Yapay zekâ konulu kamu politikalarında etik
Ethics in public policies regarding artificial intelligence
- Tez No: 1015264
- Danışmanlar: PROF. DR. NAİL ÖZTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Etik, Kamu yönetimi, Yapay zeka, Ethics, Public administration, Artificial intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ (YZ)'nin etik boyutunun kamu politikalarında nasıl ele alındığını incelemektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemleri benimsenmiş olup analiz sürecinde karşılaştırmalı vaka analizi yöntemi ve içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada ABD için“Yapay Zekâ Haklar Bildirgesi İçin Bir Taslak”(2022), AB için“Güvenilir Yapay Zekâ İçin Etik Yönergeler”(2019), Japonya için İnsan Odaklı Yapay Zekânın Sosyal İlkeleri“ (2019) ve Çin için ”Yeni Nesil Yapay Zekâ İçin Etik Normlar“ (2021) belgeleri analiz kapsamına alınmıştır. Belgeler UNESCO'nun ”Yapay Zekânın Etiğine İlişkin Tavsiye“ (2021) ve OECD'nin ”Yapay Zekâ Prensipleri" (2019) çerçeveleriyle birlikte değerlendirilmiş, MaxQDA 2024 kullanılarak analiz gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın bulguları, dört belgenin etik yaklaşımının siyasal rejimler, kültürel değer sistemleri ve kurumsal yapılardaki farklılıklar doğrultusunda çeşitlendiğini göstermektedir. ABD'de bireysel haklar ve özgürlük temelli bir yaklaşım öne çıkarken; Avrupa Birliği insan onuru, temel haklar ve normatif güvenlik eksenli bir çerçeve oluşturmuştur. Japonya, insan merkezlilik ile toplumsal uyumu bütünleştiren bir değer seti sunmuş; Çin ise kamu yararı, toplumsal düzen ve ulusal kalkınma hedeflerini etik yaklaşımın temel unsuru hâline getirmiştir. Buna karşılık şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan refahının korunması gibi ilkeler dört belgede de ortak temalar olarak belirlenmiştir. Bu çalışmanın sonucu, etik ilkelerin YZ politikalarını biçimlendiren yönlendirici bir yapı oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışma, Türkiye'nin ulusal YZ stratejisinde etik boyutun güçlendirilmesi için düzenlemeler, politika tasarımı ve uygulama süreçlerine ilişkin somut öneriler geliştirmekte; insan merkezli, hesap verebilir ve değer temelli bir etik yönetim modeli için yol haritası sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim The aim of this study is to examine how the ethical dimension of artificial intelligence (AI) is addressed in public policies. This study adopts qualitative research methods, using comparative case analysis as the research method and content analysis as the analytical technique. Within the scope of the research, the“Blueprint for an AI Bill of Rights”(2022) for the United States, the“Ethics Guidelines for Trustworthy AI”(2019) for the European Union, the“Social Principles of Human-Centric AI”(2019) for Japan, and the“Ethical Norms for New Generation Artificial Intelligence”(2021) for China were included in the analysis. These documents were evaluated together with UNESCO's“Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence”(2021) and the OECD's“AI Principles”(2019), and the analysis was conducted using MaxQDA 2024. The findings of the study indicate that the ethical approaches of the four documents vary in line with differences in political regimes, cultural value systems, and institutional structures. While an individual rights- and freedoms-based approach comes to the fore in the United States, the European Union has developed a framework centered on human dignity, fundamental rights, and normative security. Japan presents a value set that integrates human-centricity with social harmony, whereas China makes public interest, social order, and national development goals the main elements of its ethical approach. Nevertheless, principles such as transparency, accountability, and the protection of human well-being were identified as common themes across all four documents. The study concludes that ethical principles constitute a guiding framework that shapes AI policies. In addition, the study develops concrete recommendations for strengthening the ethical dimension of Türkiye's national AI strategy in relation to regulations, policy design, and implementation processes, and presents a roadmap for a human-centered, accountable, and value-based model of ethical governance.
Benzer Tezler
- Türkiye tarım politikalarında tarımın finansman sorunsalı ve çözüm önerileri: Çorum ili örneği
Agricultural finance problem and solution proposals in Turkish agricultural policies: The case of Çorum
UĞUR BATUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ZiraatTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA GÜL
- E-devlet uygulamalarında yapay zekâ kullanımı: Millî Eğitim Bakanlığı örneği
The use of artificial intelligence in e-government applications: A case study of the Ministry of National Education
YASİN TEMEL
Doktora
Türkçe
2024
Kamu YönetimiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM COŞKUN
- Sağlık hizmetlerinde yapay zeka kullanımının kaliteye olan etkisi üzerine bibliyometrik analiz: Türkiye Suriye karşılaştırmalı analizi
Bibliometric analysis on the impact of artificial intelligence use in health care services on quality: A comparative analysis between Turkey and Syria
RAHAF SHAHOUD
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık Kurumları YönetimiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH MISIRLIOĞLU
- Endüstri 4.0 bağlamında şehirlerin sürdürülebilirliğinde inovasyona dayalı güvenlik stratejilerinin önemi: Gölcük örneği
The importance of innovation-based security strategies in achieving urban sustainability in the context of industry 4.0: The case of Gölcük
BURAK KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiMarmara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İMAM BAKIR KANLI
- Etkin bina emlak vergi değerinin belirlenebilmesi için makine öğrenme temelli bir değerleme modeli önerisi
A proposal for a machine learning based valuation model for determining efficient building property tax value
ELİF ŞEVVAL TAŞTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REHA METİN ALKAN