Zeybek dansını bedende yeniden deneyimlemek: Beden - mekân ilişkisi ve performatif süreç üzerine uygulamalı bir araştırma
Re-experiencing the zeybek dance through the body: An applied study on the body–space relationship and the performative process
- Tez No: 1018550
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERNAZ DEMİREL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bale ve Dans, Ballet and Dance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Zeybek dansı tarihte Batı Anadolu'nun dağlık coğrafyasında ortaya çıkan; bölgeyi yurt edinmiş konar-göçer Yörük topluluklarıyla ilişkilendirilen; tarihsel bağları, hareket yapısı ve mekanla kurduğu ilişki üzerinden anlamlandırılan bir dans ve bedensel ifade pratiğidir. Zeybekler, özgün bir kurumsal yapı altında örgütlenerek konar-göçerlerin yaşam alanlarının korunmasında ve paylaşımında söz sahibi olmuş, doğayı ve coğrafyayı iyi deşifre ederek hayatta kalmayı başarmışlardır. Bütün bu vasıflarıyla halk efsanelerine dönüşmüş ve günümüze değin kendi adlarıyla anılan dans ve müzikleriyle yaşatılmışlardır. Bugün Zeybek dansları bu tarihi kurumu sembolize eden bir 'kültürel miras' olarak görülmekte, icracıları da geleneğin sürekliliğine katkıda bulunarak onu yeniden üretmektedirler. Bu tez çalışması, Zeybek dansını kültürel temelleri ve beden hafızasına dayalı hareket yapısı çerçevesinde incelemektedir. Zeybek dansının geleneksel icra örnekleri icracı ile seyirci arasındaki karşılıklı etkileşim içinde ve doğaçlamaya dayalı olarak gerçekleşir. Bu yönüyle Zeybek, sabit bir temsil veya figür aktarımı olmaktan çıkar; bedenin müzik ve mekanla kurduğu ilişki içinde her icrada yeni baştan üretilen bir performans sürecine dönüşür. Bu araştırma bu bakıştan hareketle Zeybek dansını icra dinamikleri çerçevesinde incelemekte, performatif yapısına ve beden-mekân ilişkiselliğine yoğunlaşmaktadır. Ve benzer bir yaklaşımla geliştirilen KÖK adlı koreografik çalışma da doğaçlamayı yöntemsel çıkış noktası olarak ele alırken araştırmanın uygulama boyutunu oluşturmaktadır. KÖK projesi, Zeybek dansında icracının yalnızca müziğe eşlik eden bir beden değil, hareketleriyle müziği yönlendiren, performans alanını bedensel eylem yoluyla kuran ve anlamlandıran bir özne konumunda olduğunu ortaya koyması bakımından teze örnek teşkil etmektedir. Araştırmanın saha çalışması Aydın'ın Germencik ilçesinin dağ köylerinde yürütülmüş ve geleneksel icra temsilcileri gözlemlenmiştir. Zeybek dansının bölgesel icra karakterinden hareketle bedensel hafıza, doğaçlama ve ritüelistik süreklilik bağlamında ele alınmasına olanak sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
The Zeybek dance is a form of dance and embodied expression that historically emerged in the mountainous geography of Western Anatolia. It is associated with the nomadic Yörük communities who settled in the region and is interpreted through its historical connections, its movement structure and its relationship with space and place. The Zeybeks organized under a distinctive institutional structure, played a role in protecting and sharing the living areas of nomadic communities and succeeded in surviving by skillfully deciphering nature and geography. With all these qualities they transformed into figures of folk legend and have been preserved to the present day through the dances and music that bear their name. Today, Zeybek dance are regarded as a form of cultural heritage symbolizing this historical institution and their performers contribute to the continuity of the tradition by continually reproducing it. This thesis examines the Zeybek dance within the framework of its cultural foundations and its movement structure based on bodily memory. Traditional performance examples of the Zeybek dance occur through reciprocal interaction between the performer and the audience and are based on improvisation. In this respect, Zeybek ceases to be a fixed representation or a simple transmission of figures; rather, it becomes a performance process that is newly produced in each enactment through the body's relationship with music and space. Starting precisely from this point, this research examines the Zeybek dance within the framework of its performance dynamics, focusing on its performative structure and the relationality between body and space. In a similar approach, the choreographic work titled KÖK, developed alongside this research, takes improvisation as its methodological point of departure and constitutes the practical dimension of the study. The KÖK project exemplifies the thesis by demonstrating that in Zeybek dance, the performer is not merely a body accompanying the music, but rather a subject who directs the music through movement, establishes the performance space through bodily action, and generates meaning within it. The fieldwork of the research was conducted in the mountain villages of Germencik district in Aydın, where traditional performers were observed. Drawing on the regional performance character of the Zeybek dance, the study provides an opportunity to examine it within the contexts of bodily memory, improvisation and ritualistic continuity.
Benzer Tezler
- II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e spor ve eğitimde öncü bir isim: Selim Sırrı Tarcan
A leading name in sports and education from the Second Constitutional Monarchy to the Turkish Republic Period: Selim Sırrı Tarcan
MUSTAFA MUTLU
Doktora
Türkçe
2019
TarihAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN UZUN
- Zeybek türküleri ve dansları
Zeybek songs and dances
FATMA GÜLAY MİRZAOĞLU
Doktora
Türkçe
2000
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- Literatürde icra alanı aydın olarak belirtilen zeybek danslarının, güncelde varlığının bilirkişiler ile tespiti
Determination of the existence of zeybek dances, which are mentioned in the literature as aydin, with experts
NURDAN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Bale ve Dansİstanbul Teknik ÜniversitesiPerformans Ana Sanat Dalı
DOÇ. İLKNUR DEMİRBAĞ
- Antalya yöresine ait bazı Zeybek danslarının ezgi ritim ve hareket analizi
Analysis of some Zeybek dances from Antalya region
METİN TOPAL
- Gazipaşa folklorunda halk oyunları ve geleneksel giyim kuşam
Folk dances and traditional dress and finery in Gazipaşa
ERŞAN KIVRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Halk Bilimi (Folklor)Sakarya ÜniversitesiFolklor ve Müzikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHARREM ÖÇALAN