Sosyal bilgiler eğitiminde üretken yapay zeka araçlarının kullanımı: Tanıtımı ve öğretmen-öğretmen adayı perspektifleri
The use of generative artificial intelligence tools in social studies education: An introduction and perspectives of teachers and prospective teachers
- Tez No: 1019429
- Danışmanlar: PROF. DR. KİBAR AKTIN, DOÇ. DR. TUĞRA KARADEMİR COŞKUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Eğitim teknolojisi, Sosyal bilgiler, Sosyal bilgiler dersi, Sosyal bilgiler eğitimi, Sosyal bilgiler öğretimi, Teknoloji entegrasyonu, Teknoloji kabul ve kullanım modeli, Yapay zeka, Öğretim teknolojileri, Öğretmen adayları, Education technology, Social studies, Social studies course, Social studies education, Social studies teaching, Technology integration, Acceptance and use of technology model, Artificial intelligence, Instructional technologies
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sinop Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırmanın amacı, üretken yapay zekâ araçlarının Sosyal Bilgiler dersinde hangi pedagojik işlevleri yerine getirdiğini belirlemek; ayrıca öğretmen ve öğretmen adaylarının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında bu araçları kullanım profillerini tespit etmek ve benimseme düzeylerini Teknoloji Kabul Modeli çerçevesinde incelemektir. Araştırma, yakınsak paralel desen ile yürütülmüş; nitel ve nicel veriler birlikte ele alınmıştır. Çalışma grubu 15 Sosyal Bilgiler öğretmeni ve 15 Sosyal Bilgiler öğretmen adayından oluşmuştur. Örneklemede ölçüt örnekleme ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesi birlikte kullanılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak Davis (1989) Teknoloji Kabul Modeli temel alınarak geliştirilen bir anket ile toplanmıştır. Nitel veri kaynağını ise araştırmacı ve danışmanları tarafından belirlenen 14 üretken yapay zekâ aracı ve bu araçlar ile gerçekleştirilen uygulama örneklerinden oluşturmuştur. Veriler, doküman analizi ve frekans analiz yöntemleriyle çözümlenmiş ve bütüncül olarak yorumlanmıştır. Araştırma sonuçları, kullanılan üretken yapay zekâ araçların ders planı hazırlama, görsel oluşturma, sınav sorusu geliştirme, sunum hazırlama, zihin ve kavram haritası oluşturma, video üretimi ile ses ve şarkı oluşturma gibi pedagojik işlevi destekleyebildiğini göstermiştir. Araştırmanın önemli bulgularından biri, nitelikli ders planları elde edebilmek için yinelemeli prompt iyileştirme sürecinin gerekli olduğunu, üretken yapay zekânın tek başına yeterli olmadığını; öğretmenin pedagojik bilgisi ve tasarım kararlarını prompta yansıtma becerisinin kritik olduğunu göstermiştir. Katılımcıların en sık kullandığı araçlar ChatGPT, Canva AI ve Gemini'dir. Öğretmen adayları, öğretmenlere göre bu araçları daha sık ve daha çeşitli amaçlarla kullanmıştır. Özellikle ders planı hazırlama sürecinde iki grup arasında belirgin farklılık bulunmuştur. Ayrıca her iki grubun algılanan kullanışlılık, algılanan kullanım kolaylığı, tutum ve davranışsal niyet boyutlarında yüksek düzeyde kabul sergilediği, ancak özellikle öğretmenlerde bu kabulün gerçek kullanım düzeyine aynı ölçüde yansımadığı belirlenmiştir. Bu çalışma, üretken yapay zekâ entegrasyonunda“kabul”ün (Algılanan kullanışlık/Algılanan kullanım kolaylığı/tutum/niyet) tek başına yeterli olmadığını; gerçek kullanımın belirleyicisinin, müfredat–araç entegrasyon yeterliği ve öğretmene sunulan pedagojik aracılık (şablonlar, örnek prompt yapıları, ürün bankaları, rubrikler ve yinelemeli kullanım pratiği) ile belirlendiğini ortaya koymakta.
Özet (Çeviri)
The aim of the study is to determine which pedagogical functions generative artificial intelligence tools fulfil in Social Studies lessons; furthermore, to identify the usage profiles of teachers and trainee teachers regarding these tools within the framework of the Turkey Century Education Model, and to examine their levels of adoption using the Technology Acceptance Model. The research was conducted using a convergent parallel design; qualitative and quantitative data were analysed together. The study group consisted of 15 Social Studies teachers and 15 Social Studies trainee teachers. In the sampling, criterion sampling and convenience sampling were used together. Quantitative data was collected using a questionnaire developed based on Davis's (1989) Technology Acceptance Model. The qualitative data source comprised 14 generative AI tools identified by the researcher and their advisors, along with examples of applications carried out using these tools. The data was analysed using document analysis and frequency analysis methods and interpreted holistically. The research findings demonstrated that the generative AI tools used could support pedagogical functions such as lesson plan preparation, visual creation, exam question development, presentation preparation, mind and concept map creation, video production, and the creation of audio and songs. One of the study's key findings was that an iterative prompt refinement process is necessary to produce high-quality lesson plans; generative AI alone is insufficient. It highlighted that the teacher's pedagogical knowledge and ability to incorporate design decisions into the prompt are critical. The tools most frequently used by participants were ChatGPT, Canva AI and Gemini. Teacher trainees used these tools more frequently and for a wider variety of purposes than practising teachers. In particular, a marked difference was observed between the two groups during the lesson plan preparation process. Furthermore, it was determined that both groups demonstrated a high level of acceptance across the dimensions of perceived usefulness, perceived ease of use, attitude, and behavioural intention; however, this acceptance did not translate to the same extent into actual usage levels, particularly among practising teachers. This study indicates that 'acceptance' (perceived usefulness/perceived ease of use/attitude/intention) alone is not sufficient for the integration of generative artificial intelligence; that the determinant of actual usage is defined by curriculum–tool integration competence and the pedagogical support provided to teachers (templates, example prompt structures, product banks, rubrics and practice in repeated use).
Benzer Tezler
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- Bir ilaç fabrikasında personel gereksinmesinin belirmesi seçilmesi ve elde tutulmasına yönelik bir uygulama çalışması
Başlık çevirisi yok
EMİNE BOZBAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
İşletmeİstanbul ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞRAY KAYNAK
- Organize sanayi bölgelerinde iş güvenliği sorunlarının teknik ve bilimsel araştırılmasında bir yöntem önerisi
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU