Tip 2 diyabetli hastalarda belirsizliğin öz yönetim üzerine etkisi
The effect of uncertainty on self-management in patients with type 2 diabetes
- Tez No: 1015206
- Danışmanlar: DOÇ. DR. IŞIN KURT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirsizlik, Hastalık Algısı, Hemşirelik, Öz Yönetim, Tip 2 Diyabet, Uncertainty, Illness perception, Nursing, Self Management, Type 2 Diabetes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tip 2 diyabet, uzun süreli bakım ve öz-yönetim gerektiren bir hastalık olup, bireylerin hastalığı nasıl algıladıkları ve bu süreci nasıl anlamlandırdıkları öz-yönetim davranışlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Elde edilecek bulguların, tip 2 diyabetli bireylerde öz-yönetim davranışlarının geliştirilmesine yönelik girişimlerin planlanmasına ve hastalık yönetiminin iyileştirilmesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Bu nedenle bu çalışmada tip 2 diyabetli bireylerde hastalık algısının alt boyutları (mevcut durum algısı, anlama algısı ve belirsizlik) ile öz-yönetim davranışları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte yürütülmüştür. Çalışma, Temmuz 2025–Şubat 2026 tarihleri arasında Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi dahiliye polikliniklerine başvuran 161 Tip 2 diyabetli birey ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Aydınlatıcı Onam Formu, Tanımlayıcı Bilgi Formu, Mishel Hastalık Belirsizliği Ölçeği Toplum Formu ve Tip 2 Diyabet Öz-Yönetim Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 26 programı ile analiz edilmiş ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların %53,4'ünün 60 yaş ve üzerinde olduğu, %60,2'sinin kadın ve %83,9'unun evli olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyi açısından katılımcıların %57,1'inin ilkokul mezunu olduğu ve %77,6'sının çalışmadığı saptanmıştır. Ayrıca bireylerin %39,1'inin 10 yıldan uzun süredir diyabet tanısı taşıdığı, tanı süresi ortalamasının 10,11±7,67 yıl olduğu ve %78,9'unda ailede diyabet öyküsü bulunduğu belirlenmiştir. Yapılan analizlerde hastalık algısının tüm alt boyutları ile öz-yönetim arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). Özellikle mevcut durum algısı (r=-0,332; p<0,001) ve anlama algısındaki artışın (r=-0,482; p<0,001) öz-yönetim davranışlarında orta düzeyde negatif yönlü bir ilişki ile azalmaya eşlik ettiği belirlenmiştir. Belirsizlik boyutunun ise öz-yönetim ile daha düşük düzeyde negatif ilişkili olduğu (r=-0,299; p<0,05) görülmüştür. Regresyon analizi sonuçlarına göre hastalık algısı boyutlarının öz-yönetim davranışlarını anlamlı düzeyde etkilediği (F=18,935; p<0,001) ve kurulan modelin öz-yönetimdeki değişimin %25,2'sini açıkladığı belirlenmiştir (Düzeltilmiş R²=0,252). Mevcut durum algısı (β=-0,228; p<0,05) ve anlama algısının (β=-1,771; p<0,05) öz-yönetim üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve belirleyici etkisi olduğu, buna karşın belirsizlik boyutunun istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermediği (p>0,05) saptanmıştır. Sonuç olarak, tip 2 diyabetli bireylerde hastalığın özellikle bilişsel olarak anlaşılma düzeyinin ve hastalık algısının öz-yönetim davranışları üzerinde önemli bir rol oynadığı, bu nedenle diyabet eğitim ve bakım süreçlerinde hastalığı anlama düzeyini artırmaya yönelik girişimlerin güçlendirilmesinin gerekli olduğu ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Type 2 diabetes is a chronic disease that requires long-term care and effective self-management. Individuals' perceptions of their illness and the way they make sense of the disease process can directly influence their self-management behaviors. The findings of this study are expected to contribute to the development of interventions aimed at improving self-management behaviors among individuals with type 2 diabetes and enhancing disease management. Therefore, this study aimed to examine the effects of the subdimensions of illness perception (current illness perception, illness coherence, and uncertainty) on self-management behaviors in individuals with type 2 diabetes. This descriptive and correlational study was conducted between July 2025 and February 2026 with 161 individuals diagnosed with type 2 diabetes who attended the internal medicine outpatient clinics of Necmettin Erbakan University Faculty of Medicine Hospital. Data were collected through face-to-face interviews using an Informed Consent Form, a Sociodemographic Data Form, the Mishel Uncertainty in Illness Scale–Community Form, and the Type 2 Diabetes Self-Management Scale. Data were analyzed using IBM SPSS Statistics 26, and statistical significance was set at p<0.05. Of the participants, 53.4% were aged 60 years and older, 60.2% were female, and 83.9% were married. Regarding education level, 57.1% had primary school education and 77.6% were unemployed. In addition, 39.1% had been diagnosed with diabetes for more than 10 years, with a mean disease duration of 10.11±7.67 years, and 78.9% had a family history of diabetes. Analysis revealed statistically significant relationships between all illness perception sub-dimensions and self-management (p<0.05). In particular, current perception (r=-0.332; p<0.001) and comprehension (r=-0.482; p<0.001) were moderately and negatively associated with self-management, indicating that increases in these dimensions were associated with decreases in self-management behaviors. Uncertainty showed a weaker negative relationship with self-management (r=-0.299; p<0.05). Regression analysis showed that illness perception significantly predicted self-management behaviors (F=18.935; p<0.001), explaining 25.2% of the variance (Adjusted R²=0.252). Current perception (β=-0.228; p<0.05) and comprehension (β=-1.771; p<0.05) had significant predictive effects on self-management, whereas uncertainty was not a significant predictor (p>0.05). In conclusion, the cognitive understanding of the disease and illness perception play an important role in self-management behaviors among individuals with type 2 diabetes. Therefore, strengthening educational and nursing interventions aimed at improving patients' understanding of the disease is recommended.
Benzer Tezler
- Ovulasyon indüksiyonu tedavisinde folliküler gelişimin ultrasonografik takibi
Başlık çevirisi yok
MERİH BAYRAM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Kadın Hastalıkları ve DoğumGazi ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜLAZIM YILDIRIM
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Alopesia areatalı olgularda tedavi öncesi ve tedavi sonrası immünolojik özellikler
Başlık çevirisi yok
AYLA GÜLEKON