Enerji Fiyatlarındaki Dalgalanmaların Azerbaycan'ın Dış Borçlanma Dinamiklerine Etkisi: Ampirik analiz (2004-2025)
The Impact of Energy Price Volatility on Azerbaijan's External Debt Dynamics: An Empirical Analysis (2004-2025)
- Tez No: 1019136
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET GÜLMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: ARDL Sınır Testi, Azerbaycan, Dış borçlanma, Enerji fiyatları, Kaynak bağımlılığı, Autoregressive Distributed Lag Bounds Test, Azerbaijan, External borrowing, Energy prices, Resource dependence
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Doğal kaynak ihracatına dayalı ekonomilerde küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar, kamu maliyesi ve dış finansman kararları üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, Güney Kafkasya'nın önde gelen hidrokarbon ihracatçısı olan Azerbaycan örneğinden hareketle, 2004-2025 döneminde Brent petrol fiyatlarındaki değişimlerin ülkenin dış borç/GSYİH oranı üzerindeki etkisini hem teorik hem de ampirik düzlemde ele almaktadır. Çalışmanın kavramsal zemini, Hollanda Sendromu, Mali Denge Yaklaşımı ve Orijinal Günah Hipotezi gibi yaklaşımlar üzerinden inşa edilmiş; ardından Azerbaycan ekonomisinin enerjiye dayalı yapısı, Devlet Petrol Fonu'nun (SOFAZ) kurumsal işlevi ve dış borç stokunun tarihsel seyri değerlendirilmiştir. Ampirik kısımda ise ARDL sınır testi, Johansen eş-entegrasyon analizi, Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM), Granger nedensellik testi, Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) ve EGARCH modellemeleri bir arada kullanılarak çok boyutlu bir analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular, petrol fiyatları ile dış borç oranı arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif yönlü ve kalıcı bir uzun dönem ilişkinin varlığına işaret etmektedir; fiyatlarda görülecek kalıcı bir artışın borç yükünü azalttığı, düşüşlerin ise tersi yönde etki yarattığı tespit edilmiştir. Buna karşılık kısa dönemde böyle doğrudan bir nedensellik ilişkisinin gözlenmemesi, SOFAZ'ın fiyat şoklarını kısa vadede sterilize eden bir tampon mekanizması olarak işlev gördüğüne dair dolaylı bir kanıt sunmaktadır. Ayrıca oynaklık analizleri, fiyat düşüşlerinin belirsizliği yükselişlere kıyasla daha güçlü biçimde artırdığını, dolayısıyla borçlanma kararlarında yalnızca fiyat düzeyinin değil fiyat oynaklığının da izlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, enerji ihracatına bağımlı geçiş ekonomilerinde borç sürdürülebilirliğinin çok mekanizmalı ve kurumsal faktörlerden etkilenen karmaşık bir yapıya sahip olduğunu göstermekte; SOFAZ çerçevesinin güçlendirilmesi, dinamik borç tavanı uygulamaları ve petrol dışı sektörlerin geliştirilmesi yönünde politika önerileri sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Fluctuations in global commodity prices exert a decisive influence on fiscal management and external financing decisions in economies whose growth is anchored in natural resource exports. Drawing on the case of Azerbaijan, the leading hydrocarbon exporter in the South Caucasus, this study examines the impact of Brent oil price movements on the country's external debt-to-GDP ratio over the 2004-2025 period, combining theoretical reasoning with empirical testing. The conceptual foundation of the study is built on the Dutch Disease framework, the Fiscal Balance Approach, and the Original Sin Hypothesis, followed by an assessment of the energy-dependent structure of the Azerbaijani economy, the institutional function of the State Oil Fund (SOFAZ), and the historical trajectory of external debt accumulation. The empirical section employs a multi-method approach, including the ARDL bounds testing procedure, Johansen cointegration analysis, the Vector Error Correction Model (VECM), Granger causality testing, Nonlinear ARDL (NARDL), and EGARCH modeling. The findings indicate a statistically significant, negative, and persistent long-run relationship between oil prices and the external debt ratio: a sustained increase in prices is associated with a reduction in debt burden, while a sustained decline produces the opposite effect. The absence of a comparable short-run causal relationship offers indirect evidence that SOFAZ functions as a buffering mechanism, sterilizing the immediate transmission of price shocks. Volatility analyses further reveal that price declines generate disproportionately greater uncertainty than price increases, suggesting that debt management should account not only for the price level but also for price volatility. Overall, the study demonstrates that debt sustainability in energy-dependent transition economies is shaped by a multi-channel and institutionally mediated structure, and it proposes policy directions centered on strengthening the SOFAZ framework, introducing dynamic debt-ceiling mechanisms, and expanding non-oil sectors.
Benzer Tezler
- Enerji sektörüne bağlı olarak Hollanda hastalığının sınanması: Azerbaycan örneği
Testing the Dutch disease in the energy sector: The Azerbaijan example
SOLTAN IBISHOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Uluslararası TicaretSivas Cumhuriyet ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN DURSUN
- Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların Azerbaycan ekonomisi üzerinde etkisi
The impact of fluctuations in oil prices on the economy of Azerbaijan
ELSHAN OSMANOV
- Fluctuations in oil prices and their economic effects: Turkey, Russia and Azerbaijan example
Petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve ekonomik etkileri: Türkiye, Rusya ve Azerbaycan örneği
AYHAN SAMADZADE
- Sınır ötesi elektrik ticaretinin gün öncesi piyasası fiyat oynaklığı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Impact of cross-border electricity trade on day-ahead market price volatility: A case study of Turkey
MUSTAFA EMİN MALKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERMİN ONAYGİL
- Petrol zengini ülkelerde maliye politikasının etkinliği: Azerbaycan örneği
Effectiveness of fiscal policy in oil rich countries: The case of Azerbaijan
FARHAD BAYRAMOV