Türkiye'de pandeminin yaşam memnuniyeti üzerindeki etkileri: Veri madenciliği teknikleri ile TÜİK yaşam memnuniyeti anketinin verilerinin analizi
The effects of the COVID-19 pandemic on life satisfaction in turkey: an analysis of the Turkish Statistical Institute's life satisfaction survey data using data mining techniques
- Tez No: 1013948
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BORA ÇEKYAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Industrial and Industrial Engineering, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mühendislik Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının amacı, COVID-19 pandemisinin Türkiye'de bireylerin yaşam memnuniyeti üzerindeki etkilerini veri madenciliği teknikleri aracılığıyla incelemektir. Araştırmada, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2017–2023 yılları arasında gerçekleştirilen Yaşam Memnuniyeti Araştırması (YMA) mikro verileri kullanılmıştır. Böylece pandemi öncesi, pandemi dönemi ve pandemi sonrası yaşam memnuniyetinin nasıl değiştiği karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın yöntem kısmında öncelikle veri ön işleme adımları gerçekleştirilmiş; eksik değerler ve tutarsızlıklar temizlenmiş, ardından Stability Selection yöntemiyle öznitelik seçimi yapılmıştır. Analiz sürecinde temel karşılaştırma modelleri olarak doğrusal regresyon ve karar ağacı, gradyan artırma algoritmaları olarak ise XGBoost, LightGBM ve CatBoost kullanılmıştır. Modellerin performansı R², Ortalama Kare Hatası (MSE), Kök Ortalama Kare Hatası (RMSE) ve Ortalama Mutlak Hata (MAE) metrikleriyle değerlendirilmiştir. Pandeminin etkilerini daha ayrıntılı inceleyebilmek için SHAP (SHapley Additive exPlanations) yöntemiyle yorumlanabilirlik analizleri yapılmıştır. Bulgular, özellikle pandemi döneminde bireylerin sağlık hizmetlerinden memnuniyet, ekonomik güvenlik, sosyal ilişkiler ve barınma koşullarına ilişkin değerlendirmelerinde belirgin farklılıklar olduğunu göstermektedir. Analizler, pandemi sürecinde yaşam memnuniyetinde genel bir düşüş olduğunu; ancak sosyo-demografik gruplar arasında farklı etkilerin gözlemlendiğini ortaya koymuştur. Tez, yaşam memnuniyeti literatürüne iki temel katkı sunmaktadır. İlk olarak, pandeminin Türkiye'de yaşam memnuniyeti üzerindeki etkilerini TÜİK mikro verileri üzerinden kapsamlı biçimde ele alan bütüncül bir analiz ortaya koymaktadır. İkinci olarak, yeni nesil makine öğrenmesi algoritmaları ve yorumlanabilirlik yöntemlerinin bu alana uygulanmasıyla metodolojik bir yenilik sunmaktadır. Ayrıca bu çalışmada geliştirilen etkileşimli bir gösterge paneli (dashboard) aracılığıyla analiz sonuçları görselleştirilmiş ve kullanıcıların model çıktıları, değişken önem düzeyleri ile SHAP analizlerini dinamik olarak inceleyebilmesine olanak sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
The main aim of this thesis is to examine the effects of the COVID-19 pandemic on life satisfaction in Turkey through the use of data mining techniques. The study employs microdata from the Turkish Statistical Institute's (TURKSTAT) Life Satisfaction Survey (LSS) covering the years 2017–2023. This dataset enables a comparative analysis of life satisfaction before, during, and after the pandemic. In the methodology section of the study, data preprocessing steps were first performed; missing values and inconsistencies were cleaned, followed by feature selection using the Stability Selection method. In the analysis process, linear regression and decision tree were used as the basic comparison models, while XGBoost, LightGBM, and CatBoost were used as boosting algorithms. The performance of the models was evaluated using the R², Mean Square Error (MSE), Root Mean Square Error (RMSE), and Mean Absolute Error (MAE) metrics. To examine the effects of the pandemic in more detail, interpretability analyses were conducted using the SHAP (SHapley Additive exPlanations) method. The findings indicate significant differences in individuals' assessments of health service satisfaction, economic security, social relationships, and housing conditions, particularly during the pandemic period. The analyses reveal that there was a general decline in life satisfaction during the pandemic; however, different effects were observed across socio-demographic groups. This thesis makes two main contributions to the life satisfaction literature. First, it presents a comprehensive analysis that examines the effects of the pandemic on life satisfaction in Turkey through TURKSTAT microdata. Second, it offers a methodological innovation by applying next-generation machine learning algorithms and interpretability methods to this field. Furthermore, an interactive dashboard developed in this study visualizes the analysis results and allows users to dynamically explore model outputs, variable importance levels, and SHAP analyses.
Benzer Tezler
- Effects of COVID-19 pandemic on differences in life satisfaction between homeowners and non-homeowners in Türkiye
COVID-19 pandemisinin Türkiye'de ev sahipleri ve ev sahibi olmayanlar arasındaki yaşam memnuniyeti farklarına etkileri
PELİN SADIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
EkonomiHacettepe Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MURAT BERKER
- The effects of life satisfaction and material values on voluntary simplicity
Yaşam memnuniyeti ve maddi değerlerin gönüllü sadelik üzerindeki etkileri
ELİF KARAGÖZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
İşletmeBahçeşehir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OYLUM KORKUT ALTUNA
- Unravelling the dynamics of digital banking transformation: Insights from Türkiye
Dijital bankacılık dönüşüm dinamiklerinin çözümlenmesi: Türkiye örneği
AHMET BÜNYAN OĞUZ
- The impact of education reform on women's crime exposure in Türkiye
Türkiye'de eğitim reformunun kadınların suça maruz kalma olasılığına etkisi
CEYDA VATANSEVER
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Ekonomiİstanbul Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYSUN HIZIROĞLU AYGÜN
- Türkiye'de illerin COVID-19 toplam vaka sayılarını etkileyen belirleyicilerinin mekânsal ekonometrik analizi
Spatial econometric analysis of determinants effecting the total number of COVID-19 cases of provinces in Turkey
SERKAN CAHİT DİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonometriSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEkonometri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECATİ ALP ERİLLİ