu Bilig, Dîvânu Lugâti't-Türk, Atebetü'l-Hakâyık ve Divan-ı Hikmet bu dönemin ürünüdür. Karahanlı Dönemi'nin önemli eserlerinden biri olan Atebetü'l-Hakâyık,“Hakikatlerin eşiği”/“Gerçeklerin eşiği”anlamına gelmektedir. Eser aynı zamanda bir nasihatname niteliği taşımaktadır. Eserin Serkan Çakmak tarafından 2019'da yayımlanan Hollanda nüshası, eserin en son bulunan nüshasıdır. Arap harfleriyle, harekeli yazılmış, 80 dizesi eksiktir, 32 beyit ve 85 dörtlükten (toplam 404 dizeden) meydana gelmiştir. Çalışmada, Hollanda nüshasının anlamlı ve görevli dil ögeleri bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. Geleneksel dil bilgisi çalışmalarında bu ögeler, bağımsız ve bağımlı ögeler olarak sınıflandırır. Anlamlı dil ögeleri / bağımsız dil ögeleri adlar, sıfatlar, zamirler, zarflar ve fiillerden; görevli dil ögeleri / bağımlı dil ögeleri ise ekler (ek+ekler, ek+edatlar), edatlar ve bağlaçlar meydana gelmektedir. Atebetü'l-Hakâyık'ın Hollanda nüshasının analizi yapılırken bunun sınıflandırma gözetilmiştir. Eserde dönemin söz varlığı, sözcük yapımı ve işletimi tespit edilerek metinden örnekleriyle birlikte incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Following the Turks' acceptance of Islam, Turkish literature underwent a significant transitional period. During the Karakhanid Period, the Turkish language possessed a rich vocabulary. During this period, the Turkish language and literature were influenced by the Islamic faith and the accompanying Arab and Persian cultures, while at the same time continuing the tradition of the ancient Turkish language and literature. Linguistically, Arabic and Persian words began to enter the Turkish language, and the Arabic alphabet began to be used alongside the Uyghur alphabet. One of the important works of the Karakhanid period, Atebetü'l-Hakâyık, means“The Threshold of Truths.”The work also serves as a book of advice. The Dutch manuscript of the work, published by Serkan Çakmak in 2019, is the most recently discovered copy. Written in Arabic script with vowel marks, it is missing 80 lines and consists of 32 couplets and 85 quatrains (a total of 404 lines). The aim is to examine the Dutch edition in terms of its meaningful and functional linguistic elements. In traditional linguistic studies, these elements are classified as independent and dependent elements. Meaningful linguistic elements / independent elements consist of nouns, adjectives, pronouns, adverbs, and verbs; while functional linguistic elements / dependent elements consist of suffixes (suffixes + suffixes, suffixes + prepositions), prepositions, and conjunctions. This classification was considered during the analysis of the Dutch manuscript of Atebetü'l-Hakâyık. The work's lexical inventory, word formation, and usage… were identified and examined with examples from the text.
Benzer Tezler
- Atebetü`l-Hakayık`ın söz dizimi
Syntax in the Atebetü`l-Hakayık
ÇAĞLAYAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AVNİ GÖZÜTOK
- Divanu Lügat-İt-Türk ve Budist Uygur metinlerinin sözvarlığı bakımından karşılaştırılması
The Comparison of Divanu Lugat-it-Turk and Buddist Uighur texts in terms of vocabulary
ERSİN TERES
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Eski Çağ Dilleri ve KültürleriYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ZÜHAL KARGI ÖLMEZ
- Türkçe öğretiminde eski Türk edebiyatı eserlerinden faydalanma yolları (8-15. yüzyıl)
The ways to benefit from the works of old Turkish literature in the Turkish education (8-15th century)
LEMAN KARAHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Eğitim ve ÖğretimNiğde ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEKİR ÇINAR
- Atabetü'l-Hakayık'ın gramatiksel bağlam ve sıklık sözlüğü
Glossary of grammatical context and frequency of Atabetü'l-Hakayık
HATİCE DEMİRYÜREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıPamukkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BİLGE ÖZKAN NALBANT