Obezite yönetiminde Akdeniz Diyetine uyumu artırmaya yönelik sağlık inanç modeline dayalı eğitim etkililiğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of health belief model-based education to improve adherence to the Mediterranean Diet in obesity management
- Tez No: 1019603
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma; obezite yönetiminde Sağlık İnanç Modeli'ne (SİM) dayalı bir eğitimin, bireylerin Akdeniz Diyeti'ne uyumu, fiziksel aktivite düzeyi, beslenme durumu, antropometrik ölçümleri ve vücut bileşimler üzerindeki etkinliğini değerlendirmeyi amaçlayan yarı-deneysel bir araştırmadır. Araştırma; Mayıs–Eylül 2025 tarihleri arasında, Ankara Yenimahalle'de yaşayan, 19–64 yaş arası, beden indeksi (BKİ) ≥ 25 kg/m² olan 52 gönüllü birey (eğitim grubu: 26 kişi; kontrol grubu: 26 kişi) ile yürütülmüştür. Eğitim grubuna, Sağlık İnanç Modeli (SİM) alt boyutlarını ve Akdeniz Diyeti bileşenlerini içeren iki seanslık (60 dakika/seans) yüz yüze eğitim uygulanmış; kontrol grubuna müdahale yapılmamış, izlem sonunda etik ilkeler gereği eğitim materyalleri kontrol grubuyla da paylaşılmıştır. Veriler eğitim öncesi ve izlem süresi sonunda toplanmış; antropometrik ölçümler, vücut bileşimi, Kısa Fiziksel Aktivite Değerlendirme Aracı (KFADA), Obezitede Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (OSİMÖ), Akdeniz Diyeti'ne Bağlılık Ölçeği (MEDAS) ve 3 günlük besin tüketim kaydı kullanılmıştır. İstatistiksel analizde, ön test değerleri ve cinsiyet kontrol değişkeni olarak alınarak kovaryans analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, eğitim grubunun MEDAS ve KFADA puanlarında ileri düzeyde anlamlı artışlar saptanmıştır (p<0.001; p<0.01). Eğitim grubunun vücut ağırlığı, BKİ, bel çevresi, bel/boy oranı ve vücut yağ ağırlığında kontrol grubuna kıyasla anlamlı azalmalar saptanmıştır (p<0.05). Eğitimin OSİMÖ alt ölçeklerindeki etkisi değerlendirildiğinde, gruplar arasında anlamlı fark gözlenmemiştir (p>0.05). Eğitim sonrasında besin ögesi alımları incelendiğinde; kontrol grubuna kıyasla eğitim grubunda toplam enerji (p3<0.0001; η²=0.258), toplam yağ (p3<0.000; η²=0.283) ve doymuş yağ (p3=0.004; η²=0.158) alımındaki azalma anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Kontrol grubunda omega-6 alımı anlamlı düzeyde artış gösterirken (p2=0.022), gruplar arası farkın en yüksek etki büyüklüğü ile eğitim grubu lehine ileri düzeyde anlamlı olduğu saptanmıştır (p3<0.000; η²= 0.357). Diyet posası, vitamin ve mineral alımlarında ise gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmemiştir (p3>0.05). SİM'e dayalı eğitim programları, kısa dönemde sağlıklı beslenme modeline uyumu artırmada ve antropometrik risk göstergelerini iyileştirmede destekleyici bir araç olabilmektedir. Bulguların uzun dönemli etkilerini desteklemek adına, gelecek çalışmalarda geniş ölçekli ve randomize kontrollü tasarımların kullanılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study is quasi-experimental research designed to evaluate the effectiveness of an education program based on the Health Belief Model (HBM) in obesity management on individuals' adherence to the Mediterranean Diet, physical activity levels, nutritional status, anthropometric measurements, and body composition. The study was conducted between May and September 2025 with 52 volunteers (intervention group: 26 participants; control group: 26 participants) residing in Yenimahalle, Ankara, aged 19–64 years, and with a body mass index (BMI) of ≥ 25 kg/m². The intervention group received two face-to-face training sessions (60 minutes per session) covering the subdimensions of the Health Belief Model (HBM) and the components of the Mediterranean Diet; the control group received no intervention, but in accordance with ethical principles, the training materials were shared with the control group at the end of the follow-up period. Data was collected before the intervention and at the end of the follow-up period; anthropometric measurements, body composition, the Brief Physical Activity Assessment Tool (BPAAT), the Health Belief Model Scale for Obesity (HBMSO), the Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS), and a 3-day food consumption record were used. In the statistical analysis, an analysis of covariance (ANCOVA) was performed, with pretest scores and gender used as covariates. Compared to the control group, the intervention group showed significant increase in MEDAS and BPAAT scores (p<0.001; p<0.01). The intervention group also showed significant decrease in body weight, BMI, waist circumference, waist-to-height ratio, and body fat mass compared to the control group (p<0.05). When the effect of the training on the HBMSO subscales was evaluated, no significant differences were observed between the groups (p>0.05). When nutrient intakes were examined after the education program, the intervention group showed a significantly greater reduction in total energy (p3<0.0001; η²=0.258), total fat (p3<0.000; η²=0.283), and saturated fat (p3=0.004; η² = 0.158) were found to be significantly higher in the education group compared to the control group. While omega-6 intake showed a significant increase in the control group (p2 = 0.022), the difference between the groups was found to be highly significant in favor of the intervention group with the highest effect size (p3<0.000; η² = 0.357). However, no statistically significant differences were observed between the groups in dietary fiber, vitamin, and mineral intake (p3>0.05). HBM-based education programs can serve as a supportive tool for increasing adherence to a healthy eating model and improving anthropometric risk indicators in the short term. To support the long-term effects of these findings, the use of large-scale, randomized controlled designs is recommended in future studies.
Benzer Tezler
- Hidradenitis süpürativa hastalarında çok işlenmiş besin (ultra işlenmiş gıda) tüketiminin hastalık özelliklerine etkisi
Impact of ultra-processed foods (UPFS) on disease features in hidradenitis suppurativa
MUSTAFA ÇIRAKOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
DermatolojiMarmara ÜniversitesiDeri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAFİYE ATLAS TÜLİN ERGUN
- İnsülin direnci olan fazla kilolu ve obez yetişkin bireylerde akdeniz diyetine uyumun antropometrik ölçümler ve biyokimyasal göstergeler üzerine etkisi
The effect of mediterranean diet compliance on anthropometric measurements and biochemical indicators in overweight and obesity adult individuals with insülin resistance
NİLHAN ESİM ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikLokman Hekim ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVİNÇ YÜCECAN
- Trakya Üniversitesi Hastanesinde takipli erişkin Tip 2 Diyabetlilerde Akdeniz diyetine bağlılık durumu ve trigliserit-glikoz indeksi arasındaki ilişki
Relationship between Mediterranean diet adherence and triglyceride-glucose index in adult Type 2 Diabetic patients followed at Trakya University Hospital
EKİN DİKMEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiTrakya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMDİ NEZİH DAĞDEVİREN
- Sağlık okuryazarlığı düşük, fazla kilolu kadınlarda kısa müdahalenin davranış değişimi, antropometrik ve metabolik değişkenler üzerine etkisi
The effect of brief intervention on behavioral change, anthropometric and metabolic variables in overweight women with low health literacy
YASEMİN GÜVEN
- Preobez ve obez kadınlarda beden kütle indeksi ile akdeniz diyeti kalite indeksi ve diyet kalite ölçeği arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
İREM DAĞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve DiyetetikHaliç ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM PERSİL ÖZKAN