Agnostik iddiaların isbât-ı vâcib bağlamında tahlili
A critical analysis of agnostic claims within the context of ithbât al-wâjib
- Tez No: 1013517
- Danışmanlar: DR. YAKUP HAFIZOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Agnostikler en genel anlamda insanın bilişsel kapasitesinin yetersizliğinden dolayı Tanrı'nın bilinemeyeceğini iddia eder. İslâm kelâm düşüncesi ise Tanrı'nın varlığına dair bilgi edinmenin mümkün olduğunu; konunun doğası gereği matematiksel/bilimsel ispattan söz edilemese de konuyla ilgili çeşitli kanıtlamaların yapılabileceğini savunur. Bu bağlamda İslâm kelâmında isbât-ı vâcib ile hedeflenen şey Allah'ın varlığının aklen temellendirilebilir oluşunun rasyonel gerekçelere dayandığının gösterilerek Allah'ın varlığının ispatlanmasıdır. Bu çalışma agnostiklerin Tanrı'nın varlığına yönelik temel iddialarını isbât-ı vâcib bağlamında değerlendirmeyi hedeflemektedir. Çalışma içerisinde öncelikle agnostisizm düşüncesinin, tanımı, tarihsel arka planı, çeşitleri ve başlıca iddialarına yer verilmiştir. Daha sonra İslâm kelâm sistemi içerisinde isbât-ı vâcib anlayışının teorik alt yapısı sunulmaya çalışılmıştır. Son olarak ise agnostik iddialar kelâmi perspektiften ele alınarak epistemik tutarlılık açısından incelemeye tabi tutulmuştur. Ülkemizde, kelâm alanında, agnostisizmi konu edinen akademik çalışmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Bu çerçevede yapılan çalışmalarda agnostisizmin, çoğunlukla Tanrı'nın varlığına ilişkin bilinemezci bir yaklaşım olarak tek bir tanıma indirgendiği; buna bağlı olarak bilinemezliğin gerekçelerinin belirli iddialarla sınırlı tutulduğu görülmektedir. Bu çalışmada ele alınan agnostik iddialar ise büyük ölçüde kendisini agnostik olarak tanımlayan düşünürlerin görüşleri esas alınarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak kelâmî epistemoloji ve buna bağlı olarak geliştirilen isbât-ı vâcib yaklaşımı bağlamında değerlendirildiğinde, agnostiklerin, Tanrı'nın varlığına dair ileri sürdükleri bilinemezlik ve epistemik yetersizlik iddialarının rasyonel bir zemine dayanmadığı görülmektedir. Buna karşılık İslâm kelâm sisteminin kendi içinde tutarlı bir epistemoloji geliştirerek Allah'ın varlığını rasyonel temeller üzerinde isbât ettiklerini söylemek mümkündür.
Özet (Çeviri)
Agnostics, in the most general sense, argue that God cannot be known due to the insufficiency of human cognitive capacity. Islamic kalām thought, on the other hand, maintains that acquiring knowledge of God's existence is possible; although mathematical or scientific proof is not attainable due to the nature of the subject matter, various forms of rational argumentation can nonetheless be developed regarding the issue. In this context, the aim of the proof of the Necessary Existent (isbāt al-wājib) within Islamic kalām is to demonstrate, on the basis of rational justifications, that the existence of God can be intellectually grounded and therefore rationally established. This study aims to evaluate the main claims of agnostics concerning the existence of God within the framework of isbāt al-wājib. First, the study addresses agnosticism in terms of its definition, historical background, typologies, and principal claims. Subsequently, the theoretical foundations of the concept of isbāt al-wājib within the Islamic kalām system are presented. Finally, agnostic claims are examined from a theological perspective and analyzed in terms of epistemic consistency. In Turkey, the number of academic studies dealing with agnosticism in the field of kalām is quite limited. In the existing literature, agnosticism is often reduced to a single definition as a skeptical or unknowable stance regarding the existence of God, and accordingly, the grounds of unknowability are generally confined to a limited set of arguments. In this study, however, the agnostic claims addressed are primarily based on the views of thinkers who explicitly identify themselves as agnostics. In conclusion, when evaluated within the framework of kalām epistemology and the associated proof of the Necessary Existent approach, it can be argued that agnostic claims of unknowability and epistemic insufficiency regarding the existence of God do not rest on a rational foundation. In contrast, it is possible to state that the Islamic kalām system develops a coherent epistemology and establishes the existence of God on rational grounds.
Benzer Tezler
- Agnostik ateizmin mahiyeti ve imkânı
The nature and possibility of agnostic atheism
HELİN YALÇİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
FelsefeMardin Artuklu ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER BOZKURT
- Kant'ın eleştirel felsefesinde tanrı sorunu: Farklı yaklaşımlar ve eleştirileri
The problem of god in Kant's critical philosophy: Different approaches and criticism
AYŞENUR BAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN TOPALOĞLU
- Dini danışmanlığın konusu olarak gençliğin değişen Tanrı tasavvurları
The changing God imagination of youth as a subject of religious consultancy
ÜLKÜ ODABAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinHitit ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MACİD YILMAZ
- Müslüman kelâmında hak, hakikat ve hakkâniyet ilişkisi
The relation between haqq, haqiqah and haqqaniyah in Muslim kalâm
HAMDULLAH ARVAS
- Din felsefesi açısından Büyük Patlama Teorisi
Religion philosophy and Big Bang Theory
OSMAN CANER TASLAMAN