Çiftçilerin pestisit uygulamalarındaki kişisel koruyucu donanım bilgi düzeyi, kullanma niyeti ve davranışına yönelik iki farklı müdahalenin değerlendirilmesi
A comparative evaluation of two interventions on farmers' knowledge, intention, and behavior regarding personal protective equipment use in pesticide applications
- Tez No: 1019510
- Danışmanlar: PROF. DR. MELTEM ÇİÇEKLİOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Pestisitler tarımsal üretimde yaygın olarak kullanılan kimyasallar olup çiftçiler için önemli bir mesleki maruziyet kaynağıdır. Pestisit maruziyetlerine bağlı sağlık risklerinin azaltılmasında kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı kritik bir öneme sahiptir. Ancak hem ülkemizde hem de dünyada çiftçilerin KKD kullanma düzeylerinin istenen seviyede olmadığı bilinmektedir. Bu araştırma, çiftçilerin pestisit uygulamalarında KKD bilgi düzeyi, kullanma niyeti ve davranışına yönelik geliştirilen eğitim programının ve eğitime ek olarak sağlanan KKD desteğinin etkisini karşılaştırmalı olarak değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma yarı deneysel tipte bir müdahale araştırmasıdır. Araştırma Manisa ili Salihli ilçesinde yürütülmüş olup, çalışma örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenmiş ve çalışmaya toplam 82 çiftçi dahil edilmiştir. Katılımcılar müdahale ve kontrol grubu olmak üzere eşit iki gruba ayrılmıştır. Kontrol grubuna sadece eğitim programı uygulanmış, müdahale grubuna hem eğitim uygulanmış hem KKD desteği sağlanmıştır. Eğitim sonrasında her iki gruba da hatırlatıcı WhatsApp mesajları gönderilmiştir. Veriler eğitim öncesinde (ön test), eğitim sonrasında (son test-1) ve eğitimden 6 ay sonra (son test-2) olmak üzere üç zaman noktasında toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen anket formu kullanılmış olup veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmanın birincil bağımlı değişkeni çiftçilerin KKD kullanım davranışı olup 10 soru; ikincil bağımlı değişkenler ise KKD bilgi düzeyi 10 soru ve kullanma niyeti 3 soru ile değerlendirilmiştir. Bağımsız değişkenler; sosyodemografik, mesleki ve çevresel özellikler ile davranışsal ve psikososyal faktörler olmak üzere toplam 29 soru ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizi SPSS 25.0 programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler kullanılmıştır ve sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu test edilmiştir. Müdahale ve kontrol grupları arasındaki farkların incelenmesinde Mann–Whitney U testi uygulanmıştır. Grupların eğitim öncesi ve sonrası ölçümleri arasındaki farkın değerlendirilmesinde bağımlı gruplar için Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Aynı grubun üç zaman noktasındaki değişiminin analizinde Friedman testi tercih edilmiştir. Bağımsız değişkenler ile bağımlı değişkenlerin arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde uygun durumlarda Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Tutum, öznel norm, algılanan davranış kontrolü, algılanan ciddiyet ve algılanan engeller bağımsız değişkenleri ile her bir bağımlı değişken arasındaki ilişkiler ve bilgi, niyet, KKD kullanım davranışı arasındaki ilişkiler korelasyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Çok değişkenli ileri analizlerde, potansiyel karıştırıcı değişkenlerin etkisini kontrol etmek amacıyla kovaryans analizi (ANCOVA) kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Her iki grupta da eğitim sonrasında bilgi düzeyi ve niyet puanlarında anlamlı artış saptanmıştır (p<0,05). KKD kullanım davranışında eğitim sonrasında her iki grupta da artış gözlenmekle birlikte, eğitimden 6 ay sonra müdahale grubunda KKD kullanım düzeyinin kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Kontrol grubunda eğitim sonrası maske, eldiven ve çizme kullanımında anlamlı artış saptanmıştır (p<0,05). Müdahale grubunda ise maske, eldiven ve çizme kullanımındaki artışa ek olarak şapka kullanımında anlamlı artış, sarık/poşu kullanımında ise anlamlı azalma görülmüştür (p<0,05). Gruplar arası karşılaştırmada, eğitimden 6 ay sonra maske, gözlük, eldiven ve çizme kullanım düzeylerinin müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Çok değişkenli analiz sonuçlarına göre, son test-2 KKD kullanım düzeyi üzerinde en güçlü belirleyicinin ön test KKD düzeyi olduğu belirlenmiştir (p<0,001). Ayrıca pestisit uygulama sıklığının KKD kullanımını anlamlı düzeyde etkilediği saptanmıştır (p=0,013). Grup değişkeninin KKD kullanımı üzerindeki etkisi anlamlı bulunmuş olup (p=0,004) müdahale grubunun düzeltilmiş ortalama KKD puanı daha yüksektir. Bilgi, niyet ve KKD kullanım davranışı arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmış; KKD kullanım davranışı ile bilgi ve niyet arasındaki korelasyonların benzer büyüklükte olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Çiftçilerin KKD kullanımı hakkında bilgi ve niyet düzeylerini artırmada eğitim müdahalelerinin önemli olduğu görülmüştür. Eğitim müdahalesi KKD kullanım davranışında artış sağlamış olmakla birlikte, bu etkinin ücretsiz KKD temini ile desteklendiğinde anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, pestisit güvenliği alanında yalnızca bireysel davranış değişikliğine odaklanan yaklaşımların yeterli olmadığını, yapısal ve destekleyici müdahalelerin de gerekli olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, çiftçilerin KKD'ye erişiminin artırılması, uygun ekipmanların temininin desteklenmesi ve eğitim programlarının sürekliliğinin sağlanması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Introduction and Aim: Pesticides are widely used chemicals in agricultural production and constitute a significant source of occupational exposure for farmers. The use of personal protective equipment (PPE) plays a critical role in reducing health risks associated with pesticide exposure. However, PPE utilization among farmers remains below the desired level both globally and in Türkiye. This study was conducted to comparatively evaluate the effectiveness of an educational intervention and additional PPE provision on farmers' personal protective equipment related knowledge, intention to use, and usage behavior during pesticide applications. Materials and Methods: This study is a quasi-experimental intervention research. It was conducted in the Salihli district of Manisa, and the sample size was determined through a priori power analysis, resulting in the inclusion of a total of 82 farmers. The participants were equally allocated into intervention and control groups. The control group received only the educational program, whereas the intervention group received both the education and PPE support. Reminder messages were sent to both groups via WhatsApp following the training. Data were collected at three time points: before the training (pre test), immediately after the training (post test-1), and six months after the training (post test-2). Data were collected using a questionnaire developed by the researcher, and face-to-face interviews were conducted. The primary dependent variable was PPE usage behavior, assessed with 10 items. Secondary dependent variables included PPE-related knowledge (10 items) and intention to use PPE (3 items). Independent variables were assessed with a total of 29 items, including sociodemographic, occupational, environmental, behavioral, and psychosocial factors. Data analysis was performed using SPSS 25.0. Descriptive statistics were used, and normality of continuous variables was assessed. The Mann–Whitney U test was used for comparisons between groups, while the Wilcoxon signed-rank test was used for within-group comparisons. The Friedman test was applied to evaluate changes across three time points within the same group. Relationships between independent and dependent variables were analyzed using the Mann–Whitney U test where appropriate. The relationships between attitude, subjective norms, perceived behavioral control, perceived severity, and perceived barriers and each dependent variable, as well as the relationships among knowledge, intention, and PPE use behavior, were evaluated using correlation analyses. In multivariate analyses, analysis of covariance (ANCOVA) was used to control for potential confounding variables. Statistical significance was set at p<0,05. Results: Significant increases in knowledge and intention scores were observed in both groups following the educational intervention (p<0,05). Although PPE usage behavior increased in both groups after the training, PPE usage levels were significantly higher in the intervention group compared to the control group at six months post-intervention (p<0,05). In the control group, significant increases were observed in the use of masks, gloves, and boots (p<0,05). In the intervention group, in addition to increases in mask, glove, and boot use, a significant increase in hat use and a significant decrease in the use of traditional head coverings (scarf/poşu) were observed (p<0,05). Between-group comparisons showed that, at six months, the use of masks, goggles, gloves, and boots was significantly higher in the intervention group than in the control group (p<0,05). Multivariate analysis revealed that baseline PPE usage was the strongest predictor of PPE use at post-test 2 (p<0,001). Pesticide application frequency was also found to significantly affect PPE usage (p=0,013). The group variable had a significant effect on PPE usage (p=0,004), with higher adjusted mean PPE scores in the intervention group. Positive and significant correlations were found among knowledge, intention, and PPE usage behavior; the correlations between PPE usage and both knowledge and intention were of similar magnitude. Conclusion: Educational interventions were found to be effective in improving farmers' knowledge and intention regarding PPE use. While education alone increased PPE usage behavior, the effect was significantly greater when supported by the provision of free PPE. These findings indicate that interventions focusing solely on individual behavior change are insufficient in the field of pesticide safety and that structural and supportive measures are also required. Accordingly, improving farmers' access to PPE, supporting the provision of appropriate equipment, and ensuring the continuity of training programs are recommended.
Benzer Tezler
- Sırt pülverizatörleri ile pestisit uygulamalarında operatörlerin pestisitlere maruziyeti
Exposure of operators to pesticides in pesticide applications with back pack sprayer
RAWA MOHAMMED
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN DURAN
- Adıyaman İl merkezinde çiftçilerin güvenli pestisit kullanımı ile ilgili bilgi, tutum, uygulamaları ve eğitimin etkisi
The knowledge, attitude and applications of the farmers on safe use of pesticides in Adiyaman city center and the effect of the training provided
AYGÜL TUNÇDEMİR
- Hatay ilinde çiftçilerin pestisit uygulamaları ve çevre arasındaki ilişki hakkında bilinç düzeylerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma
A research for determination of farmers'awareness level of relationship between pesticide applications and environment in Hatay province
PINAR DÖNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MUSA BOZDOĞAN
- Harran Ovası'nda kullanılan pestisitlerin çevresel açıdan değerlendirilmesi
The pesticides used in the national perspective environmental open evaluation
EDİBE PINAR KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Çevre MühendisliğiHarran ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜZEL YILMAZ
- Aydın ilinde güvenli tarım uygulamalarında sektörler arası işbirliği yaklaşımı ve e-eğitim modeli geliştirilmesi
Improvement of intersectoral collaboration approach and e-training model for safe agricultural practice in Aydin city
ORHAN OKUR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
Halk SağlığıAdnan Menderes ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ ABACIGİL