Pamuk yetiştiriciliğinde sıvı hayvan gübresi ve kimyasal gübre uygulamalarının karşılaştırmalı etkileri: sürdürülebilir tarım ve entegre gübre yönetimi perspektifinden bir inceleme
Comparative effects of liquid animal manure and chemical fertilizers in cotton cultivation: a study from the perspective of sustainable agriculture and integrated fertilizer management
- Tez No: 1017608
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BİHTER ÇOLAK ESETLİLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bitki Besleme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda tarımsal üretim süreçlerinde küresel ölçekte ortaya çıkan ekonomik ve çevresel sorunlar, bitkisel üretim sistemlerinde daha etkin ve sürdürülebilir besin yönetimi yaklaşımlarına olan ihtiyacı artırmaktadır. Bitkisel ve hayvansal üretim faaliyetlerinin giderek ayrışması, hayvansal atıkların tarımsal sistemlere geri kazandırılmasını daha kritik hale getirmiştir. Hayvan gübrelerinin kullanımı, besin elementlerinin geri dönüşümünü sağlayarak bitki gelişimini desteklemekte, toprak organik madde içeriğini korumakta ve kimyasal gübrelere olan bağımlılığı azaltmaktadır. Bununla birlikte, ülkemizde hayvansal gübrelerin etkin kullanılmaması ve uygunsuz uygulamalar, hem verim kayıplarına hem de çevresel sorunlara yol açabilmektedir. Bu çalışmada, Menemen Kesikköy koşullarında pamuk (Gossypium hirsutum L.) bitkisinde sıvı hayvan gübresi ve kimyasal gübre uygulamalarının; bitkinin makro ve mikro besin elementi alımı (N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Mn, Zn, Cu), verim ve verim bileşenleri ile lif kalite parametreleri üzerine etkilerinin karşılaştırmalı olarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma 2 yıl süreyle, üç tekerrürlü tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüş; kontrol, tamamı kimyasal gübre, temele kimyasal + üst gübre olarak sıvı hayvan gübresi ve tamamı sıvı hayvan gübresi uygulamaları 8 ve 16 kg da⁻¹ N dozlarında değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, kütlü pamuk verimi her iki yılda da en yüksek değerini 16 kg da⁻¹ N dozunda tamamı sıvı hayvan gübresi uygulamasında göstermiştir (655,95 ve 632,92 kg da⁻¹). Bitki boyu bakımından en yüksek değerler entegre gübre uygulamalarında belirlenmiş (79–86 cm) ve bu durum, organik ve mineral kaynakların birlikte kullanımının vejetatif gelişimi desteklediğini ortaya koymuştur. Çırçır randımanı açısından entegre ve kimyasal gübre uygulamaları öne çıkarken, lif mukavemeti en yüksek değerlerine sıvı hayvan gübresi ve entegre uygulamalarda ulaşmıştır (34,16 ve 30,43 g tex⁻¹). Azot kullanım etkinliği sonuçları, düşük doz uygulamaların daha yüksek etkinlik sağladığını, yüksek dozlarda ise etkinliğin azaldığını göstermiştir. Bu durum, N yönetiminde optimum doz belirlemenin önemini ortaya koymaktadır. Genel olarak elde edilen bulgular, sıvı hayvan gübresinin özellikle yüksek dozlarda verim ve bazı kalite parametreleri üzerinde belirgin etkiler oluşturduğunu; ancak kimyasal gübre ile birlikte kullanıldığı entegre uygulamaların, bitki beslenmesini daha dengeli sağlayarak hem verim hem de kalite unsurlarını optimize ettiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, organik ve mineral gübrelerin birlikte kullanımına dayalı entegre besleme stratejilerinin, sürdürülebilir pamuk üretimi açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
In recent years, global economic and environmental challenges in agricultural production have increased the need for more efficient and sustainable nutrient management strategies in crop production systems. The increasing separation of crop and livestock production has made the recycling of animal wastes into agricultural systems more critical. The use of animal manures in crop production contributes to nutrient recycling, supports plant growth, helps maintain soil organic matter, and reduces dependency on chemical fertilizers. However, in many regions of Türkiye, chemical fertilizers remain the primary nutrient source, and the inefficient or improper use of animal manures may lead to both productivity losses and environmental problems. This study aimed to comparatively evaluate the effects of liquid animal manure and chemical fertilizer applications on macro- and micronutrient uptake (N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Mn, Zn, Cu), yield and yield components, and fiber quality parameters of cotton (Gossypium hirsutum L.) grown under Menemen Kesikköy conditions. The experiment was conducted over two years using a randomized complete block design with three replications. Treatments included control (0 kg da⁻¹ N), full chemical fertilization, basal chemical + top-dressed liquid manure, and full liquid manure applications, each applied at 8 and 16 kg da⁻¹ N rates. The results indicated that seed cotton yield reached its highest values under full liquid manure application at 16 kg da⁻¹ N in both years (655.95 and 632,92 kg da⁻¹, respectively). The highest plant height values (79–86 cm) were observed under integrated fertilization treatments, indicating that the combined use of organic and mineral sources enhanced vegetative growth. In terms of ginning outturn, integrated and chemical fertilization treatments showed superior performance, while fiber strength reached its highest levels under liquid manure and integrated applications (34.16 and 30.43 g tex⁻¹). Nitrogen use efficiency results revealed that lower N doses resulted in higher efficiency, whereas efficiency decreased at higher application rates, highlighting the importance of optimizing nitrogen management. Overall, the findings demonstrate that liquid animal manure, particularly at higher doses, significantly improves yield and certain fiber quality parameters. However, integrated fertilization strategies combining organic and chemical inputs provide a more balanced nutrient supply, optimizing both yield and quality. These results highlight the strong potential of integrated nutrient management approaches based on animal manure for sustainable cotton production systems.
Benzer Tezler
- Sıvı hayvan gübresinin pamuk tarımında üst gübre olarak kullanılabilirliği ve uygun doz araştırması
The research of usability of liquid animal manure as top-dressing and suitable dosage in cotton cultivation
NEBİ AKYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
ZiraatAdnan Menderes ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AYDIN
- Çok doymamış yağ asitleri bakımından zengin alg ilave edilen yemlerin levrek (Dicentrarchus albrax L., 1758)'de büyüme performansı ve vücut komposizyonuna etkisi
Effects of pufa (Polyunsaturated fatty acids) enriched algae added diets on growth and body composition of sea bass (Dicentrarchus labrax L., 1758)
KAMİL MERT ERYALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Su Ürünleriİstanbul ÜniversitesiSu Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDAL ŞENER
- Kыргызстанда өстүрүлгөн жүгөрү сортторун генетикалык модификацияланган организмдердин болуусуна карата изилдөө
Kırgızistan'da yetiştirilen mısır çeşitlerine genetiği değiştirilmiş organizmaların dahil edilmesi
ASEL CODARBEKOVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2025
BiyoteknolojiKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADIRBAY ÇEKİROV
- İmidakloprid insektisitinin bazı toprak bakterileriyle biyoıslahının istatistiksel olarak değerlendirilmesi
A statistical evaluation of bioremediation of insecticide imidacloprid via some soil bacteria
ULAŞ DEMİRCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Çevre MühendisliğiMunzur ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN ÖNDER ERGÜVEN
- Kireçli topraklarda suyla doygun koşullarda yarayışlı fosfor miktarı ve fosfor fraksiyonlarındaki değişimlerin belirlenmesi
Determination of alteration in available phosphorus amount and phosphorus fractions under waterlogged condition in calcareous soils
MEHMET KARAGÖKTAŞ
Doktora
Türkçe
2018
ZiraatSüleyman Demirel ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VELİ UYGUR