Türkmen Türkçesi açıklamalı sözlüklerin yapısal özelliklerinin (S-1962 ve S-2016) karşılaştırmalı incelenmesi
Comparative analysis of the structural features of Turkmen language annotated dictionaries (S-1962 and S-2016)
- Tez No: 1014570
- Danışmanlar: PROF. DR. BERDİ SARIYEV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada; 1962 yılında Sovyet döneminde ve 2016 yılında bağımsız Türkmenistan Cumhuriyeti döneminde Türkmen Türkçesinde hazırlanmış iki açıklamalı sözlüğün çeşitli yönlerden karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma betimsel bir araştırma olup veri yapısı açısından nitel özellik göstermektedir. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veri kaynağı dokümanlar, incelenen sözlüklerdir. Veriler makroyapı ve mikroyapı tarama formlarıyla toplanmıştır. Veriler doküman analizi ile analiz edilmiştir. Bulgular, sözlükler için ayrı başlıklar altında sunulmuş, ardından karşılaştırmalı olarak yorumlanmış ve tartışılmıştır. Bulgulara dayalı olarak sonuçlara ulaşılmış ve öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca (S-2016) sözlüğünün A harfiyle başlayan maddeleri Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Araştırma sonucunda (S-2016) sözlüğünün hazırlanmasında, kendisinden önce hazırlanan (S-1962) sözlüğünün temel kaynak olarak kullanıldığı, özellikle makroyapı ve mikroyapı özellikleri açısından aralarında büyük benzerlikler olduğu görülmüştür. Ancak; (S-2016) sözlüğü toplam madde başı, madde içi sayısı ile Türkmen Türkçesinin söz varlığını yansıtması açısından daha kapsamlıdır. Ayrıca yapılan kuruluş ve yöntem özellikleri, madde başı ve madde içi sözcük seçimi, söz varlığı belirleme, yazım ve söyleyiş özellikleri açısından (S-2016) sözlüğü lehine sonuçlara ulaşılmıştır. Sözlükler arasındaki temel bir fark ilk sözlüğün Kiril harfli Türkmen, ikinci sözlüğün Latin harfli Türkmen alfabesiyle hazırlanmış olmasıdır. Sözlüklerin hazırlandıkları dönemin egemen siyasi ideolojisi, sözlüklere madde seçimi, açıklama yazma, örnek kullanım, örnek kullanım için kaynak eser ve kişi seçimi üzerinde etkili olmuştur.
Özet (Çeviri)
This research aims to comparatively examine two annotated dictionaries of Turkmen Turkish, one prepared in 1962 during the Soviet era and the other in 2016 during the independent Turkmenistan, from various perspectives. The study is descriptive and qualitative in terms of data structure. The document analysis method was used in the research. The data source documents are the two dictionaries examined. Data were collected using macrostructure and microstructure assessment forms. The data were analyzed using document analysis. The findings were presented under separate headings for the dictionaries, then interpreted and discussed comparatively. Based on the findings, conclusions were reached and recommendations were developed. The entries in the (S-2016) dictionary beginning with the letter A have been translated into Turkish. As a result of the research, it was observed that the (S-2016) dictionary was prepared using the (S-1962) dictionary as the primary source, and that there are significant similarities between them, especially in terms of macrostructure and microstructure features. However; The (S-2016) dictionary is more comprehensive in terms of its total number of headwords and sub-entries, and its reflection of the vocabulary of Turkmen Turkish. Furthermore, the organization and methodology, the selection of headwords and sub-entries, the vocabulary determination, and the spelling and pronunciation characteristics of the (S-2016) dictionary yielded results in its favor. The dominant political ideology of the period in which the dictionaries were prepared influenced the selection of entries, the writing of explanations, the use of examples, and the selection of source works and individuals for example usage.
Benzer Tezler
- Türkmen şivesinin sentaks bakımından Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
HİMMET BİRAY
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- Türkmen şivesi: Ersarı Urugu Uludepe ağzı
Başlık çevirisi yok
AYŞE İLKER
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- Karacaoğlan'ın şiirlerinde ahenk
Başlık çevirisi yok
HAYRETTİN RAYMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET TÜRKMEN
- Sulama suyu temini ve enerji üretimi amaçlı haznelerin doğrusal model ile optimizasyonu
Optimization of reservoirs used for providing water for irrigation and energy production; by linear modeling
HAKAN ATAKÖY
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
İnşaat MühendisliğiDokuz Eylül ÜniversitesiHidrolik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERHAT TÜRKMAN