Kur'ân'ı Kerîm'deki Ceza Hukukuyla İlgili Hükümlerin Hukuk Antropolojisi Açısından İncelenmesi
An Analysis of Criminal Law Provisions in the Qur'an in Terms of Legal Anthropology
- Tez No: 1016096
- Danışmanlar: PROF. DR. FERHAT KOCA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Antropoloji, Din, Hukuk, Anthropology, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Antik Çağ, Antropoloji, Cahiliye Dönemi, Fıkıh, Hukuk antropolojisi, İslam ceza hukuku, Ancient Ages, Anthropology, Jahiliyye Period, Fıkh, Law antropology, Islamic criminal law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antropoloji, insanı ve insan yaşamını çeşitli kültürel bağlamları içinde inceleyen bir bilim dalıdır. Farklı toplumların yaşam biçimlerini, davranış kalıplarını ve kültürel yapılarını ele alarak insanlığa dair bütüncül bir anlayış geliştirmeyi amaçlar. Bu doğrultuda antropologlar tümevarım ve tümdengelim gibi yöntemleri kullanarak bilgiye ulaşarak toplulukları karşılaştırmalı ve küresel bir perspektifle değerlendirir. Böylece hem kültürel çeşitliliği kavramayı hem de insanlığın evrensel ortak yanlarını keşfetmeyi hedefler. Öte yandan antropologlar, farklı kültürlere dair edindikleri bilgiler sayesinde kendi kültürel yapılarını daha derinlemesine anlama imkânı bulurlar. Bu süreçte toplumsal kuralları, gelenekleri ve kültürler arası etkileşimleri inceleyerek bunların insan yaşamı üzerindeki etkilerini açıklamaya çalışırlar. Birey-toplum ilişkisini merkeze alarak insan davranışlarının ardındaki temel dinamikleri anlamayı amaçlarlar. Antropolojinin geniş bir alanı kapsayan çeşitli alt dalları bulunmaktadır. Bu alt dallardan biri olan Sosyal ve Kültürel Antropoloji, toplumların kültürel yapıları ve sosyal düzenleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Hukuk Antropolojisi, Sosyal ve Kültürel Antropolojinin bir alt dalı olarak toplumsal normların ve yasal düzeneklerin işleyişini inceler. Belirli topluluklardaki özgül kuralları analiz ederek bunların altında yatan temel mantığı ve sosyal düzeni tesis etmedeki işlevlerini kavramayı amaçlar. Kapsamı kesin sınırlarla belirlenemeyen bu disiplin farklı toplumların hukuk sistemlerini karşılaştırmalı olarak ele alır ve böylece hukuksal süreçler ile kültürel çeşitliliğe dair önemli veriler sunar. Bu yönüyle Hukuk Antropolojisi, hem tarihsel hem de hukuki perspektiften toplumsal kuralların dönüşümünü anlamaya önemli katkılar sağlar. İnsanlık tarihi kadar eski olan hukuk, insanla birlikte gelişim gösterse de Mezopotamya'da çivi yazısının keşfiyle birlikte, yazılı bir forma kavuşmuş ve sistematik bir yapı kazanmaya başlamıştır. Çivi yazısının Sümerler tarafından M.Ö. 3000 yıllarında icat edilmesi, insanlık tarihinde büyük bir dönüm noktası olmuştur. Yazının icadından sonraki süreçte bazı hukuki metinlere rastlanmış olsa da düzenli ve kapsamlı hukuk metinlerinin ilk örnekleri M.Ö. 1750 civarında Sami Kralı Hammurabi'nin yönetiminde oluşturulmuştur. Yazılı hukuk tarihinde önemli bir başlangıç noktası olarak kabul edilen Hammurabi yasaları, daha sonra tarih sahnesine çıkan diğer medeniyetlere hukuki anlamda ilham kaynağı olmuştur. Yazının öğrenilmesi ve yaygınlaşmasıyla birlikte birçok farklı medeniyet kendi hukuk sistemlerini oluşturmuş ve bu metinler insanlık tarihine dair önemli bilgiler sunmuştur. Özellikle ceza hukuku alanında bu metinler cezaların şekli, suçlar ve toplumların adalet anlayışı hakkında değerli bilgiler içermektedir. Çeşitli arkeolojik keşifler ve yazılı kaynaklar hukuk tarihine dair bir anlayış geliştirilmesine katkı sağlamıştır. Antik medeniyetlerin ceza hukuku bağlamında insanlık tarihi ele alındıktan sonra, odak noktası İslam Hukuku öncesindeki Cahiliye Arapları olarak adlandırılan döneme yönlendirilmiştir. Bu döneme ilişkin hukuki veriler incelenerek Cahiliye Arap uygulamalarının İslam Hukuku üzerindeki etki düzeyi ve söz konusu uygulamaların ne ölçüde sürdürüldüğü araştırılmıştır. Tezimizin genel amacı doğrultusunda Kur'ân-ı Kerîm'deki cezai hükümler antropolojik ve tarihsel süreç bağlamında ele alınmış ve bu hükümlerin evrenselliği veya tarihselliği ile insan fıtratına uygunluğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma neticesinde İslam öncesi Arap uygulamaları ile Kur'ân'ın cezai düzenlemeleri arasında genel bir benzerlik bulunduğu, Kur'ân'ın getirdiği hükümlerin ise evrensel nitelikte ve insan onuruna uygun hükümler olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Anthropology is a scientific discipline that examines human beings and human life within various cultural contexts. It aims to develop a holistic understanding of humanity by addressing the lifestyles, behavioral patterns, and cultural structures of different societies. In this regard, anthropologists employ methods such as induction and deduction to attain knowledge and evaluate communities from a comparative and global perspective. Thus, they strive both to comprehend cultural diversity and to discover the universal commonalities of humankind. On the other hand, through the knowledge they acquire about different cultures, anthropologists gain the opportunity to understand their own cultural structures more profoundly. In this process, they examine social norms, traditions, and intercultural interactions, attempting to explain their impacts on human life. By centering on the individual-society relationship, they aim to understand the underlying dynamics of human behavior. Anthropology encompasses a wide range of sub-disciplines. Among these, Social and Cultural Anthropology focuses on the cultural structures and social orders of societies. Legal Anthropology, as a sub-discipline of Social and Cultural Anthropology, examines the functioning of social norms and legal mechanisms. By analyzing the specific rules within particular communities, it seeks to understand the underlying logic and their role in establishing social order. Although the scope of this discipline cannot be precisely delineated, it comparatively examines the legal systems of different societies, thereby providing significant data on legal processes and cultural diversity. In this regard, Legal Anthropology makes important contributions to understanding the transformation of social rules from both historical and legal perspectives. Law, which is as old as human history, developed alongside humanity, but it gained written form and began to acquire a systematic structure with the discovery of cuneiform script in Mesopotamia. The invention of cuneiform by the Sumerians around 3000 BCE was a major turning point in human history. Although some legal texts appeared after the invention of writing, the first examples of regular and comprehensive legal texts were created around 1750 BCE under the rule of the Semitic King Hammurabi. Considered an important starting point in the history of written law, the Code of Hammurabi served as a legal inspiration for later civilizations that emerged on the historical stage. With the spread and learning of writing, many different civilizations established their own legal systems, and these texts provide significant insights into human history. Particularly in the field of criminal law, these texts contain valuable information regarding the forms of punishment, crimes, and societies' conceptions of justice. Various archaeological discoveries and written sources have contributed to the development of an understanding of legal history. After addressing human history in the context of criminal law of ancient civilizations, the focus is directed toward the period called the Age of Ignorance (Jahiliyyah) Arabs, prior to Islamic Law. By examining the legal data related to this period, the level of influence of Jahiliyyah Arab practices on Islamic Law and the extent to which these practices were continued have been investigated. In line with the general purpose of our thesis, the penal provisions in the Qurʾān have been examined within the context of anthropological and historical processes, and an attempt has been made to understand whether these provisions are universal or historical, as well as their compatibility with human nature (fiṭrah). As a result of the research, it has been found that there is a general similarity between pre-Islamic Arab practices and the Qurʾānic penal regulations, and that the provisions brought by the Qurʾān are universal in character and compatible with human dignity.
Benzer Tezler
- Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarıyla ilgili hükümlerin evrensellik veya tarihselliklerinin tespiti
The determination of the universality or historicity of the norms related to hadd and qisas punishments in the Quran
MENEKŞE ÇITAK
- “Hak dini Kur'an dili”ve“Kur'an yolu”tefsirlerinin“ahkâm ayetleri açısından”mukayesesi
The comparison of the two masterpieces: ?Hak dini Kur?an dili? and ?Kur?an yolu? under the concept of the regulation verses
ARİF ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
DinGazi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MESUT OKUMUŞ