An'da doğan tiyatro: Doğaçlama sanatının küresel yolculuğu ve Türkiye yorumları
Theatre born in the moment: The global journey of improvisational art and its interpretations in Turkey
- Tez No: 1013552
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TAMER TEMEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Modern tiyatro, Ortaklaşa yaratım tiyatrosu, Tuluat tiyatrosu, Türk tiyatrosu, Çağdaş tiyatro, Modern theatre, Devised theatre, Tuluat theatre, Turkish theatre
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Doğaçlama tiyatro, tiyatro tarihinin en eski ifade biçimlerinden biri olarak Antik Dönem'den günümüze uzanan süreçte hem biçimsel hem de işlevsel açıdan sürekli dönüşüm geçirmiştir. Antik Yunan'daki ritüel temelli performanslardan Commedia dell'Arte'nin oyuncu merkezli yapısına, oradan 20. yüzyıl tiyatro reform hareketlerine ve çağdaş doğaçlama pratiklerine kadar uzanan bu tarihsel çizgi, doğaçlamanın yalnızca anlık bir yaratım biçimi olmadığını; aynı zamanda kültürel, pedagojik ve toplumsal bir ifade alanı olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, doğaçlama tiyatronun tarihsel kökenlerinden başlayarak küresel ölçekte geçirdiği evrimi incelemeyi ve bu tiyatro biçiminin Türkiye'deki gelişimini, yorumlarını ve yerelleşme süreçlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Özellikle Viola Spolin'in doğaçlama pedagojisi, Keith Johnstone'ın performatif yaklaşımı ve Del Close'un uzun form doğaçlama çalışmaları gibi kuramsal ve pratik modeller üzerinden, doğaçlamanın modern tiyatro içerisindeki dönüşümü ele alınacaktır. Bu bağlamda doğaçlama tiyatro; sahneleme teknikleri, oyuncu-izleyici etkileşimi ve dramaturjik yapı açısından karşılaştırmalı bir perspektifle değerlendirilecektir. Araştırma kapsamında ayrıca Türkiye'de 2000'li yıllardan itibaren ivme kazanan modern doğaçlama tiyatro toplulukları üzerinden saha incelemeleri yapılacaktır. Mahşer-i Cümbüş ve İstanbulimpro gibi öncü topluluklarla gerçekleştirilecek görüşmeler aracılığıyla, doğaçlama tiyatronun Türkiye'de nasıl benimsendiği, sahne pratiklerine nasıl entegre edildiği ve hangi yerel dinamiklerle dönüştüğü analiz edilecektir. Bu doğrultuda, doğaçlama tiyatronun yalnızca evrensel bir sahneleme tekniği değil, aynı zamanda yerel kültürel kodlarla yeniden üretilen melez bir performans biçimi olduğu tartışılacaktır. Bu çerçevede çalışma, doğaçlama tiyatroyu yalnızca sahne üzerinde gerçekleşen anlık bir üretim pratiği olarak değil, tarihsel sürekliliği olan ve kültürel bağlam içinde yeniden şekillenen bir tiyatro dili olarak ele almayı hedeflemektedir. Böylece hem küresel tiyatro tarihindeki doğaçlama pratiklerinin gelişimi hem de Türkiye'deki çağdaş karşılıkları bütüncül bir perspektifle analiz edilecektir
Özet (Çeviri)
Improvisational theatre, as one of the oldest forms of theatrical expression, has undergone continuous transformation in both form and function from the Ancient Period to the present day. From ritual-based performances in Ancient Greece to the actor-centered structure of Commedia dell'Arte, and from 20th-century theatre reform movements to contemporary improvisational practices, this historical trajectory demonstrates that improvisation is not merely an instantaneous form of creation, but also a cultural, pedagogical, and social mode of expression. This study aims to examine the historical origins of improvisational theatre and trace its global evolution, while also exploring its development, interpretations, and processes of localization in Turkey. In particular, it focuses on theoretical and practical models such as Viola Spolin's improvisational pedagogy, Keith Johnstone's performative approach, and Del Close's long form improvisation, in order to analyze the transformation of improvisation within modern theatre. In this context, improvisational theatre is evaluated from a comparative perspective in terms of staging techniques, actor-audience interaction, and dramaturgical structure. The research also includes fieldwork on contemporary improvisational theatre groups in Turkey, which have gained momentum since the 2000s. Through interviews with pioneering ensembles such as Mahşer-i Cümbüş and İstanbulimpro, the study analyzes how improvisational theatre has been adopted in Turkey, how it has been integrated into stage practices, and how it has been reshaped through local dynamics. Accordingly, it is argued that improvisational theatre is not only a universal performance technique but also a hybrid form that is reproduced through local cultural codes. Within this framework, the study conceptualizes improvisational theatre not merely as an instantaneous stage practice, but as a theatrical language with historical continuity that is continuously reshaped within cultural contexts. Thus, it offers a holistic analysis of both the development of improvisational practices in global theatre history and their contemporary counterparts in Turkey.
Benzer Tezler
- Tarihsel gelişimi içinde performatif bir unsur olarak giyside sesin kullanımı ve“ses ten”çalışması için kostüm tasarımı
Sound generation as a performative element in clothes throughout history and costume design for the project“ses ten”
PINAR GERÇEK
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSahne Dekorları ve Kostümü Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK ÖZDOĞAN
- Commedia dell'Arte'nin opera üzerindeki dramatik ve müzikal etkilerinin incelenmesi
The dramatic and musical influences of Commedia dell'Arte on opera
BAHADIR NOYAN COŞGUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MüzikAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar ÜniversitesiSes Eğitimi Ana Sanat Dalı
DOÇ. RAŞİT GÖRKEM AYTİMUR
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Türkiye'de 1923-1950 yılları arasında sinema ve tiyatro
Cinema and theater between the years 1923-1950 in Turkey
ÖZLEM KAHRAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİLAY ÖZER
- Doğaçlama tiyatro ve İstanbulimpro topluluğunun oyunlarında kullanımı
Improvisational theater and its practices in Istanbulimpro ensemble
ÖZGÜR DOĞA GÖRÜRGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul Aydın ÜniversitesiDrama ve Oyunculuk Ana Sanat Dalı
PROF. DR. MÜNİP MELİH KORUKÇU