PEZEŞKİYAN'IN DIŞ POLİTİKA SÖYLEMİNDE AZERBAYCAN: İSLAM, KİMLİK VE GÜNEY KAFKASYA'DA İŞ BİRLİĞİ PERSPEKTİFLERİ
Azerbaijan in Pezeshkian's Foreign Policy Discourse: Islam, Identity, and Cooperation Perspectives in the South Caucasus
- Tez No: 1014482
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ ASKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Belirtilmemiş.
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
21. yüzyılda uluslararası ilişkiler yalnızca askerî güç, ekonomik kapasite ve klasik diplomatik araçlar üzerinden değil, kimlik, söylem, mezhep ve tarihsel hafıza gibi unsurlar üzerinden de şekillenmektedir. Özellikle Güney Kafkasya gibi jeopolitik açıdan hassas bölgelerde devletlerin dış politika söylemleri, bölgesel güç dengeleri ve güvenlik politikaları üzerinde önemli etkiler yaratmaktadır. İran İslam Cumhuriyeti'nin Azerbaycan'a yönelik dış politika yaklaşımı da bu çerçevede kimlik, mezhep ve stratejik çıkar unsurlarının iç içe geçtiği çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Bu çalışma, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın dış politika söyleminde Azerbaycan'ın nasıl konumlandırıldığını İslam kardeşliği, Şii kimliği, bölgesel dayanışma ve güvenlik perspektifleri çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemi temel alınarak hazırlanmış ve temel yöntem olarak söylem analizi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında Mesud Pezeşkiyan'ın konuşmaları, resmî açıklamaları, diplomatik demeçleri ve İran–Azerbaycan ilişkilerine dair politik söylemler incelenmiş, ayrıca İran dış politikası, kimlik teorileri ve Güney Kafkasya üzerine akademik kaynaklardan yararlanılmıştır. Araştırmada realizm, liberalizm, inşacılık ve post-yapısalcılık gibi teorik yaklaşımlar çerçevesinde İran'ın dış politika söylemleri değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Pezeşkiyan'ın Azerbaycan'a yönelik söylemlerinde dinî ve kültürel yakınlık vurgusunun öne çıktığı, ancak İran dış politikasında pragmatik güvenlik kaygıları ile bölgesel jeopolitik çıkarların belirleyici olmaya devam ettiği görülmüştür. Çalışma, İran'ın Güney Kafkasya politikasında söylem ile stratejik çıkar arasındaki ilişkinin önemli bir rol oynadığını ortaya koyarken, kimlik ve mezhep unsurlarının dış politika söylemlerini meşrulaştıran etkili araçlar olarak kullanıldığını göstermektedir. Ayrıca Pezeşkiyan döneminde daha diyalog odaklı bir dilin ve yumuşak diplomasi unsurlarının öne çıktığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
In the twenty-first century, international relations are shaped not only by military power, economic capacity, and traditional diplomatic instruments but also by identity, discourse, sectarian affiliation, and historical memory. In geopolitically sensitive regions such as the South Caucasus, states' foreign policy discourses significantly influence regional power balances and security policies. In this context, the Islamic Republic of Iran's approach toward Azerbaijan has a multilayered structure in which identity, sectarian affiliation, and strategic interests are intertwined. This study examines how Azerbaijan is positioned in Iranian President Masoud Pezeshkian's foreign policy discourse through the themes of Islamic brotherhood, Shiite identity, regional solidarity, and security. The research adopts a qualitative design and uses discourse analysis as its primary method. It analyzes Pezeshkian's speeches, official statements, diplomatic remarks, and political discourse on Iran–Azerbaijan relations, alongside academic sources on Iranian foreign policy, identity theories, and the South Caucasus. Iran's foreign policy discourse is evaluated through realism, liberalism, constructivism, and post-structuralism. The findings show that Pezeshkian's discourse toward Azerbaijan foregrounds religious and cultural affinity. Nevertheless, pragmatic security concerns and regional geopolitical interests remain decisive in Iranian foreign policy. The study demonstrates that the relationship between discourse and strategic interests plays a central role in Iran's South Caucasus policy and that identity and sectarian elements serve to legitimize foreign policy positions. It also finds that Pezeshkian's presidency has brought a more dialogue-oriented tone and greater emphasis on soft diplomacy.