3. - 6. yüzyıllar arası Bizans mozaiklerindeki figürler üzerinde yer alan giysilerin semiyotik analizi
Semiotic analysis of clothing depicted in figures in 3rd -6th century Byzantine mosaics
- Tez No: 1015073
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURHAN ÖZKAN KUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Sanat Tarihi, Fine Arts, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Moda Tasarımı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, 3. ve 6. yüzyıllar arasında tarihlenen Bizans mozaiklerinde yer alan figürlerin giysilerini semiyotik açıdan inceleyerek, söz konusu giysi temsillerinin tipolojik özelliklerini ortaya koymak; renk, kumaş, form ve süsleme unsurlarının taşıdığı sembolik anlamları çözümlemek ve bu unsurların dönemin toplumsal, siyasi ve dini yapılarıyla ilişkisini incelemektir. Çalışmada öncelikle kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş, ardından örneklem belirleme sürecinde ilgili müze ve yapıların bulunduğu alanlarda saha araştırmaları yapılmıştır. Bu amaçla, Antakya, Zeugma, Germanicia, Ayasofya, Vefa Camii ve Kariye'de bulunan toplam 32 mozaikteki 77 figür incelenmiştir. Bu kapsamda İstanbul, Gaziantep, Hatay ve Kahramanmaraş illerinde yer alan mozaiklere ait figürlerin yüksek çözünürlüklü fotoğrafları elde edilmiştir. Toplanan görsel veriler, giysi detaylarının daha derinlemesine analiz edilebilmesi amacıyla yapay zekâ destekli yeniden canlandırma teknikleri kullanılarak zenginleştirilmiştir. Elde edilen görsel ve kuramsal veriler, semiyotik analiz yöntemi çerçevesinde renk, form, katmanlaşma ve süsleme parametreleri üzerinden sistematik olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Bizans giyiminde renk ve süsleme unsurlarının güçlü sembolik belirleyiciler olduğunu ortaya koymaktadır. Antakya ve Zeugma mozaiklerinde yer alan mitolojik figürlerin giysileri, estetik kaygı ve soyluluk göstergesi olarak öne çıkarken, Germanicia mozaiklerinde gözlemlenen kısa ve sade tunikler, gündelik yaşamı ve alt/orta sınıf temsillerini yansıtmaktadır. Buna karşılık, Ayasofya, Vefa Camii ve Kariye'deki figürlerde görülen ağır, katmanlı ve altın işlemeli giysiler ilahi ve siyasi otoritenin görsel temsili olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, mozaiklerdeki giysi unsurlarının uzunluk, drapaj ve özellikle erguvani mor ile kırmızı gibi renk kodları aracılığıyla Bizans toplumunun siyasi gücünü, dini ideolojisini ve sosyal hiyerarşisini yansıtan çok katmanlı göstergeler sunduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Bizans mozaikleri, yalnızca estetik yüzey süslemeleri değil; giysi ikonografisi üzerinden dönemin kültürel belleğini, ideolojik yapısını ve toplumsal düzenini günümüze aktaran önemli görsel-belgesel kaynaklar olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the garments depicted on figures in Byzantine mosaics dated between the 3rd and 6th centuries from a semiotic perspective, to identify the typological characteristics of these clothing representations, to interpret the symbolic meanings conveyed through elements such as color, fabric, form, and ornamentation, and to analyze their relationship with the social, political, and religious structures of the period. The study initially involved a comprehensive literature review, followed by field research conducted in the regions where the relevant museums and architectural structures are located in order to determine the sample group. Within this scope, a total of 77 figures depicted in 32 mosaics located in Antakya, Zeugma, Germanicia, Hagia Sophia, Vefa Church Mosque, and Kariye were examined. High-resolution photographs of the figures in mosaics located in the provinces of Istanbul, Gaziantep, Hatay, and Kahramanmaraş were obtained. The collected visual data were further enriched through the use of artificial intelligence-supported reconstruction techniques in order to enable a more detailed analysis of garment features. The visual and theoretical data obtained were systematically evaluated within the framework of the semiotic analysis method, based on parameters such as color, form, layering, and ornamentation. The findings reveal that color and ornamental elements function as strong symbolic determinants in Byzantine clothing. The garments of mythological figures depicted in the mosaics of Antakya and Zeugma stand out as indicators of aesthetic concern and nobility, whereas the short and relatively simple tunics observed in the Germanicia mosaics reflect representations of everyday life and lower or middle social classes. In contrast, the heavy, layered garments decorated with gold seen in the figures of Hagia Sophia, Vefa Church Mosque, and Kariye are interpreted as visual representations of divine and political authority. In conclusion, it is understood that clothing elements in mosaics present multi-layered sign systems that reflect the political power, religious ideology, and social hierarchy of Byzantine society through indicators such as garment length, drapery, and particularly color codes including purple and red. In this context, Byzantine mosaics can be considered not merely aesthetic surface decorations, but also significant visual and documentary sources that convey the cultural memory, ideological structure, and social order of the period through clothing iconography.
Benzer Tezler
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Ovulasyon indüksiyonu tedavisinde folliküler gelişimin ultrasonografik takibi
Başlık çevirisi yok
MERİH BAYRAM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Kadın Hastalıkları ve DoğumGazi ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜLAZIM YILDIRIM
- Bazı esterlerin kinetik incelenmesi ve termodinamik parametrelerin belirlenmesi
Kinetic study and detesmination of thermodnamic parameters of some esters
İBRAHİM TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE