Socio-technical dynamics of environmental governance in maritime ports: European and Turkish cases, an examination from a science, technology and society (STS) perspective
Deniz limanlarında çevresel yönetişimin sosyo-teknik dinamikleri:Avrupa ve Türkiye örneklerinin bilim, teknoloji ve toplum perspektifinden incelenmesi
- Tez No: 1015753
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEVİL HATİCE BALTALI TIRPAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Denizcilik, Sosyoloji, Marine, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim, Teknoloji ve Toplum Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Bilim, Teknoloji ve Toplum Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Deniz limanları, küresel ticareti, ekonomik gelişmeyi ve ulaşım ağlarını destekleyen kritik mekânlardır. Bununla birlikte liman faaliyetleri; hava kirliliği, sera gazı emisyonları, deniz ekosistemlerinin bozulması ve kıyı habitatlarının tahribi gibi önemli çevresel baskılar da oluşturmaktadır. Bu bağlamda limanlarda çevresel yönetişim giderek daha önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu tez, deniz limanlarında çevresel yönetişimi, Bilim, Teknoloji ve Toplum (Science, Technology and Society – STS) perspektifi çerçevesinde incelemekte ve sosyo-teknik etkileşimlerin çevresel yönetim uygulamalarını nasıl şekillendirdiğine odaklanmaktadır. Tezin amacı, liman ortamlarında teknolojik sistemler, düzenleyici çerçeveler, kurumsal aktörler ve çevresel sürdürülebilirlik uygulamaları arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Araştırmada temel kuramsal çerçeve olarak Aktör-Ağ Kuramı (Actor-Network Theory – ANT) ve birlikte-üretim (co-production) yaklaşımı benimsenmiştir. Bu yaklaşımlar, çevresel yönetişimin liman otoriteleri, politika yapıcılar, liman işletmecileri, yerel topluluklar ve çevre kuruluşları gibi insan aktörler ile teknolojik altyapılar, izleme sistemleri, düzenleyici araçlar ve çevresel standartlar gibi insan-dışı aktörler arasındaki etkileşimler yoluyla oluşan dinamik ve ilişkisel bir süreç olarak incelenmesine olanak sağlamaktadır. Yöntemsel olarak araştırma, nitel ve yorumlayıcı araştırma tasarımına dayanmaktadır. Araştırma tasarımı, literatür analizi ve sürdürülebilirlik raporlarının yorumlanmasından oluşmaktadır. Ayrıca nitel çoklu durum çalışması yaklaşımı, gelişmiş sürdürülebilirlik politikaları, iş birliğine dayalı yönetişim yapıları ve bütünleşik çevre yönetimi uygulamaları nedeniyle karşılaştırmalı örnekler olarak seçilen Rotterdam ve Barselona limanlarında ileri düzey çevresel yönetişim uygulamalarının incelenmesine olanak sağlamıştır. Bu limanlar, Türk limanlarındaki çevresel yönetişim uygulamalarının değerlendirilmesi ve Avrupa'daki limanlar ile seçilen Türk limanları arasında karşılaştırmalı analiz yapılması için referans modeli olarak kullanılmıştır. Seçilen Türk limanlarının sürdürülebilirlik raporları, Michel Callon'un çeviri sürecinin dört aşaması problematizasyon, ilgi oluşturma, rol kabulü ve seferberlik kullanılarak analiz edilmiştir. Bu çerçeve, Türk limanlarının sürdürülebilirlik anlatılarını nasıl oluşturduğunu, kilit paydaşları nasıl tanımladığını ve çeşitli aktörleri çevresel ve sosyal hedefler etrafında nasıl hizaladığını sistematik bir şekilde analiz etmeyi mümkün kıldığı için bu çalışma için özellikle önemlidir. Callon'un çerçevesini uygulayarak, çalışma betimleyici raporlamanın ötesine geçerek, sürdürülebilirliğin liman operasyonlarında nasıl çerçevelendiği, müzakere edildiği ve kurumsallaştırıldığı süreçlerin daha derin bir anlayışını sunmaktadır. Michel Callon'ın (1984) çeviri sosyolojisi, insan ve insan dışı aktörleri aynı analitik çerçeve içinde ele alarak sosyal ve doğal unsurlar arasındaki ilişkileri inceler ve çeviri sürecinin dinamik, müzakereye dayalı ve doğası gereği belirsiz doğasını vurgular. Callon (1984), birincil aktörlerin kendilerini farklı şekilde etkileyen bir soruna yönelik diğer ilgili aktörlerle bir ittifak kurduğu bu dört çeviri adımını ortaya koymuştur. Çeviri sosyolojisinin temel fikirlerinden biri, beklenmedik sonuçlar doğurma potansiyeli olan kurulan ittifakların kırılganlığıdır. Bulgular, Türk limanlarında çevresel yönetişimin, bütüncül sürdürülebilirlik stratejilerinden ziyade parçalı kurumsal yapılar, sınırlı paydaş katılımı ve mevzuata uyum odaklı bir yaklaşım tarafından şekillendiğini göstermektedir. Çevresel yönetişim ve çevresel sorunlar çoğunlukla emisyon sınırları, izleme raporları ve sertifikasyon gereklilikleri gibi uyum göstergeleri üzerinden tanımlanmakta; bu durum yönetişim uygulamalarının“kara kutulaşmasına”yol açarak kümülatif ekolojik ve sosyal etkilerin eleştirel biçimde değerlendirilmesini sınırlandırmaktadır. İzleme sistemleri, çevresel raporlar ve dijital veriler gibi teknolojiler, karar alma süreçlerini yapılandıran etkili insan-dışı aktörler olarak işlev görmektedir. Ayrıca kurumsal aktörler arasındaki güç asimetrileri ve yerel bilginin karar alma süreçlerine yeterince entegre edilememesi katılımcı yönetişim mekanizmalarını zayıflatmaktadır. Bunun yanında parçalı kurumsal sorumluluklar, paydaşlar arasındaki sınırlı koordinasyon, finansal kısıtlar ve yerel toplulukların zayıf entegrasyonu, iş birliğine dayalı ve uyarlanabilir yönetişim ağlarının gelişimini sınırlandırmaktadır. Gelişmiş Avrupa limanlarıyla yapılan karşılaştırmalı analiz, daha etkili bir çevresel yönetişimin kurumsal koordinasyon, teknolojik yenilik, şeffaf veri kullanımı ve aktif paydaş katılımının tutarlı bir sosyo-teknik çerçeve içinde uyumlaştırılmasına bağlı olduğunu göstermektedir. Rotterdam ve Barselona gibi öncü limanlara yaklaşabilmek için Türk konteyner terminallerinin verimlilik odaklı sürdürülebilirlik stratejilerinin ötesine geçerek sistem düzeyinde enerji dönüşümü ve mutlak emisyon azaltım hedeflerine yönelmesi gerekmektedir. Bu dönüşüm aynı zamanda dijital teknolojilerin, yenilenebilir enerji sistemlerinin, kıyı elektrik uygulamalarının ve bilim temelli iklim hedeflerinin liman yönetişim ağlarına entegre edilmesini gerektirmektedir. Bu doğrultuda kurumlar arası iş birliği ve koordinasyonun güçlendirilmesi, katılımcı mekanizmaların geliştirilmesi, teknolojik yeniliklerin sosyal ve ekolojik boyutlarla birlikte ele alınması, akıllı çevresel izleme sistemleri ve düşük karbon teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılması ve yerel bilginin karar alma süreçlerine dahil edilmesi uzun vadeli sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahiptir. Sonuç olarak bu tez, limanlarda çevresel yönetişimin yalnızca bir düzenleyici faaliyet olmadığını, sürekli gelişen bir sosyo-teknik dönüşüm süreci olduğunu ortaya koyarak STS literatürüne katkı sağlamakta ve deniz limanı sistemlerinde dijitalleşme, karbonsuzlaşma ve yönetişim yeniliklerine yönelik gelecekteki araştırmalar için bir temel sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Maritime ports are critical locations that support global trade, economic development, and transportation networks. However, port operations also generate significant environmental pressures, including air pollution, greenhouse gas emissions, marine ecosystem degradation, and coastal habitat destruction. In this context, environmental governance in ports has become an increasingly important research area. This thesis examines environmental governance in maritime ports through a Science, Technology and Society (STS) perspective, focusing on how sociotechnical interactions shape environmental management practices. The thesis aims to analyze the relationships among technological systems, regulatory frameworks, institutional actors, and environmental sustainability practices in port environments. The research adopts Actor-Network Theory (ANT) and co-production theory as its primary theoretical frameworks. These approaches allow environmental governance to be examined as a dynamic and relational process formed through interactions between human actors, such as port authorities, policymakers, port operators, local communities, and environmental organizations, and non-human actors, including technological infrastructures, monitoring systems, regulatory tools, and environmental standards. Methodologically, the research employs a combination of qualitative and interpretative research design methods. The research design consists of literature analysis and a thorough examination and interpretation of sustainability reports. Besides, a qualitative multiple-case study design enables observation of advanced examples of environmental governance (the Ports of Rotterdam and Barcelona), which are examined as comparative cases for their advanced sustainability policies, collaborative governance structures, and integrated environmental management practices. These cases serve as reference models for evaluating environmental governance practices in Turkish ports and allow for comparative analysis between European and selected Turkish ports. The sustainability reports of the selected Turkish ports were analyzed by using Michel Callon's four moments of translation: problematization, interessement, enrollment, mobilization. Michel Callon, a key scholar in actor-network theory, conceptualizes the process of network formation through four 'moments of translation'. This framework is particularly relevant for this study as it enables a systematic analysis of how Turkish ports construct sustainability narratives, define key stakeholders, and align various actors around environmental and social goals. By applying Callon's framework, the study goes beyond descriptive reporting and provides a deeper understanding of the processes through which sustainability is framed, negotiated, and institutionalized in port operations. Michel Callon's (1984) sociology of translation examines the relationships between social and natural elements by treating human and non-human actors within the same analytical framework, and emphasizes the dynamic, negotiated, and inherently uncertain nature of the translation process. Callon (1984) has generated these four steps of translation in which primary actors construct an alliance with other related actors towards a problem affecting them differently. One of the key ideas of translation sociology is the fragility of built alliances with the potential for unexpected consequences. The results demonstrate that environmental governance in Turkish ports is influenced by fragmented institutional structures, limited stakeholder participation, and a strong focus on regulatory compliance rather than integrated sustainability strategies. Environmental governance and environmental issues are framed through regulatory compliance indicators such as emission limits, monitoring reports, and certification requirements, which leads to the“black-boxing”of governance practices and limits critical reflection on cumulative ecological and social impacts. Technologies such as monitoring systems, environmental reports, and digital data function as influential non-human actors that structure decision-making processes. Furthermore, power asymmetries between institutional actors and insufficient integration of local knowledge weaken participatory governance mechanisms. However, fragmented institutional responsibilities, limited coordination among stakeholders, financial constraints, and weak integration of local communities restrict the development of collaborative and adaptive governance networks. The comparative analysis with advanced European cases demonstrates that more effective environmental governance depends on the alignment of institutional coordination, technological innovation, transparent data use, and active stakeholder participation within a coherent sociotechnical framework. Turkish container terminals that target top European ports such as Rotterdam and Barcelona need to move beyond just efficiency-focused sustainability strategies. They must also implement comprehensive energy transition plans and pursue absolute emission reduction pathways. Furthermore, this requires integrating digital technologies, renewable energy systems, onshore power supply, and science-based climate targets into port governance networks that can enhance environmental sustainability and operational resilience. In this regard, strengthening cross-institutional collaboration, coordination, enhancing participatory mechanisms, integrating technological innovation with social and ecological considerations, expanding the use of smart environmental monitoring and low-carbon technologies, and incorporating local knowledge into decision-making are essential for achieving long-term sustainability. In conclusion, this thesis contributes to STS literature by showing that environmental governance in ports is not only a regulatory task but an evolving sociotechnical transformation process, and provides a foundation for future research on digitalization, decarbonization, and governance innovation in maritime port systems.
Benzer Tezler
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Şehircilik ve Bölge PlanlamaEge ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Sivas-Kangal yöresinde kırsal gelişme ve pazara açılma sürecindeki farklılaşmalar (bir örnek olay incelemesi)
Başlık çevirisi yok
FAHRİ ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. A. VAHAP SAĞ
- Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları
Başlık çevirisi yok
BİNNUR ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiKurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK
- Sivas yöresinde akraba evliliği yapan ve yapmayan çiftlerde dermatoglifik benzerlikler
Similarities of dermataoglyphies among individval of married relatives and married couples not related to each other in Sivas region
Y. SELMA SÜNGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Tıbbi BiyolojiCumhuriyet ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLHAN SEZGİN