Araştırma ve geliştirme giderlerinin işletme ve ülke büyümesine etkisinin incelenmesi: Türkiye örneği
Examining of the impact of research and development expenditures on business and country growth: The case of Turkey
- Tez No: 1013340
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH FERİT EROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzün bilgi temelli ekonomi yapısında işletmelerin sürdürülebilir bir rekabet avantajı elde edebilmeleri, araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine verdikleri stratejik önem ile doğrudan ilişkilidir. AR-GE yatırımları, mikro düzeyde işletmelerin teknolojik adaptasyonunu ve operasyonel verimliliğini maksimize etmektedir. Makro düzeyde üretim faktörlerinin etkin kullanımını tetikleyerek ekonomik büyümenin ve küresel refah artışının temel itici gücü niteliğini taşımaktadır. Dolayısıyla AR-GE harcamaları vasıtasıyla sağlanan üretkenliğin, işletmelerin ve ülkenin büyümesine pozitif bir etki yaratması beklenmektedir. Bu çalışmanın amacı, işletmelerin AR-GE harcamalarının işletme performansı ve ulusal ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ampirik olarak analiz etmektir. Bu bağlamda işletmeler için büyüme göstergesi olarak aktif büyümesi ve piyasa büyümesi değişkenleri tercih edilmiştir. Makroekonomik düzeyde Türkiye'nin büyüme göstergesi olarak Sanayi Üretim Endeksi ve GSYİH değişkenleri, bağımsız değişken olarak ise AR-GE giderleri, AR-GE yoğunluğu ve AR-GE oranı kullanılmıştır. Çalışma 2014q1 ile 2023q4 dönemini kapsamaktadır. Ayrıca ilgili dönemde Borsa İstanbul'da kesintisiz işlem gören ve sürekli olarak AR-GE yatırımı yapan 75 işletme analize dahil edilmiştir. Son olarak değişkenlerin arasındaki ilişkiyi analiz etmek amacıyla dört farklı model oluşturulmuş ve bu modeller panel veri regresyon analizi ile test edilmiştir. Birinci modelin regresyon sonuçlarına göre AR-GE giderleri ve AR-GE oranı ile Aktif büyüme arasında pozitif ve istatistiki olarak anlamlı diğer taraftan AR-GE yoğunluğu ile aktif büyüme arasında ise negatif ve istatistiki olarak anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. İkinci modele ait regresyon sonuçlarına göre ise işletmelerin piyasa değerlerini istatistiki olarak anlamlı ve pozitif olarak etkileyen tek değişkenin AR-GE giderleridir. Üçüncü modelin analiz sonuçlarına göre ise AR-GE giderleri ve AR-GE oranı ile Sanayi Üretim Endeksi arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu görülmektedir. AR-GE yoğunluğu ile Sanayi Üretim Endeksi arasında negatif bir ilişki olmasına karşın istatistiksel olarak anlamlı değildir. Bağımlı değişken olarak GSYİH'nin kullanıldığı dördüncü modelin regresyon sonuçlarına göre ise AR-GE giderleri değişkeni ile pozitif yönlü ve AR-GE oranı değişkeni ile negatif yönlü, ekonometrik olarak anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir. AR-GE yoğunluğu ile GSYİH arasında pozitif yönlü bir ilişki olmasına karşın bu ilişki ekonometrik olarak anlamlı değildir.
Özet (Çeviri)
In today's knowledge-based economic structure, the ability of enterprises to achieve a sustainable competitive advantage is directly related to the strategic importance they attach to research and development (R&D) activities. At the micro level, R&D investments maximize the technological adaptation and operational efficiency of enterprises. At the macro level, by triggering the efficient use of production factors, they act as the primary driving force of economic growth and global welfare increase. Therefore, the productivity provided through R&D expenditures is expected to create a positive impact on the growth of both enterprises and the country. The objective of this study is to empirically analyze the effects of enterprises' R&D expenditures on firm performance and national economic growth. In this context, total asset growth and market growth variables were selected as growth indicators for enterprises. At the macroeconomic level, the Industrial Production Index and GDP variables were used as growth indicators for Türkiye, while R&D expenditures, R&D intensity, and R&D ratio were employed as independent variables. The study covers the period from 2014-Q1 to 2023-Q4. Furthermore, 75 enterprises that were continuously traded on Borsa Istanbul and consistently made R&D investments during the relevant period were included in the analysis. Finally, four different models were established to analyze the relationship between the variables, and these models were tested using panel data regression analysis. According to the regression results of the first model, a positive and statistically significant relationship was found between total asset growth and both R&D expenditures and the R&D ratio; on the other hand, a negative and statistically significant relationship was detected between R&D intensity and total asset growth. According to the regression results of the second model, R&D expenditures was the only variable that had a statistically significant and positive effect on the market value of enterprises. The analysis results of the third model indicate a statistically significant and positive relationship between the Industrial Production Index and both R&D expenditures and the R&D ratio. Although there is a negative relationship between R&D intensity and the Industrial Production Index, it is not statistically significant. According to the regression results of the fourth model, where GDP was used as the dependent variable, an econometrically significant relationship was determined, which is positive with the R&D expenditures variable and negative with the R&D ratio variable. Although there is a positive relationship between R&D intensity and GDP, this relationship is not econometrically significant.
Benzer Tezler
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- Ulaş Sağlık Ocağı merkezinde nüfusun bazı niteliklerine ve konutların durumuna ilişkin bir çalışma
An Investigation carried out at the Ulaş Public Health Centre concerning some characteristics of the population and housing conditions in the district of Ulaş
EROL ŞANLI
Doktora
Türkçe
1985
Halk SağlığıCumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVET ÖZGÜR
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- Buğdayda farklı melezleme teknikleri kullanarak tohum tutma oranının saptanılması
Başlık çevirisi yok
İSMAİL TÜZÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS RUHİ EKİNGEN
- Organize sanayi bölgelerinde iş güvenliği sorunlarının teknik ve bilimsel araştırılmasında bir yöntem önerisi
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Bazı sert çekirdekli meyve türlerinde döllenme biyolojisi üzerinde yöntem çalışmaları
Başlık çevirisi yok
ATBİMOĞLU ADALET