Lise öğrencilerinin STEM kariyer niyetleri: Bir karma yöntem araştırması
STEM career intentions of high school students: A mixed-methods study
- Tez No: 1019861
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURTEN KARACAN ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Psikoloji, Education and Training, Psychology
- Anahtar Kelimeler: STEM kariyer niyeti, STEM kimliği, Planlanmış Davranış Teorisi, eş zamanlı karma desen, lise öğrencileri, yapısal eşitlik modellemesi, FeTeMM, Kariyer danışmanlığı, Psikolojik danışma, STEM career intention, STEM identity, Theory of Planned Behavior, convergent mixed-methods design, high school students, structural equation modeling, STEM, Career counseling, Psychological counseling
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı lise öğrencilerinin STEM kariyer niyetine yönelik Planlanmış Davranış Teorisi ve STEM Kimliği yaklaşımları temelinde geliştirilen hipotetik modelin test edilmesi ve öğrencilerden eş zamanlı olarak elde edilen STEM kariyer niyetine ilişkin deneyimlerin ortaya konularak bu olguya yönelik bir anlayış geliştirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle STEM Kariyer Niyeti Ölçeği Türkçeye uyarlanmış; geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 274 öğrenci ile açımlayıcı faktör analizi ve 405 öğrenci ile doğrulayıcı faktör analizi yapılarak gerçekleştirilmiştir. Analizlerden elde edilen bulgular, STEM Kariyer Niyeti Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir ölçümler yaptığını göstermiştir. Eş zamanlı karma desenle yürütülen araştırmanın nicel boyutu 752, nitel boyutu ise 16 lise öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Nicel analizlerde yapısal eşitlik modellemesi kullanılmış; STEM kariyer niyeti bağımlı değişken, sonuç beklentileri, yetkinlik, başkaları tarafından tanınma, kendini tanıma ve ilgi ise bağımsız değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Bulgular, kendini tanıma ve sonuç beklentilerinin STEM kariyer niyetini pozitif yönde yordadığını, ilginin ise negatif yönde anlamlı bir yordayıcı olduğunu göstermiştir. Yetkinlik ve başkaları tarafından tanınmanın anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Çok gruplu analizler, yapısal yolların, başkaları tarafından tanınma değişkeni dışında, büyük ölçüde cinsiyete göre benzer olduğunu ortaya koymuştur. Eş zamanlı yürütülen nitel araştırmada, öğrencilerle STEM kariyer niyeti deneyimlerine yönelik bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veri analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma sonucunda çevresel faktörler, bireysel faktörler, kariyer farkındalığı ve STEM'e yönelik tutum olmak üzere 4 tema ve 18 alt-temaya ulaşılmıştır. Nicel ve nitel araştırmalardan elde edilen bulgular ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılarak, araştırmacılara, uygulayıcılara ve politika yapıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to test a hypothetical model based on the Theory of Planned Behavior and STEM Identity approaches regarding high school students' STEM career intentions and to develop an understanding of this phenomenon by concurrently examining students' related experiences. To this end, the STEM Career Intention Scale was adapted into Turkish; its validity and reliability were established through exploratory factor analysis with 274 students and confirmatory factor analysis with 405 students. The findings indicated that the scale provides valid and reliable scores. The study employed a convergent mixed-methods design, involving 752 students in the quantitative phase and 16 students in the qualitative phase. In the quantitative phase, structural equation modeling was used to test a model in which STEM career intention was the dependent variable, and outcome expectations, competence, recognition by others, self-recognition, and interest were independent variables. Results showed that self-recognition and outcome expectations positively predicted STEM career intention, whereas interest was a significant negative predictor. Competence and recognition by others were not significant predictors. Multi-group analyses indicated that structural paths were largely invariant across gender, except for recognition by others. In the concurrent qualitative phase, individual interviews were conducted and analysed using content analysis. The findings revealed four themes—environmental factors, individual factors, career awareness, and attitudes toward STEM—comprising 18 sub-themes. Results were discussed in light of the literature, and implications were provided for researchers, practitioners, and policymakers.
Benzer Tezler
- Kuyruk modelleri ve analizi üzerine bir uygulama
Başlık çevirisi yok
DİDEM ÖZPULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İstatistikEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİKRET İKİZ
- Bölgemizdeki normal ve risk gruplarında sifilize karşı oluşan antikorların araştırılması
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ZAHİR BAKICI
Doktora
Türkçe
1984
MikrobiyolojiCumhuriyet ÜniversitesiMikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUVAFFAK AKMAN
- Samsun ve çevresinde tarla sarmaşığı (conuolvulus arvensis L.)'na karşı biyolojik savaşa esas olacak fauna tespiti
Investigations on the insect fauna of the field binweed (Conuolvulus arvensis L.) related to its biological control in Samsun Province
YASEMİN UFUK GERMAN
- Ege bölgesi keçi liflerinin bazı önemli fiziksel, kimyasal özellikleri ve değerlendirme imkanları
Başlık çevirisi yok
NİLÜFER ERDEM
Doktora
Türkçe
1985
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSEREN YAZICIOĞLU
- Deri temizliği hemşirelik tekniğine uygun olarak yapılmış ve yapılmamış hastalarda ameliyat sonrası yara enfeksiyonunun görülme sıklğı
A Comparison of wound infection incidences between the patients who were cleansed in ward according to the nursing technique and those who were cleansed in operating room
NÜKHET TÜRKEL