Pısa 2022 türkiye örnekleminde matematiksel okuryazarlığın öğrenci ve okul düzeyinde belirleyicileri: çok düzeyli model analizi
Determinants of mathematical literacy at the student and school levels in the PISA 2022 Turkey sample: a multilevel model analysis
- Tez No: 1017567
- Danışmanlar: DOÇ. ZEYNEP ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İstatistik, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Artvin Çoruh Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İstatistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, PISA 2022 Türkiye örnekleminde öğrencilerin matematik performansını açıklayan öğrenci ve okul düzeyi değişkenlerini, verinin hiyerarşik yapısı dikkate alınarak çok düzeyli doğrusal modelleme (HLM) yöntemiyle incelemektir. Araştırmada OECD PISA 2022 öğrenci ve okul anketleri ile bilişsel test verileri kullanılmış; başarı göstergesi olarak PV1MATH ele alınmıştır. Analizler yaklaşık 7.250 öğrenci ve 196 okul üzerinden REML yöntemiyle yürütülmüştür. Koşulsuz iki düzeyli modelden elde edilen Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC ≈ 0.57), matematik başarısındaki toplam varyansın %57'sinin okullar arası farklılıklardan kaynaklandığını ortaya koymuş; bu değer Türkiye'yi okul etkisinin en güçlü hissedildiği eğitim sistemleri arasına yerleştirmiştir. Öğrenci düzeyinde sosyoekonomik ve kültürel statü, merak, matematik öz-yeterliği ve algılanan öğretmen desteği; okul düzeyinde ise öğretimsel liderlik, dijital öğrenmeye hazırlık, yetenek gruplandırması ve ders dışı etkinlikler değişkenleri kademeli model yapısıyla incelenmiştir. Bulgular, öğrenci düzeyinde en güçlü yordayıcının matematik öz-yeterliği olduğunu göstermiştir (b=12.97, p<.001). Merak (b=4.67, p < .001) ve sosyoekonomik ve kültürel statü (b=5.16, p<.001) başarıyı pozitif yönde anlamlı biçimde yordamıştır. Öğretmen desteği ise doğrudan anlamlı bir etki üretmemiştir (b=−0.75, p=.237); bu sonuç, desteğin öz-yeterlik aracılığıyla dolaylı mekanizmalar üzerinden işlediğine işaret etmektedir. Okul düzeyinde ders dışı matematik etkinlikleri başarıyı anlamlı ve pozitif biçimde yordayan tek değişken olmuştur (b=11.52, p< .001). Öğretimsel liderlik beklenmedik biçimde negatif etki göstermiş (b=−11.90, p=.002); dijital hazırlık ve yetenek gruplandırması ise anlamlı bir etki ortaya koymamıştır. Sosyoekonomik ve kültürel statü için rastgele eğim tanımlanan modelde, sosyoekonomik etkinin okullar arasında farklılaştığı ve ortalama başarısı yüksek okulların bu etkiyi güçlendirerek sosyoekonomik avantajı pekiştirdiği saptanmıştır (intercept–eğim korelasyonu r=0.20). Model karşılaştırmaları, öğrenci ve okul düzeyi değişkenlerin birlikte modellenmesinin (Marginal R²=0.119) tek düzeyli yaklaşımlara kıyasla belirgin biçimde üstün olduğunu doğrulamıştır. Sonuçlar Türkiye'de matematik başarısının psikolojik sermayeye ve okulun sunduğu kurumsal fırsat yapılarına duyarlı olduğunu, buna karşın nitelikli okulların eşitsizliği telafi etmek yerine derinleştirdiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, eğitim politikalarının okul türü temelli ayrışmayı azaltmayı, ders dışı akademik fırsatlara erişimi genişletmeyi ve öğrencilerin öz-yeterlik gelişimini merkeze alan pedagojik yaklaşımları önceliklendirmeyi gerektirdiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the student- and school-level variables explaining students' mathematics performance in the PISA 2022 Turkey sample using Hierarchical Linear Modeling (HLM), which accounts for the nested structure of the data. OECD PISA 2022 student and school questionnaires alongside cognitive test data were employed, with PV1MATH serving as the achievement indicator. Analyses were conducted via REML estimation on approximately 7,250 students nested within 196 schools. The unconditional two-level model yielded an Intraclass Correlation Coefficient (ICC ≈ 0.57), indicating that 57% of the total variance in mathematics achievement was attributable to between-school differences placing Turkey among the education systems with the highest school effects internationally. A sequential modeling approach was applied, incorporating socioeconomic and cultural status, curiosity, mathematics self-efficacy, and perceived teacher support at the student level, alongside educational leadership, digital learning readiness, ability grouping and extracurricular activities at the school level. Findings revealed that mathematics self-efficacy was the strongest predictor at the student level (b=12.97, p<.001). Curiosity (b=4.67, p<.001) and socioeconomic status (b=5.16, p<.001) positively and significantly predicted achievement, while teacher support produced no direct significant effect (b=−0.75, p=.237), suggesting it operates through indirect mechanisms mediated by self-efficacy. At the school level, extracurricular mathematics activities were the only variable with a significant positive effect (b=11.52, p<.001). Educational leadership showed an unexpected negative effect (b=−11.90, p=.002), interpreted through a reverse causality mechanism, while digital readiness and ability grouping were non-significant. Random slope analyses indicated that the effect of socioeconomic and cultural status varied significantly across schools, with high-achieving schools amplifying socioeconomic advantages rather than compensating for them (intercept–slope correlation r=0.20). Model comparisons confirmed that the combined student- and school-level specification (Marginal R²=0.119) substantially outperformed single-level alternatives. The results demonstrate that mathematics achievement in Turkey is highly sensitive to students' psychological capital and school-level opportunity structures, while high-performing schools reinforce rather than mitigate socioeconomic inequality. These findings suggest that educational policies should prioritize reducing school-type stratification, expanding access to enriched extracurricular learning environments, and advancing pedagogical approaches centered on self-efficacy development.
Benzer Tezler
- İzmir ili ve civarında yayılış gösteren oedogoniacede familyası üyelerinin anatomisi ve taksonomisi
Başlık çevirisi yok
YEŞİM KOLAYLI
- Mitral darlığı vakalarında ekokardiyografi ile mitral kapak alanının hesaplanmasında akım yaklaşım bölgesi yönteminin (PİSA) değeri
Başlık çevirisi yok
DİLEK URAL (GİRGİNKARDEŞLER)
- Mitral darlıklı hastalarda transözefageal ekokardiografide PISA (Proximal Isovelocity Surface Area) metoduyla mitral kapak alanı ölçümünün değeri
Başlık çevirisi yok
ÖZER BADAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1997
KardiyolojiEge ÜniversitesiKardiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CAHİDE SOYDAŞ ÇINAR
- Yüzeysel temeller
Shallows foundations
HAYDAR TANER KARAKEÇELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞRUL ÖZKAN
- Ritüel kökenleri ve fonksiyonları bakımından erken dönem Türk kültüründe spor
Sport in early period of Turkish culture in ferms of rituel origins and functions
HASAN BASRİ ÖNGEL