Geri Dön

Osmanlı belgelerine göre Karadeniz-Akdeniz hattında Rus ticarî faaliyetleri (1774-1812)

Russian commercial activities on the Black Sea-Mediterranean route according to ottoman documents (1774-1812)

  1. Tez No: 1012756
  2. Yazar: FATİH ERTAŞ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GÜVEN DİNÇ
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Boğazlar, Deniz ticareti, Karadeniz, Rusya, Tarih, Mediterranean, Straits, Sea trade, Black Sea, Russia, History
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
  10. Enstitü: Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Akdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

“Osmanlı Belgelerine Göre Karadeniz-Akdeniz Hattında Rus Ticarî Faaliyetleri (1774-1812)”başlıklı bu tez, Osmanlı Arşivi'nde yer alan Rus Ahkâm Defterleri temelinde, Rusya'nın 1774 sonrası Karadeniz üzerinden Akdeniz'e yönelişini kapsamlı ve sistematik bir şekilde incelemektedir. Çalışma, Karadeniz-Akdeniz koridoru boyunca Rus deniz ticaretinin hangi koşullar altında ortaya çıktığını, aşamalı biçimde nasıl genişlediğini ve 1774-1812 yılları arasında nasıl kurumsal bir nitelik kazandığını analiz etmekte; bu süreci şekillendiren siyasal, iktisadî ve hukukî dinamikleri bütüncül bir çerçevede değerlendirmektedir. Bu bağlamda tez, kuzey Karadeniz limanlarının (Taganrog, Kerson, Odessa) yükselişini, Boğazlar rejiminin geçirdiği dönüşümleri, Rus ticaret gemilerinin geçiş trafiğinin miktar ve kompozisyonunu, ürün cinsleri ve tonajlarındaki dalgalanmaları, Osmanlı-Rus diplomatik ilişkilerinin seyriyle bölgesel güvenlik sorunlarının hattaki ticaret üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı ve çok yönlü bir analizle ortaya koymaktadır. Çalışmanın özgünlüğü, izn-i sefine hükümlerinin ilk kez eksiksiz biçimde çözümlenmesi; gemi geçişleri, ürün kompozisyonları, mevsimsel hareketlilik ve ticaret hacmine ilişkin verilerin istatistiksel olarak yeniden inşa edilmesidir. Bulgular, Rusya'nın 1792 sonrası dönemde Karadeniz-Akdeniz hattında tahıl merkezli bir uluslararası ticaret aktörüne dönüştüğünü; Odessa'nın bölgesel ticarî sistemi yapısal olarak değiştirdiğini; korsanlık, deniz kazaları ve diplomatik gerilimlerin ise ticaretin ritmini belirleyen kritik unsurlar olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak tez, Karadeniz-Akdeniz hattını yalnızca bir geçiş güzergâhı değil, Osmanlı hukukî çerçevesi ile Rus ticarî stratejisinin kesiştiği müzakere edilmiş bir ekonomik mekân olarak konumlandırmakta ve literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Özet (Çeviri)

This dissertation, titled“Russian Commercial Activities on the Black Sea-Mediterranean Route According to Ottoman Documents (1774-1812)”, offers a comprehensive and systematic examination of Russia's post-1774 expansion toward the Mediterranean via the Black Sea on the basis of the Rus Ahkâm Defterleri preserved in the Ottoman Archives. It analyzes the conditions under which Russian maritime trade along the Black Sea-Mediterranean corridor emerged, the stages through which it progressively expanded, and the ways in which it acquired an institutional character between 1774 and 1812. The study evaluates the political, economic, and legal dynamics that shaped this transformation within a holistic analytical framework. In this context, the dissertation presents a comparative and multidimensional analysis of the rise of the northern Black Sea ports (Taganrog, Kherson, Odessa), the transformations of the Straits regime, the volume and composition of Russian commercial traffic through the Straits, fluctuations in commodity types and tonnages, and the impact of Ottoman-Russian diplomatic developments and regional security challenges on trade along the route. The study's originality lies in the first comprehensive examination of the izn-i sefine (vessel-permit) rulings and the statistical reconstruction of ship passages, commodity compositions, seasonal patterns, and trade volume. The findings demonstrate that, after 1792, Russia evolved into a grain-centered international commercial actor along the Black Sea-Mediterranean corridor; that Odessa structurally reshaped the regional trading system; and that piracy, shipwrecks, and diplomatic tensions constituted critical factors shaping the rhythm of commerce. Ultimately, the dissertation conceptualizes the Black Sea-Mediterranean route not merely as a transit corridor but as a negotiated economic space where the Ottoman legal framework intersected with Russian commercial strategy, thereby filling a significant gap in the existing literature.

Benzer Tezler

  1. Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği

    The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning

    NEVİN TURGUT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi Üniversitesi

    Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ

  2. Batı tesirine kadar Osmanlı mimarisinde estetik kriterler

    Başlık çevirisi yok

    LEYLA BAYDAR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    MimarlıkGazi Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HALUK KARAMAĞARALI

  3. Ülkemizdeki çeşitli büyüklükteki yerleşim merkezlerinde uygulanabilecek kültür yapısı planlama modeli

    The Planning model of the cultural building which applicable at different size of settlement center

    MUSTAFA İNCESAKAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. UMUR ERKMEN

  4. Tanzimattan Cumhuriyet'e Türkiye'de aydınlar ve aydın sosyolojisi

    Başlık çevirisi yok

    İHSAN KESER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1986

    SosyolojiCumhuriyet Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HALİL ÇİVİ

  5. Osmanlı kara ordusunun ekonomik ve sosyo-politik yapısı (1826-1876)

    Başlık çevirisi yok

    ÜSTÜN TEMİZÖZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1985

    TarihGazi Üniversitesi

    YRD. DOÇ. DR. OĞUZ OYAN