Prioritization of lean production techniques for carbon emission management based on GHG scopes
Yalın üretim tekniklerinin sera gazı emisyon yönetimi açısından önceliklendirilmesi: GHG kapsamları temelli bir yaklaşım
- Tez No: 1017840
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NUŞİN UNCU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: AHP, Bibliyometrik çözümleme, Karbon, Bibliometric analysis, Carbon
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yalın üretim teknikleri, operasyonel verimliliği artırmadaki rolleriyle yaygın olarak kabul görmektedir; ancak bu tekniklerin karbon ayak izi ile ilişkili çevresel etkileri, özellikle emisyon oluşum mekanizmaları bağlamında, mevcut literatürde yeterince yapılandırılmış biçimde ele alınmamaktadır. Bu çalışma, yalın üretim tekniklerini Sera Gazı (GHG) Protokolü kapsamında tanımlanan emisyon kapsamları ile ilişkilendirerek, emisyon oluşum mekanizmaları temelinde bir önceliklendirme yaklaşımı sunmaktadır. Çalışma, iki aşamalı bir metodolojik yapı üzerine kurulmuştur. İlk aşamada, yalın üretim teknikleri bibliyometrik analiz yoluyla değerlendirilmiş ve VOSviewer kullanılarak tekniklerin karbonla ilişkili kavramlarla olan bağlanırlıkları (Total Link Strength – TLS) ölçülmüştür. Bu aşama, nihai bir sıralama üretmekten ziyade, alternatiflerin analitik uygunluk sınırlarını belirleyen bir tarama süreci olarak kullanılmıştır. Alternatiflerin indirgenmesi; bibliyometrik bağlantı yoğunluğu, kavramsal uygunluk ve AHP modelinde karşılaştırma sayısının artışına bağlı bilişsel yükün sınırlandırılması dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada ise seçilen teknikler, enerji tüketimi, malzeme kullanımı, lojistik emisyonlar ve proses yoğunluğu mekanizmaları altında Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) kullanılarak önceliklendirilmiştir. Karşılaştırmalarda 1–9 ölçeği ve ara değerler kullanılarak uzman yargılarındaki nüanslar korunmuş, yalnızca tutarlılık oranı (CR < 0.10) sağlayan matrisler analize dahil edilmiştir. Bulgular, yalın üretim tekniklerinin karbonla ilişkili etkilerinin homojen olmadığını, aksine baskın emisyon mekanizmalarına ve sistem bağlamına bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. TPM enerji temelli mekanizmalarda baskın etki gösterirken, VSM çoklu mekanizmalar üzerinde sistem düzeyinde etki üretmektedir. Bu iki teknik arasındaki öncelik farkının sınırlı olması, tamamlayıcı biçimde kullanılabileceğine işaret etmektedir. Bu çalışma, emisyon miktarlarının nicel olarak hesaplanmasını hedeflememektedir. Bunun yerine, emisyon oluşumunu operasyonel mekanizmalar üzerinden ele alarak yalın üretim tekniklerinin göreli etkilerine dayalı bir önceliklendirme yaklaşımı geliştirmektedir; bu yaklaşım karbon emisyon yönetimine, doğrudan ölçüm veya azaltım yerine karar verme ve önceliklendirme perspektifinden katkı sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, yalın üretim tekniklerinin enerji verimliliği ve süreç optimizasyonu üzerindeki etkilerini vurgulayan çalışmalarla kavramsal düzeyde uyum göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, yalın uygulamaların emisyon kapsamları ile mekanizma düzeyinde ilişkilendirilmesine olanak sağlayan yapılandırılmış bir değerlendirme yaklaşımı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Lean production techniques are widely recognized for their role in improving operational efficiency; however, their environmental implications, particularly in relation to carbon emissions, remain insufficiently structured in the literature, especially with respect to emission-generating mechanisms. This study proposes a mechanism-based prioritization approach that links lean production techniques to Greenhouse Gas (GHG) Protocol emission scopes (Scope 1, Scope 2, and Scope 3) through emission-generating operational pathways. The study follows a two-phase methodological structure. In Phase 1, lean production techniques are evaluated through bibliometric analysis using VOSviewer, where their associations with carbon-related concepts are assessed based on Total Link Strength (TLS). This phase does not aim to produce a final ranking but rather to define an analytically manageable set of alternatives by limiting pairwise comparison complexity and preserving judgment consistency. The reduction process is guided by bibliometric connectivity, conceptual relevance, and cognitive consistency constraints arising from the exponential growth of pairwise comparisons in AHP. In Phase 2, the selected techniques are prioritized using the Analytic Hierarchy Process (AHP) based on four emission-related mechanisms: energy consumption, material use, logistics emissions, and process intensity. Pairwise comparisons are conducted using the 1–9 fundamental scale with intermediate values (2, 4, 6, 8), and only matrices satisfying the consistency ratio threshold (CR < 0.10) are accepted. The results indicate that the carbon-related influence of lean techniques is not uniform but varies depending on dominant emission mechanisms and system characteristics. Total Productive Maintenance (TPM) emerges as the highest-ranked technique due to its strong influence on energy-related mechanisms, while Value Stream Mapping (VSM) demonstrates broad system-level impact across multiple mechanisms. The limited difference in their priority weights suggests a complementary rather than substitutive relationship. The study does not aim to quantify or predict emission outcomes. Instead, it reframes emission-related performance as a prioritization problem based on the relative influence of operational interventions across emission-generating mechanisms, thereby supporting carbon emission management from a decision-making perspective rather than through direct emission quantification or reduction. The findings are consistent with existing literature emphasizing energy efficiency and process optimization benefits of lean practices, while extending these insights through a mechanism-based and systematically structured evaluation. In this respect, the study provides a decision-support basis for aligning lean implementation strategies with scope-specific emission considerations.
Benzer Tezler
- Üniversite kampuslarının çevre tasarımı açısından incelenmesi ve kentsel donatımları
Başlık çevirisi yok
FEZA SUBAŞIOĞLU
- Sermaye piyasası ve Türkiye'de menkul kıymetler borsasının gelişimi
Başlık çevirisi yok
AYFER ÖKÜZCÜ (YILDIRIM)
- Tasarımda kalite ve FMEA metodu
Designing for quality and FMEA method
MEHMET BİLGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. MURAT DİNÇMEN
- Çalışanlar açısından özelleştirme-sendikalaşma ilişkisi
The Relationship between privitization-unionization from the aspect of employees
HÜLYA (DEMİRALP) AFŞİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriDokuz Eylül ÜniversitesiDOÇ.DR. NÜKHET AYAZ