Kentsel sürdürülebilirlik çerçevesinde bağlamsal mevcut yapı iyileştirme modeli: Antalya Haşim İşcan Mahallesi
A contextual model for enhancement of existing buildings within the framework of urban sustainability: the case of Antalya Haşim İşcan Neighborhood
- Tez No: 1012267
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERVER FUNDA KERESTECİOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mevcut yapı stoğu, kentsel büyümenin denetlenmesi, kaynak tüketiminin azaltılması ve çevresel performansın iyileştirilmesi açısından sürdürülebilir kentsel gelişimde önemli bir potansiyel taşımakta ve kilit bir rol üstlenmektedir. Mevcut yapılara yönelik çalışmaların çoğunlukla tekil bina ölçeğinde ve enerji iyileştirme ekseninde ele alınması, yapıların kentsel bağlamla kurduğu çok katmanlı ilişkilerin mekânsal, sosyal ve işlevsel boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesini kısıtlamaktadır. Oysa bir yapının varlığını sürdürebilmesi ve sürdürülebilir olarak nitelendirilebilmesi, yalnızca materyal-enerji akışı veya ekonomik döngü ile değil, mekânsal ölçekte kurduğu bağlam ile de ilişkilendirilmelidir. Sürdürülebilirlikle ilgili çalışmalarda bağlam farkındalığı artış gösterse de, mevcut yapıların iyileştirilmesini bütüncül ve analitik bir çerçevede ele alan yöntemsel yaklaşım eksiktir. Tez çalışmasının amacı, kent merkezinde yer alan mevcut yapı stoğunun bulunduğu kentsel bağlam ve kurduğu mekânsal ilişkiler üzerinden değerlendirilmesi ve iyileştirilmesine yönelik Bağlamsal Mevcut Yapı İyileştirme Metodolojisi'ni (BMYİM) geliştirmek ve önerilen metodolojiye dayalı iyileştirme senaryolarının kentsel sürdürülebilirliğe katkı potansiyelini ortaya koymaktır. BMYİM, tez kapsamında tanımlanan“Bağlamsal Sürdürülebilirlik”kavramı üzerine inşa edilmiştir. Bağlamsal sürdürülebilirlik, sürdürülebilirlik hedeflerini kentsel ölçekteki yerel fiziksel, toplumsal, kültürel, tarihsel ve ekonomik bağlamlar üzerinden yeniden yorumlayan ve sürdürülebilirliği teknik performansın ötesinde ilişkisel bir süreç olarak ele alan bir yaklaşım olarak tanımlanmakta; kavramsal ve epistemolojik çerçevesi“Bağlamsal Yapı Teorisi”ne dayanmaktadır. Önerilen metodoloji, tezin ikinci bölümünde tanımlanan dört aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, çalışmanın kavramsal ve kuramsal çerçevesi oluşturulmuş ve Bağlamsal Yapı Teorisi temelinde geliştirilen yaklaşımın metodolojik altyapısı açıklanmıştır. Bağlamsal Yapı Teorisi'nin çalışma alanındaki karşılığını ortaya koymak amacıyla, üçüncü bölümde Antalya'nın kentsel bağlamı, alanla kurduğu ilişki ve üst ölçekli kentsel hedefler belirlenmiştir. Metodolojinin uygulamaya yönelik aşamaları, Antalya ili Muratpaşa ilçesinde yer alan Haşim İşcan Mahallesi'nde, dördüncü bölüm kapsamında yürütülmüştür. Yöntemin ikinci aşaması olarak Haşim İşcan Mahallesindeki yapılar“Bağlamsal Analiz”yoluyla çözümlenmiş, analiz sonucunda dört karakter alanı ve üç odak aksı belirlenmiştir. Sonraki aşamada, karakter alanları ve odak akslarına yönelik iyileştirme hedefleri Antalya'nın kentsel vizyonu, stratejik planları, koruma planları ve diğer üst ölçekli veriler dikkate alınarak tanımlanmış; senaryo tabanlı iyileştirme önerileri geliştirilmiştir. Son aşamada ise, geliştirilen iyileştirme senaryoları ile belirlenen sürdürülebilirlik kriterleri matris üzerinden ilişkilendirilmiş; süreçte kullanılan kentsel sürdürülebilirlik kriterleri, tezin ikinci bölümünde oluşturulan kuramsal çerçeveye dayalı olarak tanımlanmış ve değerlendirme aracı olarak anket tasarımına aktarılmıştır. İyileştirme senaryolarının kentsel sürdürülebilirliğe potansiyel katkısı, 0–3 aralığındaki Likert ölçeğine dayalı uzman anketi aracılığıyla kriterlerle uyum düzeyi açısından değerlendirilmiş nicel bulgular açık uçlu sorular ve uzman görüşleriyle desteklenmiştir. Araştırma bulguları, mevcut yapı iyileştirme senaryolarının kentsel sürdürülebilirliğe katkısının alanın mekânsal, sosyal ve işlevsel özelliklerine bağlı olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Değerlendirmeler, özellikle mekânsal kalite, sosyal etkileşim, erişilebilirlik ve yerel ekonomi ile ilişkili kriterlerde yüksek uyum gözlemlendiğini; buna karşılık enerji, altyapı ve teknik performans gerektiren alanlarda katkının daha sınırlı kaldığını göstermektedir. Sonuç olarak tez çalışması, mevcut yapıların iyileştirilmesinde bina ölçeğini aşan bağlam duyarlı bir yöntem eksikliğine yanıt olarak BMYİM'i önermektedir. BMYİM, mevcut yapı stoğunun kentsel bağlam üzerinden okunmasını, iyileştirme kararlarının bu bağlamda üretilmesini ve sürdürülebilirlik hedefleriyle ilişkilendirilmesini mümkün kılan bütüncül bir analitik çerçeve sunmaktadır. Geliştirilen metodoloji, farklı kentsel bağlamlara aktarılabilir nitelikte olup, mimar ve şehir plancıları için mevcut yapıların iyileştirilmesine yönelik karar üretim süreçlerinde yol gösterici bir araç niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
The existing building stock holds significant potential and plays a critical role in sustainable urban development in terms of controlling urban growth, reducing resource consumption, and improving environmental performance. However, studies on existing buildings are predominantly addressed at the building scale and focused on energy efficiency, which limits a comprehensive evaluation of the multi-layered spatial, social, and functional relationships that buildings establish with their urban context. The sustainability of a building should not be assessed solely through material-energy flows or circular economy, but also through the relationships it establishes within its urban- spatial context. Although contextual awareness in sustainability studies has been increasing, a methodological approach that addresses the enhancement of existing buildings within a holistic and analytical framework remains lacking. The aim of this thesis is to develop a Context-Based Existing Building Enhancement Methodology (BMYİM), which evaluates and enhances the existing building stock located in city centers through their urban context and spatial relationships, and to reveal the potential contribution of the proposed methodology to urban sustainability through scenario-based enhancement strategies. BMYİM is built upon the concept of“contextual sustainability”defined as an approach that reinterprets sustainability goals through local physical, social, cultural, historical, and economic contexts at the urban scale and considers sustainability as a relational process beyond technical performance; its conceptual and epistemological framework is grounded in Contextual Building Theory. The proposed methodology consists of four stages, as defined in the second chapter of the thesis. In the first stage, the conceptual and theoretical framework of the study was established, and the methodological infrastructure of the approach developed based on Contextual Construct(ed) Theory was explained. In order to demonstrate the application of Contextual Construct(ed) Theory in the field of study, the urban context of Antalya, its relationship with the area, and higher-level urban goals were determined in the third chapter. The application stages of the methodology were carried out in the Haşim İşcan Neighborhood in the Muratpaşa district of Antalya, within the scope of the fourth chapter. As the second stage of the method, the structures in the Haşim İşcan Neighborhood were analyzed through“Contextual Analysis,”and as a result of the analysis, four character areas and three focal axes were determined. In the next stage, enhancement goals for the character areas and focal axes were defined taking into account Antalya's urban vision, strategic plans, conservation plans, and urban scale goals; scenario-based enhancement proposals were developed. In the final stage, the developed enhancement scenarios were linked to the determined sustainability criteria via a matrix; the urban sustainability criteria used in the process were defined based on the theoretical framework established in the second chapter of the thesis and transferred to the survey design as an evaluation tool. The potential contribution of enhancement scenarios to urban sustainability was assessed quantitatively in terms of their alignment with criteria through an expert survey based on a Likert scale of 0–3; these findings were supported by open-ended questions and expert opinions. The findings indicate that the contribution of existing building enhancement scenarios to urban sustainability varies depending on the spatial, social, and functional characteristics of the area. High levels of compatibility were observed in criteria related to spatial quality, social interaction, accessibility, and local economy, whereas contributions remained limited in areas requiring technical infrastructure, such as energy performance and environmental systems. In conclusion, the thesis proposes BMYİM as a response to the lack of a context-sensitive methodology that goes beyond the building scale in the enhancement of existing buildings. The methodology provides a holistic analytical framework that enables the interpretation of the existing building stock through its urban context, the generation of enhancement decisions accordingly, and their integration with sustainability goals. The proposed approach is transferable to different urban contexts and serves as a guiding tool for architects and urban planners in decision-making processes related to the enhancement of existing buildings.
Benzer Tezler
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
Doktora
Türkçe
1987
Çevre MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN GÜLTEKİN
- İmara ilişkin bağışlamaların gelişimi ve değerlendirilmesi
Evoution et evaluation des amnisties concernant le constructions et le development du territoire
AHMET LÜTFİ UZEL
Doktora
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Kentsel yakın çevre alanlarının rekreasyonel amaçlı düzenleme kararlarını belirleyen etmenler ve Antakya (Hatay) kentsel yakın çevresinde uygulanması
The Faktors defininig the recreational planning of the urban nearby regions and the application at Antakya (Hatay) urban nearby regions
ERDOĞAN YAŞLICA
- Anıtkabir çevresi yapılaşma düzeni ve çevre ilişkilerinin görsel değerlendirilmesi üzerinde uygulamalı bir araştırma
Structural developments around Anıtkabir and a research on visual evaluation of environmental relations
IŞIK UÇMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Şehircilik ve Bölge PlanlamaAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YALÇIN MEMLUK