Okul müdürlerinin liderlik etme motivasyonu ile bilişsel ve bilişsel olmayan faktörler arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between school principals' motivation to lead and cognitive and non-cognitive factors
- Tez No: 1020197
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖKHAN ARASTAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, okul müdürlerinin liderlik etme motivasyonu ile bilişsel (duygusal zekâ, psikolojik güçlendirme) ve bilişsel olmayan (beş faktör kişilik, karanlık üçlü kişilik) faktörler arasındaki yapısal ilişkileri incelemektir. Çalışma, liderlik etme motivasyonunun narsisizm ve psikopati gibi karanlık kişilik eğilimlerinden de beslenebileceği varsayımıyla kurgulanmıştır. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu 513 okul müdürü oluşturmaktadır. Verilerin analizinde bootstrap destekli korelasyon, hiyerarşik regresyon ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanılmıştır. YEM bulguları, kurulan modelin liderlik etme motivasyonu varyansının %55.0'ini açıkladığını göstermiştir. Liderlik etme motivasyonunun en güçlü yordayıcısı duygusal zekâ; bunu baskılayıcı etki örüntüsüyle öne çıkan duygusal tutarsızlık ve psikolojik güçlendirme izlemiştir. Hiyerarşik regresyon analizi, Chan ve Drasgow'un (2001) proksimal-distal hiyerarşisini eğitim yönetimi bağlamında destekler bulgular sunmuştur: Bilişsel olmayan faktörler liderlik etme motivasyonu varyansının %18.7'sini açıklarken, bilişsel faktörlerin eklenmesiyle açıklanan varyans %45.8'e yükselmiş; bilişsel faktörler %27.1 düzeyinde güçlü bir artımsal katkı sağlamıştır. Regresyonda narsisizm her iki modelde de anlamlı yordayıcı olarak öne çıkarken; psikopati ise yalnızca bilişsel faktörlerin kontrole alındığı ikinci modelde pozitif bastırıcı bir mekanizmayla anlamlı yordayıcı hâline gelmiştir. Bu bulgu, psikopatinin uyum sağlayıcı bileşenlerinin liderlik pozisyonlarına yönelimi desteklediği“Başarılı Psikopati”yaklaşımıyla uyumludur. YEM'de ise karanlık üçlü genel faktörü anlamlılığını yitirmiştir. Bu tutarsızlık, karanlık üçlünün liderlik etme motivasyonu üzerindeki etkisinin bütünsel değil alt boyut düzeyinde işlediğine işaret etmektedir. Araştırma sonuçları, yönetici atama politikalarında adayların yalnızca teknik bilgilerinin değil; duygusal kapasitelerinin ve psikolojik profillerinin de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the structural relationships between school principals' motivation to lead and cognitive (emotional intelligence, psychological empowerment) and non-cognitive (Five-Factor personality, Dark Triad personality) factors. The study was designed on the assumption that motivation to lead may also arise from“dark”personality tendencies such as narcissism and psychopathy. Designed within the relational survey model, the study group consisted of 513 school principals. Bootstrap-supported correlation, hierarchical regression, and Structural Equation Modeling (SEM) were employed in data analysis. The SEM model explained 55.0% of the variance in motivation to lead, which corresponds to a large effect size. Emotional intelligence emerged as the strongest predictor, followed by emotional instability—which exhibited a notable suppressor effect pattern—and psychological empowerment. Hierarchical regression supported Chan and Drasgow's (2001) proximal-distal hierarchy within the educational administration context: non-cognitive factors accounted for 18.7% of the variance, while the inclusion of cognitive factors raised the explained variance to 45.8%, providing a substantial incremental contribution of 27.1%. In the regression, narcissism emerged as a significant predictor in both models, while psychopathy became a significant positive predictor only in the second model through a suppressor mechanism, consistent with the“Successful Psychopathy”framework. In SEM, however, the general factor of Dark Triad personality lost its significance. This pattern suggests that the effect of the Dark Triad on motivation to lead operates not at the holistic level but at the subdimension level. The findings indicate that, in administrative appointment policies, candidates should be evaluated not only in terms of technical knowledge but also their emotional capacities and psychological profiles.
Benzer Tezler
- Sosyal kimlik kuramı bağlamında okul müdürlerinin grup prototipi liderliği ile öğretmenlerin mesleki kimlik algıları arasındaki ilişki
The relationship between group prototype leadership of school principals and professional identity perceptions of teachers in the context of social identity theory
ADEM ASMAZ
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZGENEL
- Örgütsel adaptasyon: Okulların örgütsel dönüşümü sürecinde okul yöneticilerinin yeterlikleri
Organizational adaptation: Competences of school managers in the organizational transformation process of schools
NİHAL MERT GEDİK
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET FARUK LEVENT
- Resmi ortaöğretim kurumu müdürlerinin görevlerini sürdürme motivasyonlarının incelenmesi
The examination of the motivation of official secondary school principals to continue their duties
YUNUS DURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimAlanya Alaaddin Keykubat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUNCER FİDAN
- Ortaöğretim okulu yöneticilerinin kültürel liderlik rollerinin, değişime olan direnç üzerindeki etkileri
The role of the secondary school principals? cultural leading qualification in influncing the resistance against alterations
NİLGÜN SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimYeditepe ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA ÜNAL
- Okul müdürlerinin girişimcilik yeterliklerinin üretken liderlik becerileri üzerindeki etkisinde sürdürülebilir yönetim davranışlarının aracılık etkisine dair karma yöntem çalışması
A mixed method study on the mediation effect of sustainable management behaviors in the effect of school principals 'entrepreneurship competences on generative leadership skills
MESUT DEMİRBİLEK
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNEVVER ÇETİN