Yetişkinler için Sürdürülebilir Beslenme Okuryazarlığı Ölçeğinin geliştirilmesi ve uygulanması
Developing and implementing the Sustainable Nutrition Literacy Scale for Adults
- Tez No: 1015375
- Danışmanlar: PROF. DR. NAZAN AKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Beslenme okuryazarlığı, Geçerlik, Gıda okuryazarlığı, Okuryazarlık, Sürdürülebilir beslenme, Ölçek geliştirme, Nutrition literacy, Validity, Food literacy, Literacy, Sustainable nutrition, Scale development
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sürdürülebilir beslenme, toplum sağlığı ve sürdürülebilir gıda sistemleri açısından giderek daha önemli hale gelmektedir. Bu alanda yapılan çalışmalar artış gösterse de sürdürülebilir beslenme okuryazarlığına yönelik Türkiye'de geliştirilmiş herhangi bir ölçme aracına ulaşılmamıştır. Bu araştırmanın amacı“Yetişkinler için Sürdürülebilir Beslenme Okuryazarlığı Ölçeğinin (SBO-Y)”geliştirilmesi ve uygulanmasıdır. Bu çalışma, ölçek geliştirmeye yönelik metadolojik araştırma ve geliştirilen ölçeğin belirleyicilerinin incelendiği kesitsel analitik araştırma modeli olmak üzere birbirini tamamlayan iki araştırma tasarımıyla yürütülmüştür. Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS)-1'de yer alan 12 ilde gerçekleştirilen ölçek geliştirme sürecinde 61 maddelik madde havuzu oluşturulmuştur. Kapsam geçerliliği için 32 uzman görüşüne başvurulmuş ve taslak ölçme aracında 61 madde yer almıştır. Yapı geçerliğini değerlendirmek için ölçme aracı iki farklı örneklem grubuna Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA, n=400) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA, n=550) uygulanmıştır. AFA sonucunda 61 maddelik taslak ölçme aracından 29 madde çıkarılmış, 32 maddeden ve altı faktörden oluşan bir yapı elde edilmiştir. Ölçme aracının toplam açıklanan varyans oranı %64,908'dir. Ölçekteki faktörler;“bilgi”,“anlama ve elde etme”,“israf”,“besin seçimi”,“etkileşimli okuryazarlık”ve“eleştirel okuryazarlık”olarak adlandırılmıştır. DFA sonuçları (χ²/sd=3,935, RMSEA=0,073, AGFI=0,980, IFI=0,907, CFI=0,986, GFI=0,986, NFI=0,981, TLI=0,985), ölçme aracının iyi bir model uyumunun olduğunu göstermiştir. SBO-Y Ölçeği ile Akdeniz Diyetine Bağlılık Ölçeği arasında pozitif yönlü anlamlı (p<0,001), Modifiye Edilmiş Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği Sürüm 2.0 arasında ise negatif yönlü anlamlı (p<0,05) bir ilişki saptanarak ölçeğin ölçüt/kriter geçerliliğini sağladığı görülmüştür. Ölçeğin güvenilirlik değerlendirilmesinde genel Cronbach's Alfa katsayısı 0,933, McDonald's Omega katsayısı 0,945 olarak hesaplanmıştır. SBO-Y Ölçeği'nin iki hafta arayla test tekrar test (n=35) analizi sonuçları güvenilirliği desteklemiştir (r=0,791, p<0,001). Geliştirilen SBO-Y Ölçeği, Türkiye'nin farklı illerinden yetişkinlerin katıldığı yeni bir örneklem grubuna (n=558) uygulanmıştır. SBO-Y Ölçeği toplam puanı ile yaş grupları, medeni durum, eğitim düzeyi, sosyoekonomik düzey algısı, doktor tanılı hastalık varlığı, sigara kullanımı, gıda takviyesi kullanımı, düzenli fiziksel aktivite yapma arasında anlamlı bir fark gözlenirken (p<0,05); cinsiyet ve BKİ grupları açısından anlamlı bir farka rastlanmamıştır (p>0,05). Sonuç olarak; kapsam geçerliği, yapı geçerliği, ölçüt/kriter geçerliği ve güvenirlik analizleri bulguları, SBO-Y Ölçeği'nin yetişkin bireylerin sürdürülebilir beslenme okuryazarlığını ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
Sustainable nutrition are becoming increasingly important for public health and sustainable food systems. While research in this area is increasing, no measurement tool for sustainable nutrition literacy has been developed in Türkiye. The aim of this research is to develop and implement the“Sustainable Nutrition Literacy Scale for Adults (SNLS-A)”for adults in Türkiye. This study was conducted using two complementary research designs: a methodological investigation into scale development and a cross-sectional analytical research model examining the determinants of the developed scale. A pool of 61 items was created in the scale development process, which was carried out in 12 provinces listed in the Turkish Statistical Regional Units Classification (NUTS-1). Thirty-two expert opinions were sought for content validity, and the draft measurement instrument included 61 items. To assess construct validity, Exploratory Factor Analysis (EFA, n=400) and Confirmatory Factor Analysis (CFA, n=550) were applied to two different sample groups of the measurement instrument. As a result of EFA, 29 items were removed from the 61-item draft measurement instrument, resulting in a structure consisting of 32 items and six factors. The total explained variance of the measurement instrument is 64.908%. The factors in the scale were named as;“knowledge”,“understanding and obtaining”,“waste”,“food choice”,“interactive literacy”and“critical literacy”. The DFA results (χ²/sd=3.935, RMSEA=0.073, AGFI=0.980, IFI=0.907, CFI=0.986, GFI=0.986, NFI=0.981, TLI=0.985) showed that the measurement instrument had a good model fit. A significant positive correlation (p<0.001) was found between the SNLS-A and the Mediterranean Diet Adherence Scale, and a significant negative correlation (p<0.05) was found between the SNLS-A and the Modified Yale Eating Addiction Scale Version 2.0, indicating that the scale met the criterion validity. In the reliability evaluation of the scale, the overall Cronbach's Alpha coefficient was calculated as 0.933, and the McDonald's Omega coefficient as 0.945. The results of the two-week test-retest (n=35) analysis of the SNLS-A supported its reliability (r=0.791, p<0.001). The developed SNLS-A was administered to a new sample group of adults (n=558) from different provinces of Türkiye. A significant difference was observed between the total score of the SNLS-A and age groups, marital status, education level, socioeconomic status perception, presence of doctor-diagnosed diseases, smoking, food supplement use, and regular physical activity (p<0.05); however, no significant difference was found in terms of gender and BMI groups (p>0.05). In conclusion, the findings of the content validity, construct validity, criterion validity, and reliability analyses revealed that the SNLS-A is a valid and reliable measurement tool for assessing sustainable nutritional literacy in adult individuals.
Benzer Tezler
- İletim tipi işitme kaybı olan erişkin ve çocuklarda empedansmetrenin değeri (60 olgu üzerinde bir araştırma)
Başlık çevirisi yok
GÜNAY KIRKIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kulak Burun ve BoğazDokuz Eylül ÜniversitesiKulak Burun Boğaz Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA PALANDÖKEN
- Farklı eğitim düzeyindeki annelerin 5-6 yaş çocuğunun cinsiyet eğitimi konularına ilişkin bilgi ve tutumları
Başlık çevirisi yok
ESER ATA