Türkiye'de doğal yayılış gösteren kuşkonmaz türleri (asparagus spp.)'nin genetik kaynak olarak değerlendirilmesi
Evaluation of asparagus species (asparagus spp.) naturally distributed in Turkey as genetic resources
- Tez No: 1017563
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM DUMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de kuşkonmaz türlerinden 10 tanesinin doğal yayılış alanları bulunmaktadır. Bunlar; Asparagus acutifolius L., Asparagus aphyllus L., Asparagus verticillatus L., Asparagus officinalis L., Asparagus lycicus P.H.Davis. (Endemik), Asparagus persicus Baker., Asparagus coodei P.H.Davis. (Endemik), Asparagus lycaonicus P.H.Davis. (Endemik), Asparagus palaestinus Baker. ve Asparagus tenuifolius Lam. türleridir. Çalışmada bu türlere ait Türkiye'deki 168 lokasyon tespit edilmiş, bu lokasyonlardan tohum ve bitki örnekleri alınarak ex-sitü koruma alanında bakım ve gözetimleri yapılmıştır. Bu koruma alanında şu an 1850'den fazla birey bulunmaktadır. Çalışmada ölçüm ve gözlemler sürgün çıkışından tohuma kadar canlı örnekler üzerinde yapılmıştır. Birçok türde canlı sürgün ölçüm ve gözlemleri ilk bu çalışmada yapılmıştır. Çalışmada literatürden yararlanarak ve UPOV kriterleri çerçevesinde sürgün, çiçek, yaprak, bitki habitusu ve meyve yapılarını kapsayan 48 özellik içeren morfolojik ölçüm ve gözlem tablosu oluşturulmuştur. Doğal yayılış gösteren ve sürgünleri tüketilen A.acutifolius, A.aphyllus, A.verticillatus, A.officinalis ve A.persicus türlerine ait sürgünlerin özellikleri incelenmiştir. Asparagus. officinalis'in doğal yayılımında anavatanı olarak Türkiye'de yer almaktadır. Bu çalışmada tespit edilen farklı 52 lokasyonla da bu özellik belgelendirilmiştir. Ancak çalışma devam etmekte olup, lokasyon sayısının daha fazla olduğu yönünde değerlendirilme yapılmaktadır. Burada belirlenecek genotiplerin yeni çeşit geliştirme çalışmalarına öncülük edeceği düşünülmektedir. Çalışmada belirlenen veriler; kümeleme, korelasyon ve temel bileşen analizleri yapılarak değerlendirilmiştir. Kümeleme analizinde 2 ana ve 3 alt küme oluşmuştur. Genotipler kendi gruplarında dağılım göstermişlerdir. En güçlü grubu ise A.verticillatus genotipleri oluşturmuştur. En dikkat çekici bulgular A.palaestinus'un A.officinalis grubuna yakın olarak bu grup içerisinde yer alması ve A.tenuifolius ile A.coodei türlerinin birbirine yakın çıkmasıdır. A.tenuifolius ve A.coodei türleri morfolojik olarak birçok özellik yönünden birbirlerine benzer bulunmuş olsa da, kladot yapısı ve görsel olarak birbirinden ayrılmaktadır. Korelasyon analizinde ise negatif ve pozitif korelasyonlar incelenmiştir. Belirlenen korelasyonlarının çoğu beklenildiği gibi olmuştur. Örneğin 1000 adet tohum ağırlığı arttıkça 1 gramda bulunan tohum sayısı da düşmektedir. Bu sonuç bu iki kriter arasında negatif korelasyon olduğunu göstermektedir (-0,9294). Temel bileşen analizinde ise 38 adet PC ekseni ortaya çıktığı görülmüştür. Bunlardan eigen değerleri güvenilir olan ve kümülatif varyasyon oranları toplam varyasyonun en az 2/3'ünü temsil eden ilk 6 PC ekseni tespit edilmiştir. Bu 6 PC ekseni toplam varyasyonun % 73.61 ini temsil etmektedir. Bu çalışma ile Türkiye kuşkonmaz genetik kaynakları tespit edilmiş ve morfolojik özellikleri genetik kaynak olarak kullanılabilmesi yönünde değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Ten asparagus species have natural distribution areas in Türkiye. These are: Asparagus acutifolius L., Asparagus aphyllus L., Asparagus verticillatus L., Asparagus officinalis L., Asparagus lycicus P.H.Davis. (Endemik), Asparagus persicus Baker., Asparagus coodei P.H.Davis. (Endemik), Asparagus lycaonicus P.H.Davis. (Endemik), Asparagus palaestinus Baker., Asparagus tenuifolius Lam. In this study, 168 locations in Türkiye belonging to these species were identified and seed and plant samples were collected and maintained in an ex-situ conservation area. There are more than 1850 individuals in the conservation area. Measurements and observations in the study were made on live samples from shoot emergence to seed formation. Live shoot measurements and observations were performed for the first time in this study for many species. In this study, a morphological measurement and observation table containing 48 characteristics, including shoot, flower, leaf, plant habitus, and fruit structures, was created using literature and within the framework of UPOV criterias. The characteristics of shoots of naturally occurring and consumed species A. acutifolius, A. aphyllus, A. verticillatus, A. officinalis, and A. persicus were examined. The natural range of A.officinalis also includes Türkiye. This characteristic was documented in 52 different locations identified in this study. However, the study is ongoing, and it is estimated that the number of locations is even higher. It is believed that the genotypes identified here will lead to new variety development studies. The data determined in the study were evaluated using clustering, correlation, and principal component analyses. The cluster analysis revealed, two main and three sub-clusters. Genotypes showed distribution within their own groups. The strongest group was formed by A.verticillatus genotypes. The most striking finding were the close proximity of A.palaestinus to A.officinalis within this group and the close proximity of A.tenuifolius and A.coodei species. Although A.tenuifolius and A.coodei species were found to be similar in many morphological characteristics, they differ in cladote structure and visual appearance. In the correlation analysis negative and positive correlations were examined. Most of the determined correlations were as expected. For example, as the weight of 1000 seeds increases, the number of seeds per gram decreases. This result showed a negative correlation between these two criteria (-0.9294). In the principal component analysis, 38 PC axes were observed. Of these, the first 6 PC axes with reliable eigenvalues and cumulative variation rates representing at least 2/3 of the total variation were identified. These 6 PC axes represent 73.61% of the total variation. This study identified the genetic resources of asparagus in Türkiye and evaluated their morphological characteristics for their potential use as genetic resources.
Benzer Tezler
- Aralık/Iğdır ilçesi yabani kuşkonmaz türleri arasındaki akrabalık ilişkilerinin moleküler markırlar ile belirlenmesi
Determination of genetic relation ship between wild asparagus species in Aralik/Iğdir with molecular markers
NACİYE GEÇER BİNDİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ZiraatIğdır ÜniversitesiOrganik Tarım İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EREN ÖZDEN
YRD. DOÇ. DR. ADNAN AYDIN
- Türkiye'de doğal yayılış gösteren bazı Inula türleri üzerine araştırmalar
Başlık çevirisi yok
CANAN KARAMENDERES
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Eczacılık ve FarmakolojiEge ÜniversitesiFarmasötik Botanik Bilim Dalı
DOÇ. DR. ULVİ ZEYBEK
- Türkiye'de doğal yayılış gösteren cistus L. türleri üzerine araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BİNTUĞ ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Eczacılık ve FarmakolojiEge ÜniversitesiFarmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FERİHA AKARSU
- Türkiye'de doğal yayılış gösteren bazı Mentha L. türleri üzerine farmasötik botanik araştırmalar
Pharmaceutical botany research on some of the Mentha L. species naturally widespread in Turkey
LEVENT GÖKGÜNNEÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eczacılık ve FarmakolojiEge ÜniversitesiFarmasötik Botanik Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ULVİ ZEYBEK
- Türkiye'de doğal yayılış gösteren bazı siklamen türlerinde abiyotik stres koşullarının bitki gelişimi ve çiçeklenme üzerine olan etkilerinin belirlenmesi
Determining the effects of abiotic stress conditions on plant development and flowering on some cyclamen species spreads out naturally in Turkey
ARDA AKÇAL
Doktora
Türkçe
2012
ZiraatÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KENAN KAYNAŞ