Sinemada kentin dönüşümünü seyretmek: Ankara örneği
Observing urban transformation through cinema: The case of Ankara
- Tez No: 1019772
- Danışmanlar: PROF. DR. SEMİRE RUKEN ÖZTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Ankara, Türk sineması, Ankara, Turkish cinema
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kent mekânının sinemasal temsilleri, fiziki çevrenin görsel kaydını aşarak toplumsal ilişkilerin, tarihsel kırılmaların ve mekânsal imgelerin yeniden üretildiği çok katmanlı bir temsil alanı kurar. Bu çerçevede Ankara'nın Türk sinemasındaki görünürlüğü, kentin tarihsel ve toplumsal olarak şekillenen mekân yapısı ile sinemasal mekânın kuruluşu arasındaki ilişkinin çözümlenmesini gerekli kılar. Araştırma, kentin dönüşümünün filmlerde hangi mekânsal odaklar, akslar, eşikler, yoğunluk örüntüleri, türsel eğilimler ve anlatı yapıları aracılığıyla kurulduğunu sorgulamaktadır. Kapsam, 1966–2026 yılları arasında çekilen ve Ankara'nın fiziki mekânlarının sinemasal mekân olarak yapılandırıldığı kırk bir kurmaca film arasından, amaca yönelik örneklemeyle seçilen yirmi dört filmle sınırlandırılmıştır. Nitel yöntemsel çerçevede, metin çözümlemesi ile CBS tabanlı sinema kartografisini birleştiren bir araştırma tasarımı benimsenmiştir. Örneklemdeki filmlerde dış mekâna ilişkin çekim, sahne ve sekanslar ele alınmış; bu birimlerden elde edilen nokta ve çizgi bazlı mekân verileri coğrafi referanslarıyla Ankara'nın Sinemasal Kartografyası adlı etkileşimli dijital arayüze aktarılmıştır. Böylece filmlerdeki anlatısal ve görsel mekân kuruluşları, kentin yoğunluk, dağılım ve yer değiştirme örüntüleriyle birlikte karşılaştırmalı olarak çözümlenmiştir. Bulgular, dört temel tartışma ekseni üzerinden değerlendirilmektedir. İlk olarak Atatürk Bulvarı, farklı dönem ve türlerde Ankara'nın sinemasal temsilini taşıyan kurucu bir omurga olarak belirginleşmektedir. İkinci olarak merkez–çevre ilişkisi, coğrafi bir karşıtlıktan çok toplumsal ayrışmaların, gündelik dolaşım pratiklerinin, emek süreçlerinin ve kentsel eşitsizliklerin yoğunlaştığı değişken bir temsil düzlemi üretmektedir. Üçüncü olarak sinemasal temsiller, Yeşilçam'ın görece bütünlüklü başkent imgesinden neoliberal dönemde çoğalan kentsel odaklara ve 2010 sonrası filmlerde belirginleşen parçalı metropol deneyimine uzanan tarihsel dönüşümü izlenebilir kılmaktadır. Son olarak melodram, politik sinema ve yeni dalga örnekleri, Ankara'nın farklı anlatı mantıkları ve duygulanımsal rejimler içinde yeniden üretildiğini göstermektedir. Sonuç olarak kent mekânının sinemasal temsil içinde seçilen, düzenlenen ve tarihsel anlam katmanlarıyla donatılan bir yapı olarak işlediği; Ankara'yı sinemada seyretmenin Türkiye'nin modernleşme deneyimini, başkentleşme sürecini ve bunların ürettiği mekânsal çelişkileri birlikte okumayı mümkün kıldığı savunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
Cinematic representations of urban spaces extend beyond mere visual documentation of the physical environment by constructing a multifaceted framework that reiterates social dynamics, historical disruptions, and spatial imagery. Within this context, Ankara's prominence in Turkish cinema requires an analysis of the relationship between the city's historically and socially influenced spatial structure and the construction of cinematic space. This study investigates how the city's transformation is depicted in films through spatial focal points, axes, thresholds, density patterns, genre tendencies, and narrative structures. This study focuses on twenty–four films, purposefully sampled from forty–one fictional films produced between 1966 and 2026, in which the physical spaces of Ankara are represented as cinematic environments. The research employs a qualitative methodological framework that integrates textual analysis with GIS–based cinematic cartography. The sample films were analysed based on their outdoor shots, scenes, and sequences. The resulting point and line–based spatial data, together with their geographical references, were transferred to the interactive digital interface titled Ankara'nın Sinemasal Kartografyası. The narrative and visual spatial configurations in the films have been comparatively analysed in relation to the city's patterns of density, distribution, and movement. The findings are assessed according to four principal areas of discussion. Atatürk Boulevard serves as a central axis in Ankara's cinematic representation, consistently appearing across various historical periods and film genres. Secondly, the centre–periphery relationship generates a dynamic representational space that concentrates social divisions, everyday mobility practices, labour processes, and urban inequalities, rather than simply reflecting a geographical distinction. Cinematic representations illustrate the historical transformation from Yeşilçam's cohesive portrayal of the capital, through the emergence of multiple urban focal points during the neoliberal era, to the fragmented metropolitan experience characteristic of post–2010 films. In conclusion, examples from melodrama, political cinema, and the New Wave illustrate that Ankara is represented through diverse narrative structures and emotional frameworks. Urban space is conceptualised as a structure deliberately selected, organised, and imbued with multiple layers of historical meaning in cinematic representation. Viewing Ankara on screen enables an interpretation of Turkey's experience of modernisation, the process of becoming a capital city, and the resulting spatial contradictions as interconnected phenomena.
Benzer Tezler
- Kent ve sinema ilişkisi bağlamında 90 sonrası Türk sinemasında İstanbul
Istanbul in Turkish cinema after 90s, in the context of the relations between the city and the cinema
HÜLYA ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. RAGIP TARANÇ
- Orhan Gencebay ve İbrahim Tatlıses filmlerinde merkez-taşra ilişkisi
Core-periphery relations in Orhan Gencebay and İbrahim Tatlıses films
OLGUN ATAMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Radyo-TelevizyonGazi ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEÇİL BÜKER
- Türkiye sinemasında kent ve kadın yoksulluğu: Zerre ve Toz Bezi
Urban and female poverty in Turkish cinema: Zerre and Toz Bezi
AYTEN AKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıKadir Has Üniversitesiİletişim Bilimleri Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLÜMSER DENİZ BAYRAKDAR
- Bir“kent kuşağı”sinemacısı: Jia Zhangke sinemasında gündelik hayatın temsili
An“urban generation”filmmaker: Representation of everyday life in Jia Zhangke's cinema
BİLGE İPEK
Doktora
Türkçe
2024
Radyo-TelevizyonMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MURAT KIRIK
- İstanbul, not constantinople: The use of designerly tools in the representation of İstanbul in American cinema
Istanbul, not constantinople: Amerikan sinemasında İstanbul kentinin tasarım araçlarıyla temsili
TUNA YILMAZ
