Yapay zekâ okuryazarlığının öğretmen öz yeterliği üzerindeki etkisi
The impact of artificial intelligence literacy on teacher self-efficacy
- Tez No: 1017427
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KIVANÇ BOZKUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Artvin Çoruh Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, yapay zekâ (YZ) okuryazarlığının öğretmenlerin öz yeterlik algıları üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, değişkenler arasındaki ilişkilerin kapsamlı biçimde betimlenmesine ve ayrıntılı biçimde analiz edilmesine olanak tanıyan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Artvin ilinde görev yapan toplam 2232 öğretmen oluşturmaktadır. Evreni temsil edecek asgari örneklem büyüklüğü, %5 kabul edilebilir hata payı ve %95 güven aralığı esas alınarak 328 kişi olarak hesaplanmıştır ve bu doğrultuda Artvin ilinde görev yapan 350 öğretmenden oluşan nihai örneklem belirlenmiştir. Araştırma verileri demografik veriler ile“Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği”ve“Öğretmen Öz Yeterliği Ölçeği Kısa Formu”kullanılarak ölçülmüştür. Araştırma verileri yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile analiz edilmiştir. Temel hedef, öğretmenlerin YZ okuryazarlık(YZO) düzeyleri ile öz yeterlik algıları arasındaki ilişkiyi saptamak ve cinsiyet ile mesleki deneyim gibi demografik değişkenlerin bu ilişkideki potansiyel rolünü değerlendirmektir. Bu kapsamda, YZO kavramı, öğretmen öz yeterliğinin öğretim stratejileri, öğrenci katılımı ve sınıf yönetimi boyutları ile ilişkili olarak ele alınmıştır. Araştırma bulguları, YZO'nun öğretmen öz yeterliği üzerinde; özellikle öğretim stratejileri, öğrenci katılımı ve sınıf yönetimi boyutlarında anlamlı ve pozitif bir yordayıcı etkiye sahip olduğunu göstermiştir. YZO'nun en güçlü etkisi öğretim stratejileri boyutunda gözlenirken, öğretmenlerin bu sayede pedagojik süreçlere yönelik güvenlerinin arttığı belirlenmiştir. Demografik değişkenler açısından incelendiğinde; cinsiyetin YZO ve öz yeterlik puanlarında anlamlı bir farklılaşmaya yol açmadığı, buna karşın mesleki deneyimin öğretmen öz yeterliği ile güçlü bir ilişki içinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca analizler, YZO'nun etik boyutunun öğretmenler nezdinde en fazla geliştirilmesi gereken alan olduğunu ortaya koymuştur.. Genel bir değerlendirme yapıldığında, YZO'nun günümüz eğitim sisteminde öğretmen öz yeterliği ile doğrudan pozitif bir ilişki içerisinde olduğu görülmektedir. YZO'yu hedeflenen düzeye ulaştırmak için sürecin eğitim fakültelerinden başlayıp meslek hayatı boyunca devam eden bütüncül bir yapıda ele alınması bir gereklilik haline geldiği görülmektedir. Bu kapsamda öğretmenlerin YZO düzeyinin güçlendirilmesi amacıyla hem öğretmen adaylarının lisans programlarında hem de görevdeki öğretmenlerin hizmet içi süreçlerde hem teorik hem de uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi büyük önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to investigate the effect of artificial intelligence (AI) literacy on teachers' perceptions of self-efficacy. The relational survey model, which allows for a comprehensive description and detailed analysis of the relationships between variables, was employed in the study. The population of the research consists of a total of 2232 teachers working in Artvin province during the 2024–2025 academic year. The minimum sample size representing the universe was calculated as 328 individuals based on a 5% margin of error and a 95% confidence interval; accordingly, a final sample consisting of 350 teachers working in Artvin province was determined. Research data were collected using a demographic information form, the“Artificial Intelligence Literacy Scale,”and the“Teachers' Sense of Efficacy Scale - Short Form.”The data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM). The primary objective is to determine the relationship between teachers' AI literacy levels and their self-efficacy perceptions and to evaluate the potential role of demographic variables, such as gender and professional experience, in this relationship. In this context, the concept of AI literacy was addressed in relation to the instructional strategies, student engagement, and classroom management dimensions of teacher self-efficacy. Research findings demonstrated that AI literacy has a significant and positive predictive effect on teacher self-efficacy, particularly in the dimensions of instructional strategies, student engagement, and classroom management. While the strongest effect of AI literacy was observed in the instructional strategies dimension, it was determined that teachers' confidence in pedagogical processes increased as a result. Regarding demographic variables, it was found that gender did not lead to a significant difference in AI literacy and self-efficacy scores; however, professional experience had a strong relationship with teacher self-efficacy. Furthermore, the analyses revealed that the ethical dimension of AI literacy is the area requiring the most improvement among teachers. Overall, it is observed that AI literacy has a direct positive relationship with teacher self-efficacy in the contemporary education system. It has become evident that addressing the process within a holistic structure—starting from faculties of education and continuing throughout professional life—is a necessity to raise AI literacy to the targeted level. In this context, it is of great importance to support both pre-service teachers in undergraduate programs and in-service teachers through theoretical and applied training to strengthen teachers' AI literacy levels.
Benzer Tezler
- Enhancing L2 writing skills at B2 level through adaptive artificial intelligence: Personalized learning approaches and their impact on L2 writing skills
Adaptif yapay zeka ile B2 düzeyinde yazma becerisini geliştirme: Kişiselleştirilmiş öğrenme yaklaşımları ve onların ikinci dilde yazma becerisine etkisi
İNCİ DEMİR
Doktora
İngilizce
2025
DilbilimPamukkale ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURAN PAKER
- Öğretmen adaylarında üretken yapay zekâ okuryazarlığının modellenmesinde etik ve sosyal risk farkındalığı, teknolojiyle öğretim yapmaya ilişkin duygular ve kişisel değişkenlerin rolü
The role of ethical and social risk awareness, emotions related to teaching with technology, and personal variables in modeling generative artificial intelligence literacy among pre-service teachers
FIRAT YAŞAR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE YILDIZ DURAK
- Yapay zeka ve programlama: Öğretmenlerin programlama özyeterlilikleri, yapay zeka farkındalıkları ve eğitimde yapayzeka kullanımına ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Artificial intelligence and programming in education: Examining teachers' programming self-efficacy, AI awareness, and perceptions on AI use in education
ÖMER EFE GÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER YILDIRIM
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN
- Sivas yöresinde akraba evliliği yapan ve yapmayan çiftlerde dermatoglifik benzerlikler
Similarities of dermataoglyphies among individval of married relatives and married couples not related to each other in Sivas region
Y. SELMA SÜNGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Tıbbi BiyolojiCumhuriyet ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLHAN SEZGİN