Taşköprülüzâde'nin Eş-Şekâiku'n-Nu'mâniyye'si ile Tetimme ve Zeyillerinde kırâat alimleri
Scholars of qira'at recitation in Tashkopruzade's Al-Shaqa'iq Al-Nu'maniyya and its continuations and supplements
- Tez No: 1013155
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YEŞİLDAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kur’ân-I Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, XVI. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Taşköprülüzâde Ahmed Efendi'nin (ö. 968/1561) kaleme aldığı eş-Şekâiku'n-nu'mâniyye fî ulemâi'd-Devleti'l-Osmâniyye adlı eseri ile ona yazılan tetimme ve zeyilleri çerçevesinde kırâat âlimlerinin biyografilerini incelemektedir. Osmanlı biyografi geleneğinin en önemli kaynaklarından biri olan eş-Şekâik isimli eserinde Taşköprülüzâde, Osmanlının kuruluşundan itibaren 965/1558 yılına kadar yaşamış olan 521 âlimin hayatını aktarmış, bu bilgileri kendi gözlemleri, dönemin ilmî çevreleri ve yazılı kaynaklar çerçevesinde aktarmıştır. Eserin ilim dünyasında bir dönüm noktası haline gelmesi, kendinden sonra telif edilen tetimme ve zeyillerle birlikte sistematik ve geniş bir külliyatın oluşmasına zemin hazırlayarak günümüzde biyografi sahasının en önemli literatürlerinden biri haline gelmesini sağlamıştır. Bu minvalde Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı bünyesinde gerçekleştirilen proje dahilinde, eş-Şekâik ile 10 adet tetimme ve zeyli, yazma nüshalar üzerinden hazırlanan transkripsiyonlu neşirleri vasıtasıyla ilim dünyasına kazandırılmıştır. Araştırma kapsamında eş-Şekâik ile ona yazılan tetimme ve zeyillerde toplam seksen bir kırâat âlimi tespit edilmiştir. Ancak bu şahsiyetlerden on birinin birden fazla eserde tekrar yer aldığı görülmüştür. Söz konusu âlimlerin biyografileri karşılaştırıldığında, müelliflerin çoğunlukla benzer bilgileri ve aynı hayat hikâyesini aktardıkları anlaşılmıştır. Bu sebeple çalışmada tekrarın önüne geçmek amacıyla, aynı şahsiyetler hakkında ilk geçtiği yerde ayrıntılı bilgi verilmiş; sonraki eserlerde ise yalnızca dikkat çeken farklılıklar ve ilave bilgiler üzerinde durulmuştur. Araştırma, nitel araştırma çerçevesinde doküman analizi yöntemine dayanmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, eş-Şekâik adlı eseri ile bu esere yazılan tetimme ve zeyiller, betimleyici analiz ve biyografik çözümleme yöntemiyle incelenmiştir. Eserde yer alan kırâat âlimleri, tarihsel ve ilmî bağlamları içerisinde ele alınarak Osmanlı biyografi geleneği içindeki konumları ortaya konulmuştur. Ayrıca çalışma kapsamında incelenen âlimlerin farklı eserlerde yer alan biyografik bilgileri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, eş-Şekâik ve ona yazılan tetimme ve zeyillerde kırâat ilminin Osmanlı ilim geleneği içerisinde önemli ve süreklilik gösteren bir ilim dalı olarak ele alındığı tespit edilmiştir. Bunun yanında biyografileri incelenen kırâat âlimlerinin yalnızca kırâat sahasında değil; tefsir, hadis, fıkıh ve kelam gibi farklı ilmî alanlarda da etkin rol üstlendikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the biographies of qira'at (Quranic recitation) scholars within the framework of al-Shaqa'iq al-Nu'maniyya fī 'Ulama' al-Dawla al-'Uthmaniyya, written by Tashkopruzade Ahmed Efendi (d. 968/1561), one of the 16th-century Ottoman scholars, and the tatimmas (completions) and dhayls (supplements) written for it. In al-Shaqa'iq, which is one of the most prominent sources of the Ottoman biographical tradition, Tashkopruzade narrated the lives of 521 scholars who lived from the foundation of the Ottoman Empire until the year 965/1558, drawing upon his own observations, contemporary scholarly circles, and written sources. The fact that the work became a turning point in the world of science paved the way for the formation of a systematic and extensive corpus along with the completions and supplements composed after it, making it one of the most important Literatures of the biographical field today. In this regard, within the scope of a project carried out by the Turkish Institution of Manuscripts (Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı), al-Shaqa'iq and its 10 completions and supplements have been brought into the scholarly world through their transcribed editions prepared from manuscript copies. Within the scope of the research, a total of eighty-one qira'at scholars were identified in al-Shaqa'iq and the completions and supplements written for it. However, it was observed that eleven of these figures were included in more than one work. When the biographies of the scholars in question were compared, it was understood that the authors mostly conveyed similar information and the same life story. For this reason, in order to avoid repetition in the study, detailed information about the same figures was given where they first appeared, while in subsequent works, only remarkable differences and additional information were emphasized. The research is based on the document analysis method within the framework of qualitative research. In this context, al-Shaqa'iq and the completions and supplements written for this work were analyzed through descriptive analysis and biographical analysis methods. The qira'at scholars in the work were evaluated within their historical and scholarly contexts, and their positions within the Ottoman biographical tradition were revealed. Furthermore, the biographical information of the scholars examined within the scope of the study in different works was comparatively evaluated. As a result of the examinations, it has been determined that the science of qira'at is treated as an important and continuous branch of science within the Ottoman scholarly tradition in al-Shaqa'iq and the completions and supplements written for it. In addition, it has been concluded that the qira'at scholars whose biographies were examined played an active role not only in the field of qira'at but also in different scholarly fields such as tafsir (exegesis), hadith, fiqh (jurisprudence), and kalam (theology).
Benzer Tezler
- Âşık Çelebi'nin Zeylü'ş-Şakâiki'n-nu'mâniyye adlı eseri
Ashiq Chalabi̇'s study called Dhayl al-Shaqaiq al-Nu'maniyya
MEHMET ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN BAŞARAN
- Taşköprizade'nin Eş-Şakaiku'n-Nu'maniye fî ´Ulemai'd-Devleti'l-Osmaniyye adlı eserinde adı geçen muhaddislerin incelenmesi
The Evaluation of cited muhaddiths in the eş-Şakaiku'n nu'Maniye fî ´Ulemai'd-Devleti'l-Osmaniyye of Taşköprizade
HÜLYA MERCİMEKÇİ BAYRAM
- Şakâ'ikû'n-Nû'mânîyye tercümesi Hadâiku'r-Reyhan minyatürlerinin renk ve kompozisyon açısından çözümlenmesi
Analysis of the miniatures of Hadâiku'r-Reyhan which is a translation of Şakâ'ikû'n-Nû'mânîyye color and composition in terms of
DERYA SOYYİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. LATİFE AKTAN ÖZEL
- Mecdî Mehmed Efendi Hadâ'iku'ş-Şakâ'ik (2-142 sayfalar arası), (inceleme-çeviri yazı)
Mecdî Mehmed Efendi Hadâ'iku'ş-Şakâ'ik (Between pages 2-142), (Review-transcription)
BURCU CAMGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNCAY BÜLBÜL