Çağdaş sanatta simya
Alchemy in modern and contemporary art
- Tez No: 1019421
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEDA YAVUZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, simyanın tarihsel bir bilgi disiplini olmanın ötesinde, modern ve çağdaş sanatta dönüşüm, enerji, yeniden doğuş ve ruh–madde bütünlüğü gibi kavramların temel bir metaforuna nasıl dönüştüğünü inceler. Araştırma, Antik Çağ'daki hermetik öğretilerden Rönesans'ın laboratuvar estetiğine ve modern bilimsel düşüncenin etkisi altında şekillenen 20. yüzyıl sanatına uzanan tarihsel süreklilik içinde simyanın sanatsal dildeki varlığını ortaya koyar. Bu çerçevede simya, yalnızca maddelerin kimyasal dönüşümüne ilişkin bir teknik olarak değil; hayal gücü, mitoloji ve tinsel deneyimi bütünleştiren estetik ve düşünsel bir model olarak değerlendirilir. Araştırma, Hermetik-simyasal geleneğin modern ve çağdaş sanat içinde hangi kavramsal araçlar üzerinden yeniden üretildiğini ve sanatçının yaratıcı sürecinde nasıl bir epistemolojik işlev üstlendiğini araştırır. Bu bağlamda çalışma, simyasal sembollerin ikonografik okuması aracılığıyla Hermetik-simyasal düşüncenin yaratıcı sürecin yapısal mantığıyla ilişkisini incelemeyi amaçlar. İncelenen sanatçılar ve eserler, araştırma sorularını temsil etme güçleri ve simyasal düşüncenin modern ve çağdaş sanattaki farklı dönüşüm biçimlerini görünür kılmaları dikkate alınarak seçilmiştir. Bu nedenle çalışma, simyayla ilişkilendirilebilecek tüm sanatçıları kapsama iddiası taşımamakta; temsil gücü yüksek örneklerle sınırlandırılmaktadır. Araştırmada temel olarak ikonografik okuma yaklaşımından yararlanılmıştır. Bu kapsamda eserlerde yer alan simyasal semboller, görsel öğeler ve anlam katmanları tarihsel, kültürel ve düşünsel bağlamları içinde değerlendirilmiştir. Fenomenolojik yorum ise eserlerin izleyicide oluşturduğu estetik deneyimi ve dönüşüm süreçlerini anlamaya katkı sağlayan tamamlayıcı bir yorumlama yaklaşımı olarak kullanılmıştır. Bu yöntem, simyanın modern ve çağdaş sanatta estetik ve kavramsal bir üretim modeli olarak değerlendirilmesini mümkün kılmıştır. Modern sanat bağlamında Marcel Duchamp, dönüşüm fikrini nesnenin kavramsal yeniden tanımlanması üzerinden yorumlar. Ready-made yaklaşımı, maddesel nesnenin anlam aracılığıyla dönüşümünü merkeze alarak Hermetik-simyasal gelenekteki transmutasyon mantığıyla paralellik kurar. Kazimir Maleviç'in Süprematizm anlayışı ise öz-maddeye indirgeme ve saf formun tinsel bir enerji alanına dönüşmesi üzerinden simyasal düşünceyle ilişkilendirilir. Siyah Kare ve Beyaz Üzerine Beyaz gibi yapıtlar, maddeden arınma ve saf öz'e yönelme fikrini soyut estetik dil içinde yeniden kurar. Sürrealizm bağlamında Max Ernst ve Remedios Varo, simyasal düşünceyi bilinçaltı, mitoloji ve bireysel bilinç düzleminde ele alır. Ernst'in deneysel teknikleri dönüşümü süreklilik içeren bir süreç olarak görünür kılarken, Varo'nun hermetik anlatıları içsel yolculuk ile kozmik düzen arasındaki ilişkiyi Hermetik-simyasal bir çerçevede yorumlar. İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde simyasal düşünce, tarihsel travma ve toplumsal dönüşüm bağlamında yeniden konumlanır. Joseph Beuys, maddeyi tinsel ve kolektif dönüşümün aracı olarak ele alır ve“Sosyal Heykel”anlayışıyla simyaya ilişkin arınma fikrini toplumsal bilinç düzeyine taşır. Anselm Kiefer ise Hermetik-simyasal geleneği tarih ve kolektif hafıza ekseninde derinleştirir; yapıtlarında madde, çözülme ve yeniden oluşum süreçleri aracılığıyla tarihsel kırılmanın taşıyıcısı hâline gelir.“Materyaller ve Ortamlar”başlığı altında Marina Abramović, Rebecca Horn, Lorenzo Pompa, Matthew Ronay ve Björn Braun'un çalışmaları incelenir. Bu sanatçılar ritüel, beden, madde ve karşıtlık kavramları üzerinden simyasal imgelemi çağdaş sanat pratiklerinde somutlaştırır. Bedenin prima materia olarak konumlandırılması, karşıtların birliği ilkesi ve maddesel dönüşüm süreçleri, Yeni Simya'nın güncel estetik boyutlarını görünür kılar. Elde edilen bulgular, simyasal düşüncenin modern ve çağdaş sanatta tarihsel bir mirasın ötesinde, estetik ve kavramsal bir üretim modeli olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca, simyanın sanatçının yaratıcı sürecini biçimlendiren düşünsel bir çerçeve sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu tez, Hermetik-simyasal geleneğin modern ve çağdaş sanat içindeki sürekliliğini ortaya koyarak sanat tarihi literatürüne kavramsal ve metodolojik bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines how alchemy, beyond being a historical discipline of knowledge, has been transformed into a foundational metaphor for transformation, energy, rebirth, and the unity of spirit and matter in modern and contemporary art. The study traces the continuity of alchemy within artistic language from ancient Hermetic teachings through the laboratory aesthetics of the Renaissance to twentieth-century art shaped under the influence of modern scientific thought. Within this framework, alchemy is evaluated not merely as a technical practice concerned with the chemical transformation of matter, but as an aesthetic and intellectual model that integrates imagination, mythology, and spiritual experience. The study investigates the conceptual frameworks through which the Hermetic-alchemical tradition has been rearticulated in modern and contemporary art and the epistemological role it plays in the artist's creative process. In this context, the study aims to examine the relationship between Hermetic-alchemical thought and the structural logic of the creative process through an iconographic reading of alchemical symbols. The artists and artworks examined were selected according to their ability to represent the research questions and to make visible different modes through which alchemical thought is transformed in modern and contemporary art. Accordingly, the dissertation does not seek to provide a comprehensive survey of all artists associated with alchemy but is limited to representative case studies. The research primarily employs an iconographic reading approach. Within this framework, alchemical symbols, visual elements, and layers of meaning are interpreted within their historical, cultural, and intellectual contexts. Phenomenological interpretation is used as a complementary interpretive approach to help understand the aesthetic experience and processes of transformation evoked by the artworks. This methodological framework makes it possible to evaluate alchemy as an aesthetic and conceptual model of artistic production in modern and contemporary art. Within the context of modern art, Marcel Duchamp interprets transformation through the conceptual redefinition of the object. The readymade positions the transformation of material objects through meaning at its core, establishing a parallel with the logic of alchemical transmutation. Kazimir Malevich's Suprematism is examined in relation to alchemical thought through its reduction to essence and the transformation of pure form into a field of spiritual energy. Works such as Black Square and White on White reconstruct the idea of dematerialization and the movement toward pure essence within an abstract aesthetic language. Within Surrealism, Max Ernst and Remedios Varo approach alchemical thought through the unconscious, mythology, and individual consciousness. Ernst's experimental techniques render transformation visible as a continuous process, while Varo's Hermetic narratives reinterpret the relationship between the inner journey and the cosmic order within a Hermetic-alchemical framework. Following the Second World War, alchemical thought is repositioned in relation to historical trauma and social transformation. Joseph Beuys treats matter as a vehicle for spiritual and collective transformation and extends the alchemical notion of purification to the level of social consciousness through his concept of Social Sculpture. Anselm Kiefer further develops the Hermetic-alchemical tradition through the interconnected themes of history and collective memory; in his works, matter becomes the carrier of historical rupture through processes of dissolution and regeneration. Under the heading“Materials and Environments,”the works of Marina Abramović, Rebecca Horn, Lorenzo Pompa, Matthew Ronay, and Björn Braun are examined. Through ritual, the body, materiality, and the principle of the unity of opposites, these artists materialize alchemical imagery within contemporary artistic practices. The positioning of the body as prima materia, together with material processes of transformation, reveals the contemporary aesthetic dimensions of New Alchemy. The findings demonstrate that alchemical thought functions in modern and contemporary art not merely as a historical legacy but as an aesthetic and conceptual model of artistic production. Furthermore, the study concludes that alchemy provides an intellectual framework that shapes the artist's creative process. Consequently, this dissertation demonstrates the continuity of the Hermetic-alchemical tradition within modern and contemporary art and makes a conceptual and methodological contribution to the field of art history.
Benzer Tezler
- Çağdaş plastik sanatlarda tinsel öğe sanatçı olarak şaman ve simyager arketipi
The Pictural element in contemporary art the aechetype of shaman and alchemist as an artist
AYŞE EREL
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
ÖĞR. GÖR. MUSTAFA ATA
- 1960'dan günümüze çağdaş sanatta heykelin konumu
The prospective of contemporary sculpture from 1960 to our day
YASEMİN ÖZKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiHeykel Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURETTİN BEKTAŞ
- Marcel Duchamp sonrası nesne kullanımı: Şeffaflık
The use of object after Marcel Duchamp: Transparency
SİMA ÜCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERHAT ERDEM
- Menkul kıymet yatırımları açısından sermaye piyasası kanununa göre yayınlanan finansal tablo ve raporların yeterliliği
Başlık çevirisi yok
HAMDİ AYDIN
- Endüstrileşmiş yapım sistemlerinin Türkiye'ye uyumu ve gelişme koşulları
The Appropriation and development conditions of industrialized building systems in Turkey
FİKRİ KOLENOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
İnşaat MühendisliğiGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REŞAT ÖNGEN