1926'dan günümüze hayat bilgisi dersi öğretim programlarında inşa edilen kimlikler
Identities constructed in life science course curricula from 1926 to the present
- Tez No: 1017746
- Danışmanlar: PROF. DR. BAYRAM TAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Hayat bilgisi dersi, Öğretim programları, Life science lesson, Teaching curriculums
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eğitim, bireylerin kimlik inşasında ve toplumların kültürel sürekliliğinde kritik bir rol oynar ve devletlerin gelecek vizyonlarını yansıtan en önemli göstergeler içerisinde yer alır. Bu kapsamda eğitim sisteminin hedeflerine ulaşabilmesi için ülkeler, öğretim programlarını dönemin siyasi, sosyal ve pedagojik ihtiyaçlarına göre şekillendirmektedirler. Eğitim kalitesinin artırılması ve ideal vatandaş profilinin oluşturulması, toplumsal yapının güçlenmesine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Eğitim ve öğretim programlarının, yetiştirilmek istenen insan modeli ve inşa edilen kimlik üzerinde belirleyici bir etkisi olduğu açıktır. Bu nedenle devletler, kendi eğitim politikaları doğrultusunda geliştirdikleri öğretim programları aracılığıyla arzu ettikleri vatandaş tipolojisine ulaşmaya çalışmaktadır. Geliştirilen programlar, çocukların sosyalleşme sürecine etki etmektedir ve onların toplumsal aidiyetlerine yön vermektedir. Bireylerin kimlik gelişimine yön veren programlar arasında ilkokul düzeyindeki programlar hayati bir öneme sahiptir. İlkokul, öğrencilerin temel yaşam becerilerini, ulusal değerleri ve vatandaşlık bilincini edindikleri ilk basamaktır. Bu basamakta yer alan Hayat Bilgisi dersi, söz konusu kimlik özelliklerinin büyük bir çoğunluğunu kazandırma amacındadır. Hayat Bilgisi dersi, bireyin hem kendini tanımasına hem de toplumsal çevreyle uyum sağlamasına olanak tanırken; değer, beceri ve tutum kazandırmaya da önem vermektedir. Ayrıca bireylerin kişisel nitelikleriyle birlikte toplumsal sorumluluklar kazanmasına yardımcı olmaktadır. Bu sayede birey, yaşamın içindeki rolünü ve kimliğini anlamlandırabilmektedir. Araştırmanın amacı, Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar uygulanan Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında yer alan bireysel ve kolektif kimlik kurgularını inceleyerek, dönemsel değişim ve dönüşümleri belirlemektir. Bu doğrultuda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması benimsenmiş ve araştırma verileri doküman analizi adımlarına uygun, MAXQDA 24 programı ile yapılmıştır. Araştırmanın veri kaynakları; 1926, 1936, 1948, 1968, 1998, 2005, 2009, 2015, 2018 ve 2024 yıllarında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan ve yürürlüğe giren Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programlarından oluşmaktadır. Bu araştırmada veriler, araştırmanın amacı doğrultusunda“bireysel kimlik”ve“kolektif kimlik”temaları ekseninde incelenmiş ve alt problemlerde yer alan sorulara yanıtlar aranmıştır. Doküman incelemesi sonucunda elde edilen bulgular, programların hedefler/hedef davranışlar/kazanımlar/öğrenme çıktıları dikkate alınarak tablolaştırılmış ve yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda hem bireysel hem de kolektif kimlik boyutlarının tamamının 1968, 1995, 1998, 2009 ve 2018 programlarında doğrudan yer alırken, 1926, 1936, 1948, 2015 ve 2024 programlarında küresel kimlik, 1926 ve 1936 programlarında dijital kimliğin yer aldığı tespit edilmiştir. Programların genelinde dersin kapsamında yer alan doğa bilimleri nedeniyle kolektif kimlik türlerinden çevreci kimliğin en fazla yer aldığı görülmüştür. Bireysel kimlik ise kolektif kimliğe kıyasla daha az vurgulandığı anlaşılmıştır. Programlarda tespit edilen toplumsal kimlik, millî kimlik, politik kimlik, küresel kimlik ve bireysel kimlik türlerinin nedeni olarak dersin kapsamı gösterilebilir. Çünkü hayat bilgisi dersinin kapsamı toplumsal bilimler, fen bilimleri, sanat, düşünce ve değerlerden oluşmaktadır. Bunlardan toplumsal bilimler, sanat, düşünce ve değerler söz konusu kimlikler ile ilgilidir. İleriki çalışmalarda, Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programları için kullanılan diğer öğretim materyallerinin de kimlik inşası bağlamında incelenmesi önerilebilir.
Özet (Çeviri)
Education plays a critical role in the construction of individuals' identities and the cultural continuity of societies, serving as one of the most significant indicators reflecting the future visions of states. In this context, to ensure the education system achieves its goals, countries shape their curricula according to the political, social, and pedagogical needs of the period. Enhancing the quality of education and creating an ideal citizen profile contribute significantly to the strengthening of the social structure. It is evident that education and teaching programs have a decisive impact on the desired human model and the constructed identity. Therefore, states strive to achieve their desired citizen typology through curricula developed in line with their own educational policies. These developed programs influence children's socialization processes and guide their sense of social belonging. Among the programs that direct the identity development of individuals, primary school curricula hold vital importance. Primary school is the first stage where students acquire fundamental life skills, national values, and citizenship awareness. The Life Science Course at this level aims to instill a majority of these identity characteristics. While the Life Science Course enables individuals to both discover themselves and adapt to their social environment, it also emphasizes the acquisition of values, skills, and attitudes. Furthermore, it assists individuals in gaining social responsibilities alongside personal qualities. In this way, the individual can give meaning to their role and identity within life. The aim of this research is to determine the periodical changes and transformations by examining the individual and collective identity constructs within the Life Science Course Curricula implemented from the foundation of the Republic to the present. Accordingly, the case study method, one of the qualitative research methods, was adopted, and the research data were analyzed using the MAXQDA24 software in accordance with document analysis steps. The data sources of the study consist of the Life Science Course Curricula published and implemented by the Ministry of National Education in 1926, 1936, 1948, 1968, 1998, 2005, 2009, 2015, 2018, and 2024. In this study, data were analyzed within the axis of“individual identity”and“collective identity”themes in line with the research objective, and answers were sought for the questions in the sub-problems. The findings obtained from the document review were tabulated and interpreted by considering the objectives/target behaviors/learning outcomes. As a result of the research, it was determined that while all dimensions of both individual and collective identity were directly included in the 1968, 1995, 1998, 2009, and 2018 programs; global identity was included in the 1926, 1936, 1948, 2015, and 2024 programs, and digital identity was found in the 1926 and 1936 programs. Due to the natural sciences included in the scope of the course, it was observed that environmental identity, one of the collective identity types, was the most prevalent across all programs. It was understood that individual identity was emphasized less compared to collective identity. The scope of the course can be cited as the reason for the social, national, political, global, and individual identity types identified in the programs; because the scope of the Life Science Course consists of social sciences, natural sciences, arts, thought, and values. Of these, social sciences, arts, thought, and values are related to the aforementioned identities. For future studies, it is suggested that other teaching materials used for Life Science Course Curricula also be examined in the context of identity construction.
Benzer Tezler
- Türkiye'de sosyal bilgiler eğitiminin tarihi gelişimi
Historical development of social science education in Turkey
TAYFUN KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ÜREMİŞ
- Tarihsel gelişimi bakımından TRT'nin yönetim şekli ve hukuk düzeni
Başlık çevirisi yok
KAMİL ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Radyo-Televizyonİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL CİHAN
- Mimari çevrede değişme sürecinin analizi Ulus-Çankaya aksi (Ankara) üzerinde bir deneme
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA KANDİL
Doktora
Türkçe
1987
MimarlıkKaradeniz Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. D. ZAFER ERTÜRK