Çağlarını eleştiren divan şairleri: Hayreti-Hayali-Usuli
The Divan poets criticizing their age: Hayreti-Hayali-Usuli
- Tez No: 102012
- Danışmanlar: DOÇ.DR. VİCTORİA HOLBROOK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: heterodoksi, Kalenderîlik, eleştiri, Yenicevardar m, Divan edebiyatı, Divan şiiri, Hayali, Hayreti, Kalenderilik, Türk edebiyatı, Usuli, Şairler, heterodoxy, Kalenderi order, criticism, Yenicevardar IV, Divan literature, Court poem, Hayali, Hayreti, Heterodox, Kalenderilik, Turkish literature, Usuli, Poets
- Yıl: 2001
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Kökeni Ahmet Yesevî'ye dayandırılan halk İslâmmm heterodoks kanadı, Yesevî'nin dervişleri aracılığıyla Anadolu topraklarına ulaşmış ve yapısındaki İslâm öncesi inanç motifleri nedeniyle daha çok sınır boylarındaki Türkmenler arasında kabul görmüştür. Şehirleşme ve medreselerin kurulması ile birlikte siyasî yönetimler sünni İslâmı benimsemiş ve heterodoks zümreler, Anadolu Selçuklu devleti ve Osmanlı imparatorluğu döneminde siyasî ve sosyal nedenli ayaklanmalara sebebiyet vermişlerdir. Anadolu heterodoksisinin önemli yapı taşlarından olan ve kaynağını Melâmetîlikten alan Kalenderîlik, dünya nimetlerinden uzak durma ve yalnız yaşama esasma dayanır. Heterodoks îslâmı benimseyen şairler de eserlerine bu düşüncelerini yansıtmışlardır. Anadolu'da Mevlânâ Celaleddîn Rûmî ile başlayıp Yunus Emre ile şekillenen heterodoks edebiyat, daha çok Tasavvuf ve Halk edebiyatı içinde değerlendirilmiştir. Bu çalışmada ise heterodoks İslâmı benimsemiş üç Divan şairi seçilmiştir. Hayretî, Usûlî ve Hayalî, aynı kültür ortamının tasavvufî özelliklerinden etkilenerek kendilerini Kalenderîliğe yakın hissetmişlerdir. Vardar Yeniceli olan şairler, burada Molla İlâhî ile oluşan serbest tasavvufun etkisiyle gururlu, kimseye baş eğmeyen, siyasî ve toplumsal yaşama dair söyleyecek sözleri olan şairler olarak olarak yetişmişlerdir. Siyasî eleştirilerinde şairler, iktidarı, halka âdil davranmadığı ve değer bilmediği gerekçesiyle eleştirmişlerdir. Toplumsal yaşamda, felekten ve zahitten şikâyet eden şairlerin asıl özgün tarafları, statü ve gelir açısından sosyal eşitsizliğe dikkat çekmeleridir. Ayrıca şairler, verdikleri öğütlerle insanlara daha güzel bir yaşamın anahtarlarını sunmuşlardır. Sonuç olarak, Hayretî, Usûlî ve Hayalî, diğer Divan şairlerinde de görülen sosyal ve siyasî eleştirileri, Vardar Yenicesi'nde aldıkları ilk eğitim ve Kalenderîlik etkisiyle daha belirginleştirmişler; gözlerini gerçek dünyaya çevirerek Divan şiirinin farklı bir yönünü göstermişlerdir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT THE DIVAN POETS CRITICIZING THEIR AGE Yesevî dervishes disseminated in Anatolia a heterodox branch of folk Islam whose origins can be traced back to Ahmet Yesevî. This branch was more readily accepted among the Turkomans living in frontier regions due to pre-Islamic belief patterns. Political authorities adopted the ortodox (Sunni) Islam with the help of urbanization and the establishment of medreses and during the time of the Anatolian Seljuk State and the Ottoman period, the heterodoks groups continued to involve in activities which were socially and politically inspired. The Kalender! order, which constituted one of the most important groups in Anatolian heterodoxy to develop out of the Melâmetî order, is based on a kind of asceticism, that is, to avoid oneself s from wordly pleasures and to discipline one's soul through solitude. Such beliefs were also reflected in the works of poets who adapted heterodox Islam. This literature, which began with Mevlânâ Celâleddîh Rûmî and was refined with Yunus Emre, has generally been evaluated in the context of mystical and folk literature. In this study, three Divan poets who adopted heterodox Islam have been selected: Hayretî, Usûlî and Hayalî. These poets were affected by mystical characteristics within the same cultural environment and sympathized with the Kalenderi order. The poets from Vardar Yenicesi, under the influence of Molla İlâhî' s independent mysticism, were proud and submitted to no one. They were raised as poets to criticize both political and social life. These poets, influenced by the Kalenderîs wrote political critiques of the government for not treating the people justly and not recognizing their true worth. In social life, the original characteristics of these poets, who were more outspoken in their complaints concerning destiny and the world, drew attention to social inequalities in status and income. Moreover, these three poets provide humanity with keys to a better life through the suggestions. As a result, under the influence both of the early education that they received in Vardar Yenicesi and of the Kalenderi order, Hayretî, Usûlî and Hayalî put much more emphasis on the political and social criticism than the other Divan poets and they exhibited a more wordly perspective, thereby showing a different aspect of Divan poetry.
Benzer Tezler
- Popüler halk tiyatrosu geleneğimizin çağdaş oyun metinlerine yansımalarının örneklerle incelenmesi
Analysis of reflections of our popular folk theatre tradition on contemporary texts by examples
NURHAN TEKEREK
- Some critical approaches to the fathers and daughters of Shakespeare
Başlık çevirisi yok
AYŞEN GÜL(AKKOR)
- Çocuğun eğitiminde resimli Abece'nin önemi“Bir Abece tasarımı”
Başlık çevirisi yok
ZÜLFİKAR SAYIN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
1995
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DOÇ. İSMAİL KAYA
PROF. HÜSEYİN BİLGİN
- Türk film eleştirisinde yaklaşım biçimleri
Başlık çevirisi yok
SİMBER RANA ATAY
Doktora
Türkçe
1990
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne ve Görüntü Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ ADANIR
