Prehistorik dönem evcil ve yaban domuzu kemiklerinde ağır metallerin araştırılması
Investigation of heavy metals in prehistoric domestic and wild pig bones
- Tez No: 1020760
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA YİPEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Veteriner Hekimliği, Veterinary Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Veterinerlik Farmakoloji ve Toksikolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsan ve hayvan kalıntılarında yapılan arkeotoksikolojik araştırmalar bulundukları bölgelerin kimyasalların/kirleticilerin geçmiş dönemlerdeki düzeyleri, toplulukların tolerans ve genetik geçmişi gibi bilgilere ulaşmaya imkân sağlayabilmektedir. Bu kimyasallar arasında ağır metaller, çevresel koşulların ve metal maruziyetinin değerlendirilmesinde önemli göstergelerdir. Arkeolojik kemik dokuları; metallerin çevresel maruziyet geçmişleri ve jeokimyasal süreçlerin incelenmesi için güvenilir biyolojik arşivler sunmaktadır. Bu çalışmada, Batı Anadolu'da yer alan Bornova-Yassıtepe ve Yeşilova Höyük arkeolojik alanlarından elde edilen Neolitik ve Tunç Çağı'na tarihlenen evcil ve yaban domuzlarına (Sus scrofa) ait kemik örneklerinde arsenik (As), bakır (Cu), cıva (Hg), mangan (Mn), selenyum (Se), çinko (Zn), kadmiyum (Cd) ve kurşun (Pb) konsantrasyonlar, Pb izotop oranları (206Pb/207Pb ve 208Pb/206Pb) ile kemik örneklerinin elde edildiği tabakalara ait toprak örneklerindeki konsantrasyonlar araştırılmıştır. Çalışma kapsamında Neolitik (n=60) ve Tunç Çağı (n=30) evcil ve domuzlarına ait kemik örneklerinde uygun temizleme ve asidik sindirim prosedürlerinin ardından ICP-MS ile ve kemik örneklerinin bulunduğu tabakaları temsil eden toprak örnekleri (n=6) ICP-OES ile analiz edilerek element konsantrasyonları belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, incelenen dönemler ve hayvan grupları arasında element konsantrasyonlarında farklılıklar olduğunu göstermiştir. Özellikle Neolitik döneme ait kemik örneklerinde Hg ve Pb elementlerinin daha yüksek konsantrasyonlarda bulunması, bölgenin jeolojik özellikleri ve doğal çevresel koşulları ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Evcil ve yaban domuzları arasındaki farklılıklar ise beslenme davranışları, yaşam alanları ve insan etkisinin potansiyel rolünü ortaya koymaktadır. Pb izotop oranlarının değerlendirilmesi, çevresel kökeninin anlaşılmasına olanak sağlamış ve incelenen dönemler arasında kaynaklarında göreceli değişimler olabileceğini göstermiştir. İzotopik veriler, Neolitik Çağ örneklerinde yüksek seviyelere ulaşan konsantrasyonların önemli ölçüde bölgesel jeolojik kaynaklardan türemiş olabileceğini gösterirken; Tunç Çağı'nda konsantrasyonların düştüğü ancak antropojenik kirliliğin arttığını, bu durumun; evcil ve yaban domuzlarında da farklı olması ile antropojenik olabileceğini göstermiştir. Bu çalışma, Batı Anadolu'da Neolitik ve Tunç Çağı dönemlerinde çevresel metal maruziyetinin değerlendirilmesine katkı sağlamakta, evcil ve yaban hayvanlarının paleoçevresel kirliliğin izlenmesinde önemli biyolojik göstergeler olduğunu ortaya koymakta ve Pb izotop analizinin metal kaynaklarının belirlenmesinde güçlü bir araç olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Archaeotoxicological studies conducted on human and animal remains can provide valuable insights into the historical levels of chemicals and pollutants in past environments, as well as the tolerance and genetic background of past populations. Among these chemicals, heavy metals serve as important indicators for assessing environmental conditions and metal exposure. Archaeological bone tissues represent reliable biological archives for investigating environmental exposure histories of metals and geochemical processes. In this study, concentrations of arsenic (As), copper (Cu), mercury (Hg), manganese (Mn), selenium (Se), zinc (Zn), cadmium (Cd), and lead (Pb), as well as Pb isotope ratios (206Pb/207Pb and 208Pb/206Pb), were analyzed in bone samples of domestic and wild pigs (Sus scrofa) dated to the Neolithic and Bronze Age periods from the Bornova-Yassıtepe and Yeşilova Höyük archaeological sites in Western Anatolia. In addition, element concentrations in soil samples corresponding to the archaeological layers from which the bone samples were obtained were also investigated. Within the scope of the study, bone samples from domestic and wild pigs dating to the Neolithic (n = 60) and Bronze Age (n = 30) were subjected to appropriate cleaning and acid digestion procedures, followed by elemental analysis using ICP-MS. In addition, soil samples (n = 6) representing the archaeological layers from which the bone samples were recovered were analyzed by ICP-OES to determine their elemental concentrations. The results revealed differences in elemental concentrations between the studied periods and animal groups. Notably, the higher concentrations of Hg and Pb detected in the Neolithic samples may reflect the geological characteristics and natural environmental conditions of the region. Differences observed between domestic and wild pigs highlight the potential roles of dietary habits, habitat differences, and human influence. Evaluation of Pb isotope ratios enabled the identification of environmental sources and indicated relative changes in these sources between the studied periods. Isotopic data suggest that the elevated concentrations observed in Neolithic samples were largely derived from regional geological sources. In contrast, although concentrations decreased during the Bronze Age, an increase in anthropogenic pollution was observed. The variation between domestic and wild pigs further supports the anthropogenic origin of this change. This study contributes to the understanding of environmental metal exposure during the Neolithic and Bronze Age periods in Western Anatolia, demonstrates that domestic and wild animals are important biological indicators for monitoring paleoenvironmental pollution, and highlights the effectiveness of Pb isotope analysis as a powerful tool for identifying metal sources.
Benzer Tezler
- Geçmişten günümüzde epilepsi (sar'a)
Today and in the past of epilepsy
ÖMÜR ŞAYLIGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Deontoloji ve Tıp TarihiUludağ ÜniversitesiDeontoloji ve Tıp Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL DEMİRHAN ERDEMİR
- Bursa tıbbi folklorunda kırık-çıkıkla ilgili tedavi yöntemlerinden örnekler ve modern tıp bakımından bazı sonuçlar
Samples from the therapeutical methods in Bursa medical folklore and some results from the paint of modern mecine
NERMİN ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Ortopedi ve TravmatolojiUludağ ÜniversitesiDeontoloji ve Tıp Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL DEMİRHAN ERDEMİR
- Tepecik Höyüğü M.Ö. II. bin yıl (OTÇ.STÇ) mimarisi yapısal özellikleri
Başlık çevirisi yok
DENİZ BAYKAL
- M.Ö. 3-2. binyıllarında Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da maden iğneler metin, katalog ve levhalar
Başlık çevirisi yok
H.GÖNÜL EGELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Arkeolojiİstanbul ÜniversitesiPrehistorya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜVEN ARSEBÜK
- Prehistorik Anadolu üzerine seçilmiş kaynakça (1923-1988) (Doğu Anadolu/Güneydoğu Anadolu/Doğu Akdeniz)
Başlık çevirisi yok
OĞUZHAN TANINDI
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Bibliyografyaİstanbul ÜniversitesiPrehistorya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜVEN ARSEBÜK