Kent düzeyinde başarım tabanlı çok boyutlu/çok katmanlı sürdürülebilirlik değerlendirme modeli
A performance-based multi dimension/multi layer sustainability assessment model at city level
- Tez No: 1019125
- Danışmanlar: PROF. DR. ALAATTİN KANOĞLU, PROF. DR. ÖZLEM ÖZÇEVİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Şehircilik ve Bölge Planlama, Architecture, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Proje ve Yapım Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel sürdürülebilirliğin değerlendirilmesinde ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'na (SDG) ulaşmaya yönelik başarıma (performansa) dayalı pratik araçların geliştirilmesi, günümüzde kamu otoritelerinin ve kent aktörlerinin gündemlerindeki önemli konulardan biridir. Ancak, literatürdeki çalışmaların çoğu kentsel sürdürülebilirliği, yalnızca tek bir boyut veya katman üzerinden ele almakta ve üç boyutlu (3B) Kartezyen sisteminin tüm boyutları (yapma, ekonomik ve sosyal çevre) ve katmanları (akıllı, yeşil, güvenli vb.) arasındaki etkileşimleri göz ardı etmektedir. Ayrıca, kent düzeyindeki varlıkların sürdürülebilirlik performansını bütüncül olarak değerlendiren kapsamlı modellerin eksikliği de dikkat çekicidir. Pratik uygulamaya yönelik mevcut modeller ise bütünsel ve uygulanabilir çözümler sunmakta yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle, pratik olarak uygulanabilir modeller geliştirilmeden önce, bu çalışmalara rehberlik edecek kavramsal bir modelin geliştirilmesi önemlidir. Bu ihtiyaca yönelik olarak, SIMURG'un (A performance-based and Sustainability-oriented Integration Model Using Relational database architecture to increase Global competitiveness of the construction industry) bir alt projesi olan SIMURG_CITIES modeli, 3B Kartezyen sistem mimarisinde yapma çevre boyutunda, birden fazla kent katmanı ve bunların ilişkili anahtar performans gösterge (KPI) setlerini kullanarak kent düzeyinde sürdürülebilirlik değerlendirmesi için geliştirilmiştir. Problemin tanımlanmasında“aşağıdan yukarıya”tümevarımcı bir yaklaşım benimsenirken, modelin geliştirilmesinde ve SIMURG çerçeve modeline entegrasyonunda“yukarıdan aşağıya”tümdengelimci bir yaklaşım kullanılmıştır. Model ve bileşenleri arasındaki ilişkiler, yinelemeli (iteratif) bir süreçle sistem yaklaşımı ve insan-süreç-teknoloji metodolojisi kullanılarak geliştirilmiştir. Bu çalışma, felsefi/paradigmatik, organizasyon/süreç, bütünleşme/birlikte çalışabilirlik, hesaplama/değerlendirme, ilişkisel veri tabanı mimarisi bileşenlerini kavramsal boyutta geliştirmeyi ve pratik boyutta geliştirilecek yazılım modeline rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Ek olarak, model bireylerin beklentilerine uygun kentsel çevreleri seçmelerine yardımcı olmak ve kamu otoritelerinin karar alma süreçlerinde hesap verebilirlik, şeffaflık ve meşruiyet düzeylerini artırmak için kullanılabilir. Ayrıca, bu çalışma kentsel sürdürülebilirliğin değerlendirilmesi için teknoloji tabanlı bir yaklaşım sunarak Toplum 5.0 ve kentsel yönetişim bağlamında yenilikçi bir çerçeve önermektedir. Bu tez çalışmasının amacı, Toplum 5.0, sürdürülebilirlik ve teknoloji kavramlarını bütüncül bir çerçevede ele alarak; kentsel yönetişimde yer alan aktörler için çok boyutlu ve çok katmanlı, performansa dayalı bir karar destek ve sürdürülebilirlik değerlendirme modeli geliştirmektir. Çalışmanın birinci ve ikinci bölümlerinde, kentsel sürdürülebilirliğin tarihsel ve kuramsal arka planı ile problem alanı tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde, dört fazdan oluşan meta-data analizi ve derinlemesine literatür taraması yoluyla mevcut kentsel sürdürülebilirlik değerlendirme modellerinin sınırlılıkları ortaya konmuştur. Bu kapsamda kentsel gösterge temelli modeller, endeksler, sertifika ve standart çerçeveleri, kavramsal kent katmanları ile sistem temelli ve veri odaklı yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, SIMURG_CITIES modelinin çok bileşenli yapısı anlatılarak; hesaplama modelinin örnek simülasyonu gösterilmiş, kentsel düzeyde ilişkisel veri tabanı modeli mimarisi önerilmiştir. Beşinci bölümde, modelin kavramsal geçerliliği ve uygulanabilirliği, nitel araştırma yöntemi kapsamında yürütülen araçsal çoklu durum çalışması, odak grup görüşmeleri ve anketler aracılığıyla sınanmıştır. Araştırmada amaçlı örnekleme yöntemiyle, metropoliten kentlerin yönetişim mekanizmalarında yer alan farklı yönetsel ölçekleri (mikro–mezo–makro) temsil edecek biçimde üç yerel yönetim kurumu ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, modelin öngördüğü çoklu katmanlar üzerinden sürdürülebilirlik performansının nasıl değerlendirilebileceği somutlaştırılarak, yerel yönetimlerin kullanımına sunulmak üzere çok katmanlı (akıllı-yeşil-dirençli-kapsayıcı) bir bileşik endeks şablonu oluşturulmuştur. Bu çerçeve; kentsel performans izleme ve yıllık sürdürülebilirlik raporlaması, veri tabanlı stratejik planlama ve vizyon göstergelerine entegrasyon, yeşil altyapı ve iklim adaptasyonu, dijitalleşme ve hizmet kalitesi ölçümü, kentsel dönüşüm gibi alanlarda uygulanabilir bir yapı sunmaktadır. Altıncı bölümde ise çalışma bulguları bütüncül olarak değerlendirilmiş; modelin kentsel yönetişim, politika geliştirme ve karar destek süreçlerine sağlayabileceği katkılar tartışılmıştır. SIMURG_CITIES modeli; bireylerin beklentilerine uygun kentsel çevreleri seçmesini destekleyen, kamu otoritelerinin sürdürülebilir politika üretme kapasitesini güçlendiren ve Toplum 5.0 vizyonu doğrultusunda teknoloji tabanlı, insan merkezli ve değer temelli bir kentsel sürdürülebilirlik değerlendirme çerçevesi sunmaktadır. Bu çalışma, kentsel sürdürülebilirliğin değerlendirilmesine yönelik çok boyutlu, çok katmanlı, çok aktörlü ve performansa dayalı bir yaklaşım önererek literatüre kavramsal ve metodolojik katkı sunmakta; gelecekte geliştirilecek pratik uygulamalar ve dijital karar destek sistemleri için teorik bir altyapı oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
The assessment of urban sustainability and the development of performance-based practical tools for achieving Sustainable Development Goals (SDGs) have become key priorities on the agenda of public authorities and urban actors. However, most studies in the literature approach urban sustainability from a single dimension or layer, often disregarding the interactions between dimensions (built, economic and social environment) and layers/concepts/labels (smart, green, safe, etc.) within 3D Cartesian System. Moreover, there is a notable lack of comprehensive models that holistically assess sustainability performance at the city-level. Existing models fall short of providing holistic and practical solutions for implementation. Therefore, before developing practically applicable models on this issue; it is essential to propose a conceptual model that serves as a guiding framework. Addressing this gap, SIMURG_CITIES conceptual model, developed as a sub-project of SIMURG (A performance-based and Sustainability-oriented Integration Model Using Relational database architecture to increase Global competitiveness of the construction industry), introduces a method for assessing urban sustainability at the city-level. This model uses multiple city layers and their associated key performance indicator (KPI) sets within the built environment dimension of the 3D Cartesian system architecture. A“bottom-up”(inductive) approach was adopted in defining the problem, while a“top-down”(deductive) approach was followed in developing the model and integrating it into SIMURG framework. The model and the relationships among its components were developed through an iterative process using systems approach and“people-process-technology”(PPT) methodology. This study aims to develop conceptual models for the paradigmatic/philosophical, organizational/process, interoperability/integrational, computational/assessment and relational database architecture components, serving as a guide for a software model at practical applications. Additionally, the model can be used to help individuals to select urban environments that align with their expectations and; to enhance accountability, transparency, and legitimacy in decision-making processes of public authorities. Furthermore, this study offers a technology-based approach to assess urban sustainability and present an innovative framework in the context of Society 5.0 and urban governance. The aim of this dissertation is to develop a performance-based, multi-dimensional and multi-layer decision support and sustainability assessment model for urban governance actors by integrating the concepts of Society 5.0, sustainability, and technology within a holistic framework. In the first and second chapters, the historical and theoretical background of urban sustainability and the problem domain are defined. In the third chapter, the limitations of existing urban sustainability assessment models are identified through a four-phase meta-data analysis and an in-depth literature review. Within this scope, indicator-based models, indices, certification and standard frameworks, conceptual city layers, as well as system-based and data-driven approaches are examined. In the fourth chapter, the multi-component structure of the SIMURG_CITIES model is presented, an example simulation of the computational model is demonstrated, and a relational database architecture for city-level implementation is proposed. In the fifth chapter, the conceptual validity and practical applicability of the model are examined through a qualitative research design based on a multiple instrumental case study, focus group interviews, and questionnaires. Using a purposive sampling strategy, three local government institutions were selected to represent different governance scales (micro–meso–macro) within the metropolitan urban context. Within this framework, the way in which sustainability performance can be evaluated through multiple city layers was operationalized, and a multi-layer composite index template (smart–green–resilient–inclusive) was developed for use by local governments. This framework provides an applicable structure for urban performance monitoring and annual sustainability reporting, integration with data-driven strategic planning and vision indicators, green infrastructure and climate adaptation, digitalization and service quality measurement, and urban regeneration. In the sixth chapter, the findings of the study are evaluated in a holistic manner, and the potential contributions of the model to urban governance, policy development, and decision-support processes are discussed. The SIMURG_CITIES model provides a technology-based, human-centered, and value-driven framework for urban sustainability assessment in line with the Society 5.0 vision, supporting both the selection of urban environments aligned with individual preferences and the capacity of public authorities to produce sustainable and evidence-based policies. This study contributes to the literature by proposing a multi-dimensional, multi-layered, multi-actor, and performance-based approach to urban sustainability assessment, and provides a theoretical foundation for the development of future practical applications and digital decision-support systems.
Benzer Tezler
- Measuring urban energy efficiency in Turkey
Türkiye'de kentsel enerji verimliliğinin ölçülmesi
CANSU İLHAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
- Akıllı şehirler için coğrafi analitik tekniklerle yerel düzeyde yaşam kalitesinin belirlenmesi: bursa örneği
Determining local-level quality of life in smart cities using geographic analytic techniques: The case of Bursa
SÜMEYYE İREM ELBELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeodezi ve FotogrametriGebze Teknik ÜniversitesiUlaşım Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARİF ÇAĞDAŞ AYDINOĞLU
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Şehircilik ve Bölge PlanlamaEge ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Şehirleşme süreci ve metropoliten alanlar
Başlık çevirisi yok
H.İBRAHİM AKALIN
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EYYUP GÜNAY İSBİR