Erken çocukluk dönemi yürütücü işlev becerileri dijital değerlendirme aracı geliştirme çalışması
Development of a digital assessment tool for executive function skills in early childhood
- Tez No: 1020145
- Danışmanlar: PROF. DR. BERRİN AKMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yönetici işlevler, Executive functions
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de okul öncesi eğitime devam eden 4–6 yaş grubu çocuklarının yürütücü işlev becerilerini değerlendirmek üzere dijital, oyun temelli bir performans aracı olan Brick Test'i geliştirmek ve testin psikometrik özelliklerini incelemektir. Araştırma kesitsel tarama deseniyle yürütülmüş olup, farklı sosyoekonomik düzeylerden toplam 1393 çocukla gerçekleştirilmiştir. Brick Test; çalışma belleği, engelleyici kontrol ve bilişsel esneklik alt boyut puanlarının yanı sıra genel yürütücü işlev düzeyini yansıtan birleşik bir toplam puan üretmektedir. Yapı geçerliği açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiş; bulgular üç bileşenli kuramsal yapıyı desteklemiş ve modelin iyi düzeyde uyum verdiğini göstermiştir. Bifaktör modelleme sonuçları, erken çocukluk döneminde yürütücü işlevlerin büyük ölçüde baskın bir genel faktör altında örgütlendiğini, ancak özellikle engelleyici kontrol bileşeninin görece daha belirgin özgül varyans taşıdığını ortaya koymuştur. İç tutarlılık katsayıları (KR-20, Cronbach alfa, McDonald omega ve split-half) alt boyutlar ve toplam puan düzeyinde yeterli bulunmuştur. Ölçüt bağıntılı geçerlik analizlerinde Brick Test puanları ile Corsi Block-Tapping Task (CBTT), Head–Toes–Knees–Shoulders (HTKS) ve Dimensional Change Card Sort (DCCS) testleri arasında kuramsal beklentilerle uyumlu orta ve yüksek düzeyde ilişkiler saptanmıştır. Yaş, sosyoekonomik düzey, ebeveyn eğitim durumu ve cinsiyete göre elde edilen farklılıklar, yürütücü işlev performansının gelişimsel ve çevresel değişkenlere duyarlı olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak Brick Test, erken çocukluk döneminde yürütücü işlevleri hem genel faktör hem de bileşen düzeyinde geçerli ve güvenilir biçimde değerlendirebilen, araştırma ve uygulama bağlamlarında kullanılabilir dijital bir ölçme aracı olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to develop a digital, game-based performance assessment tool, the Brick Test, designed to evaluate the executive function skills of children aged 4–6 attending preschool education in Türkiye, and to examine its psychometric properties. The study was conducted using a cross-sectional survey design with a total of 1,393 children from diverse socioeconomic backgrounds. The Brick Test generates subscale scores for working memory, inhibitory control, and cognitive flexibility, as well as a composite total score reflecting overall executive function performance. Construct validity was examined through exploratory and confirmatory factor analyses; the findings supported the three-component theoretical structure and indicated that the model demonstrated a good level of fit. Bifactor modeling results revealed that executive functions in early childhood are largely organized under a dominant general factor, while the inhibitory control component, in particular, exhibited relatively greater specific variance. Internal consistency coefficients (KR-20, Cronbach's alpha, McDonald's omega, and split-half reliability) were found to be adequate at both the subscale and total score levels. Criterion-related validity analyses indicated moderate to strong associations between Brick Test scores and performance on the Corsi Block-Tapping Task (CBTT), Head–Toes–Knees–Shoulders (HTKS), and Dimensional Change Card Sort (DCCS), consistent with theoretical expectations. Differences observed according to age, socioeconomic status, parental education level, and gender demonstrated that executive function performance is sensitive to developmental and environmental variables. In conclusion, the Brick Test is considered a valid and reliable digital assessment tool that can evaluate executive functions in early childhood at both the general factor and component levels, and is suitable for use in research and applied settings.
Benzer Tezler
- Etkileşimli kitap okumanın 48-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerileri ve yürütücü işlevleri üzerindeki etkisi
The effect of reading interactive books on early literacy skills and executive functions of children aged 48–72 months
EDA NUR ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBartın ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KOCAARSLAN
- Erken çocukluk döneminde yürütücü işlev becerilerinin matematiksel akıl yürütme becerileri üzerindeki yordayıcı etkisi
The effect of executive function skills of children on mathematical reasoning skills in early childhood
AYŞE BEYZANUR ÖZGÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASUDE BALABAN DAĞAL
DR. ESİN DİBEK
- 48-60 aylık çocukların yürütücü işlev becerileri ile sembolik oyundaki bilişsel ve duyuşsal becerilerinin incelenmesi
An examination of executive function skills and cognitive and affective skills in symbolic play among 48-60 month-old children
RAVZA RANA ÇETİNKAYA MIZRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HURŞİDE KÜBRA ÖZKAN KUNDURACI
- 4-6 yaş çocukların problemli medya kullanımının gelişim düzeyleri, dikkat, öz düzenleme ve yürütücü işlev becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi
Examining the impact of problematic media use on developmental levels, attention, self-regulation and executive function skills in 4-6 year-old children
BİLGENUR BİLİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Gelişim ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAKBULE MEZİYET ARI
- Okul öncesi dönem çocukların öğrenme güçlüğü erken belirtileri ile erken okuryazarlık ve yürütücü işlev becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between early symptoms of learning disability of preschool children and early literacy and executive function skills
NESİL ŞENTÜRK GÜLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAKUP BURAK