Mortimer Jerome Adler'in eğitim felsefesinde endoktrinasyon sorunu
The problem of indoctrination in Mortimer Jerome Adler's philosophy of education
- Tez No: 1019780
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN HALUK ERDEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Felsefe, Education and Training, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Eğitim tarihi, Educational history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Mortimer Jerome Adler'in eğitim felsefesinin eleştirel bir analizi yoluyla eğitimde endoktrinasyon sorununu ele almayı amaçlamaktadır. Eğitim felsefesi literatürü içinde rasyonel özerkliği atlayan veya zayıflatan şekillerde inançların aşılanması şeklinde yaygın olarak kabul edilen endoktrinasyon, liberal eğitim anlayışlarına temel bir meydan okuma oluşturmaktadır. Adler, sistematik ve açık bir biçimde bir endoktrinasyon teorisini formüle etmemesine karşın bu çalışma, onun eğitimi entelektüel ve ahlaki erdemlerin tam anlamıyla geliştirilmesi olarak kavrayışının endoktrinasyon sorununa örtük ve somut bir yanıt oluşturduğunu savunmaktadır. Kavramsal ve yorumlayıcı bir metodolojiye dayanan bu çalışma, Adler'in eğitim ile ilgili görüşlerini özellikle de Sokratik yöntemine ve Paideia eğitim modeli savunusuna özel bir önem vererek yeniden yapılandırmaktadır. Bu da onun, eğitimi pasif bir inançtan ziyade rasyonel onaylamaya dayalı gerçek öğrenmeyi temel alarak yetiştirmeden ve diğer eğitime benzeyen faaliyetlerden ayırdığını göstermektedir. Nesnel gerçeğe, diyalogu esas alan sorgulamaya ve entelektüel özgürlüğe olan bağlılığını eğitimin amaçlarına, öğrenme ve öğretim süreçlerine, öğretim yöntemlerine ve programlarına, yükseköğretime, yetişkin ve öğretmen eğitimine aktararak endoktrinasyon uygulamalarına karşı direnen normatif bir çerçeve sağlamaktadır. Yapılan analiz aynı zamanda Adler'in düşüncesinde bazı gerilimlerin de meydana gelme ihtimali bulunduğunu göstermektedir. Rasyonel diyalog ve diğer eleştirel düşünme süreçlerine ilişkin Adler'in gösterdiği önem, epistemolojik anlamda kapalılığa karşı etkili bir koruma sağlarken endoktrinasyonun psikolojik, duyuşsal, sosyal etkileri ve kurumsal boyutuna dair yeterince gelişmiş bir kavramsallaştırmayı sunmamaktadır. Bunun yanında Batı merkezli kanona dair yoğunlaşma tek merkezli bir düşünce sistematiği sunma riskini taşımaktadır. Benzer şekilde tek bir müfredat anlayışının temel alınması da uygulamada endoktrinasyon riskini arttırabilmektedir. Son olarak Sokratik yöntem ve onun kullanımı da bazı endoktrinel riskleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu tez, Mortimer Jerome Adler'in endoktrinasyona karşı çıkmak için sağlam bir felsefi temel sağladığını ancak çağdaş eğitim teorisi içinde endoktrinasyonun psikolojik, duyuşsal, sosyal, kurumsal ve kültürel boyutları açısından onun eğitim düşüncesinin daha duyarlı perspektifler ile desteklenmesi gerektiğine dair bir sonuca varmaktadır. Buradaki çalışma, eğitimde endoktrinasyon tartışmalarına Mortimer Jerome Adler'i ve onun liberal eğitim felsefesini dâhil ederek diğer akademik araştırmalara katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to address the problem of indoctrination in education through a critical analysis of Mortimer Jerome Adler's philosophy of education. Indoctrination, widely accepted within the philosophy of education literature as the inculcation of beliefs in ways that bypass or undermine rational autonomy, poses a fundamental challenge to liberal conceptions of education. Although Adler did not formulate a systematic and explicit theory of indoctrination, this study argues that his conception of education as the full development of intellectual and moral virtues constitutes an implicit and concrete response to the problem of indoctrination. This study, based on a conceptual and interpretative methodology, reconstructs Adler's views on education, placing particular emphasis on the Socratic Method and the defence of the Paideia educational model. This demonstrates that Adler's education is based on genuine learning grounded in rational approval rather than passive belief, distinguishing it from other educational activities. It provides a normative framework that resists indoctrination practices by transferring its commitment to objective truth, dialogue-based inquiry, and intellectual freedom to the aims of education, learning and teaching processes, teaching methods and programmes, higher education, adult and teacher education. The analysis also indicates that there is a possibility of certain tensions arising within Adler's thinking. Adler's emphasis on rational dialogue and other critical thinking processes provides effective protection against epistemological closure, but it does not offer a sufficiently developed conceptualisation of the psychological, emotional, and social effects of indoctrination and its institutional dimension. Furthermore, the focus on the Western-based canon carries the risk of presenting a single-centred system of thought. Similarly, relying on a single approach to the curriculum can also increase the risk of indoctrination in practice. Finally, the Socratic method and its use also entail certain risks of indoctrination. This thesis concludes that Mortimer Jerome Adler provides a solid philosophical foundation for opposing indoctrination, but that his educational thinking needs to be supported by more sensitive perspectives regarding the psychological, emotional, social, institutional, and cultural dimensions of indoctrination within contemporary educational theory. This study contributes to other academic research by including Mortimer Jerome Adler and his philosophy of education in discussions of indoctrination in education.
Benzer Tezler
- Fen ve Teknoloji dersi öğretmenlerinin sınıf içi iletişim ve etkileşimlerinin analizi: Diyalojik ve otoriter tartışmalar
The analysis of classroom communications and interactions of Science and Technology teachers: Dialogic and authoritative discourses
BURCU BAYKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimNiğde Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET YAVUZ
- Şizofrenlerde semantik bellek süreçleri normal popülasyona kıyasla farklı mıdır?
Do semantic memory processes different in schizophrenic people copmpared to healthy controls?
ZEYNEP MİNE ALTUNAY
- Öğretmen adaylarının fen öğretiminde kullandıkları iletişimsel yaklaşım türleri
Communicative approach types used by preservice teachers' in science teaching
ESRA UÇAK
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimPamukkale Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN BAĞ
- Sosyobilimsel konular bağlamının sınıfta kullanılan söylem desenleri ve iletişim yaklaşımları üzerine etkisinin araştırılması
An investigation on the effects of using socioscientific issues as a teaching context on classroom discourse and communicative approaches in science classes
SEVİM ALAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. O. SERHAT İREZ
- Sosyal bilgiler öğretiminde sınıf içi iletişim ve etkileşimin geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research on improving classroom communication and interaction in social studies teaching
MUTLU AKSOY
Doktora
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY CEYLAN