Yok-yer ve kent imgesi kavramları bağlamında Atatürk Havalimanı
Atatürk Airport in the context of the concepts of non-place and the image of the city
- Tez No: 1016785
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERHAT ULUBAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Bellek mekanları, Mekansal algı, Mimari mekan, Toplumsal bellek, Place of memory, Spatial perception, Architectural space, Social memory
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modernitenin hız, hareketlilik ve küresel bağlantılar üzerine kurulu dinamikleri, kent mekânının anlamını dönüştürerek birey ile mekân arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlamaktadır. Bu süreçte, özellikle ulaşım altyapıları ve transit mekânlar, kimlik, tarih ve ilişkisel bağlardan yoksun, geçici ve anonim kullanım biçimleriyle öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Augé'nin ortaya koyduğu yok-yer kavramı, modernitenin ürettiği bu tür mekânsal deneyimleri açıklamak için önemli bir kuramsal çerçeve sunmaktadır. Bu tez, İstanbul'da uzun yıllar kentin ulaşım ağı, ekonomik yapısı ve kolektif belleği üzerinde belirleyici bir rol üstlenmiş olan Atatürk Havalimanı'nı, yok-yer kavramı ve kent imgesi bağlamında incelemektedir. Çalışma, havalimanının başlangıçta modernitenin anonim ve geçiş odaklı mekânlarından biri olarak ortaya çıktığı; ancak zaman içinde kullanıcı deneyimleri, mekânsal hafıza ve kültürel temsiller aracılığıyla yer niteliği kazanma potansiyeli geliştirdiği varsayımına dayanmaktadır. Kuramsal çerçevede yer, mekân ve yok-yer kavramları; fenomenolojik, sosyolojik ve antropolojik yaklaşımlar üzerinden değerlendirilmiş; Augé başta olmak üzere çeşitli kuramcıların görüşleri doğrultusunda eleştirel bir tartışma geliştirilmiştir. Ayrıca Lynch'in kent imgesi kuramı üzerinden mekânsal algı, kullanıcı deneyimi ve kentsel kimlik ilişkileri analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında Atatürk Havalimanı'nın tarihsel gelişimi, İstanbul'un kentsel yapısı ve ulaşım ağı üzerindeki etkileri ile kapanış sonrası dönüşüm süreci incelenmiştir. Bu doğrultuda ortofoto analizleri, arşiv belgeleri, resmi plan dokümanları ve literatür verileri kullanılarak mekânsal ve zamansal değişim süreçleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Atatürk Havalimanı'nın yalnızca işlevsel bir ulaşım altyapısı olmadığını; zaman içinde kullanıcıların deneyimleri, kolektif hafıza ve kültürel temsiller aracılığıyla kentsel kimliğin önemli bir bileşeni haline geldiğini göstermektedir. Ancak 2019 yılında uçuşların durdurulması ve alanın yeniden işlevlendirilme süreci, havalimanlarının yer niteliğini gündeme getirmektedir. Sonuç olarak, Atatürk Havalimanı örneği, modernitenin ürettiği mekânsızlık ile yerin ontolojik sürekliliği arasındaki gerilimi görünür kılan önemli bir kentsel laboratuvar olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, yok-yer kavramının sabit ve değişmez bir kategori olmadığını; kullanıcı, hafıza ve deneyim aracılığıyla dönüşebilen dinamik bir süreç olduğunu ortaya koyarak, mimarlık ve kentsel tasarım disiplinleri için yeni bir tartışma alanı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The dynamics of modernity, structured around speed, mobility, and global connectivity, transform the meaning of urban space and redefine the relationship between the individual and the built environment. Within this process, transportation infrastructures and transit spaces in particular emerge as sites characterized by temporary, anonymous, and non-relational patterns of use, largely devoid of identity and historical continuity. In this context, Augé's concept of the“non-place”provides a critical theoretical framework for interpreting such spatial experiences produced by modernity. This thesis examines Atatürk Airport in Istanbul—an infrastructure that for decades played a decisive role in the city's transportation network, economic structure, and collective memory—through the lens of the non-place concept and the image of the city theory. The study is grounded in the assumption that the airport initially functioned as one of modernity's anonymous and transit-oriented spaces; however, over time, it developed the potential to acquire qualities of“place”through user experiences, spatial memory, and cultural representations. Within the theoretical framework, the notions of place, space, and non-place are evaluated through phenomenological, sociological, and anthropological perspectives. Building primarily on Augé's work, a critical discussion is developed in dialogue with various theoretical approaches. Additionally, Lynch's theory of the image of the city is used to analyze the relationships between spatial perception, user experience, and urban identity. The research investigates the historical development of Atatürk Airport, its impact on Istanbul's urban structure and transportation system, and its transformation following its closure. In this context, orthophoto analyses, archival materials, official planning documents, and relevant literature are utilized to assess spatial and temporal processes of change. The findings indicate that Atatürk Airport cannot be reduced to a purely functional transportation infrastructure; rather, over time, it has become a significant component of urban identity through user experiences, collective memory, and cultural representations. However, the suspension of flights in 2019 and the subsequent redevelopment process have brought the place qualities of airports into question. In conclusion, the case of Atatürk Airport reveals the tension between the placelessness produced by modernity and the ontological continuity of place, positioning it as a critical urban laboratory. The study demonstrates that the concept of non-place is not fixed or immutable, but rather a dynamic condition that can transform through user interaction, memory, and lived experience, thereby opening new avenues of discussion for architecture and urban design disciplines.
Benzer Tezler
- A spatial conception based on walking: Critical walk
Yürümeye dayalı mekânsal bir kavrayış: Eleştirel yürüyüş
NİLSU ALTUNOK
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
- Bir güncel sanat pratiği olarak gölge arketipi bağlamında ütopya
Utopia in the context of the shadow archetype as a contemporary art practice
KÜBRA NİL YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. TANSEL TÜRKDOĞAN
- Kentin dönüşümünde gündelik hayatın yapıbozumu üzerine resimsel çözümlemeler
Pictorial analysis on the deconstruction of everyday life in the transformation of the city
FERHAT SAPMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarŞırnak ÜniversitesiResim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE SELCEN YÜCELEN
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- Peyzaj düzenleme çalışmalarında kullanılan ve kullanılmaya uygun çeşitli taşların özellikleri ile İzmir ve yakın çevresinde bunlara ilişkin kaynaklar üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
E. VECDİ KÜÇÜKERBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLÇİN ASLANBOĞA