Kentsel boşluğun morfoloji ve konut bağlamında termal konfor değerlendirmesi: Savaş sonrası Şam örneği
Thermal comfort evaluation of urban void morphology and housing context: The case of post-war Damascus
- Tez No: 1019416
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN ERSOY, DOÇ. DR. ENES YAŞA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık ve Yapılı Çevrenin Yenilenmesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sıcak ve kurak iklimlerde yaşayan toplumlar, mekanik soğutma sistemlerine duyulan gereksinimi azaltarak konforlu mekânlar oluşturmak amacıyla; kümelenmiş yapılaşma, gölgeli açık alanlar, termal kütle ve doğal havalandırma gibi geleneksel mimari yöntemlerden yararlanmıştır. Bu yaklaşımlar, yerel iklim koşullarına uyum sağlama becerisinin tarihsel ve mimari açıdan güçlü bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Şam'ın geleneksel mimarisi, iç avluları dar ve gölgeli sokak dokusuyla bütünleştiren; yapı kütleleri ile açık mekânlar arasında dikkatli biçimde kurgulanmış bir ilişki kuran bütüncül tasarım anlayışıyla iklimsel uyumun güçlü bir örneğini sunmaktadır. Bu tez, Şam'ın geleneksel kentsel dokusunun bütünleşik pasif tasarım çözümleri aracılığıyla yaşanabilir ve iklime duyarlı bir çevre üretebildiği varsayımından hareketle, sıcak ve kurak iklimlerde kentsel morfoloji ile termal konfor arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Özellikle Jobar gibi çatışmadan etkilenen bölgelerde, yerel iklim koşullarını, kentsel morfolojiyi ve geleneksel mimari özgünlüğü yeterince dikkate almayan standartlaştırılmış yeniden yapılanma modellerinin benimsenmesi önemli bir sorun olarak öne çıkmaktadır. Bu tür yaklaşımlar, geleneksel tasarım ilkelerinin ısı kazanımını sınırladığı, gölgeleme sağladığı ve termal konforu desteklediği Şam gibi bölgelerde daha düşük termal performansa, artan soğutma yüklerine ve daha yüksek enerji bağımlılığına yol açabilmektedir. Bu araştırma, çağdaş mimari modellerin geleneksel Şam kentsel dokusunda mevcut olan iklimsel tasarım ilkeleriyle ne ölçüde uyumlu hale getirilebileceğini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, kentsel morfolojiye ilişkin başlıca özellikleri ölçülebilir, değerlendirilebilir ve karşılaştırılabilir nicel verilere dönüştürerek bu soruya yanıt aramaktır. Araştırma yöntemi iki temel aşamadan oluşmaktadır: mevcut literatürün incelenmesi ve alternatif tasarım konfigürasyonlarının geliştirilmesi. Bu kapsamda iki temel senaryo ele alınmaktadır: avlusuz standart referans modeli ve iç avluyu iklimsel düzenleyici bir unsur olarak kullanan, geleneksel kentsel dokudan ilham alan alternatif tasarım modeli. ENVI-met yazılımı dış mekân mikroklimatik performansının değerlendirilmesinde kullanılırken, DesignBuilder yazılımı bina içi termal performansın, enerji kullanımının ve soğutma yüklerinin analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Değerlendirme süreci; termal konfor saatleri, PMV ve PPD indeksleri, ayrıca PET ve MRT indeksleri ile soğutma yükleri gibi nicel göstergelere dayanmaktadır. Araştırma ayrıca, önerilen tasarım konfigürasyonlarında alker ve benzeri düşük çevresel etkili yerel malzemelerin termal kütleyi ve termal kararlılığı artırmak amacıyla nasıl kullanılabileceğini değerlendirerek malzeme odaklı bir boyut da içermektedir. Bu bağlamda çalışma, geleneksel Şam mimari unsurlarını çağdaş sürdürülebilir çevresel tasarım yaklaşımlarıyla ilişkilendiren ölçülebilir bir tasarım karar çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Böylece, standart mimari tasarım yaklaşımlarının termal konfor gereksinimlerini nasıl etkilediği ve hem dış hem de iç mekânlarda ısı kaynaklı rahatsızlığın nasıl azaltılabileceği araştırılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Communities living in hot and arid climates have historically employed traditional architectural and urban design strategies, such as compact urban form, clustered development, shaded open spaces, thermal mass, and natural ventilation, to create thermally comfortable environments while reducing dependence on mechanical cooling systems. These strategies represent a significant architectural and historical demonstration of adaptation to local climatic conditions. The traditional architecture and urban fabric of Damascus provide a strong example of climatic adaptation through a holistic design approach that integrates courtyard-based housing, narrow shaded streets, compact built form, and a carefully balanced relationship between building masses and open spaces. Based on this premise, the thesis examines the relationship between urban morphology, housing configuration, and thermal comfort in hot and arid climates. It argues that the traditional urban fabric of Damascus can offer climate-responsive design principles capable of supporting livable environments through integrated passive strategies. This issue becomes particularly significant in conflict-affected areas such as Jobar, where standardized post-war reconstruction models may fail to adequately consider local climatic conditions, existing urban morphology, housing traditions, and the spatial characteristics of traditional architecture. Such approaches may result in lower thermal performance, increased cooling loads, and greater energy dependence in Damascus, where traditional design principles have historically contributed to limiting heat gain, providing shade, and enhancing thermal comfort. This study therefore investigates the extent to which contemporary housing and urban design models can be adapted to align with the climatic design principles embedded in the traditional urban fabric of Damascus. The primary objective is to translate key morphological characteristics into measurable, evaluable, and comparable quantitative data, enabling a systematic assessment of their thermal comfort performance. The research methodology consists of two main stages: a review of the relevant literature and the development of alternative design configurations derived from morphological analysis. In this context, two primary scenarios are examined: a standard reference model without a courtyard and an alternative courtyard-based model inspired by the traditional urban fabric of Damascus, in which the internal courtyard functions as a climate-regulating spatial element. ENVI-met is used to evaluate outdoor microclimatic performance, while DesignBuilder is used to analyze indoor thermal performance, energy consumption, and cooling loads. The evaluation is based on quantitative indicators, including thermal comfort hours, PMV and PPD indices, also PPT and MRT indices and cooling loads. The study also incorporates a material-focused dimension by examining how alker and similar locally sourced, low-impact materials can be employed within the proposed design configurations to enhance thermal mass and thermal stability. In this regard, the thesis aims to develop a measurable design decision framework that integrates traditional Damascus architectural principles with contemporary sustainable environmental design approaches. Accordingly, it investigates how standardized architectural design approaches influence thermal comfort requirements and how heat-related discomfort can be reduced in both outdoor and indoor spaces.
Benzer Tezler
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
Doktora
Türkçe
1987
Çevre MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN GÜLTEKİN
- İmara ilişkin bağışlamaların gelişimi ve değerlendirilmesi
Evoution et evaluation des amnisties concernant le constructions et le development du territoire
AHMET LÜTFİ UZEL
Doktora
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel amaçlı düzenleme kararlarını belirleyen etmenler ve Antakya (Hatay) kentsel yakın çevresinde uygulanması
The Faktors defininig the recreational planning of the urban nearby regions and the application at Antakya (Hatay) urban nearby regions
ERDOĞAN YAŞLICA
- Anıtkabir çevresi yapılaşma düzeni ve çevre ilişkilerinin görsel değerlendirilmesi üzerinde uygulamalı bir araştırma
Structural developments around Anıtkabir and a research on visual evaluation of environmental relations
IŞIK UÇMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Şehircilik ve Bölge PlanlamaAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YALÇIN MEMLUK