Kırsal mimari mirasın toplumsal değişim bağlamında mekânsal dönüşümü: Rize Fındıklı konakları
Spatial Transformation of Rural Architectural Heritage in the Context of Social Change: Rize Fındıklı Mansions
- Tez No: 1012265
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mekân; bireyler arası ilişkilerin kurulduğu, yaşam pratikleri aracılığıyla toplumsal etkileşimlerin gerçekleştiği ve kolektif hafızanın üretildiği bir alandır. Ekonomik ve demografik değişimler ile modernleşme, göç ve küreselleşme gibi etkenler yalnızca toplumsal yapıyı değil; mekânsal pratikleri ve mekâna yüklenen anlam katmanlarını da dönüştürmektedir. Dolayısıyla mekân hem fiziksel düzeni hem de taşıdığı kültürel içerik bakımından toplumsal süreçlerle birlikte yeniden biçimlenmektedir. Kırsal mekânlar; üretim ilişkileri, yaşam pratikleri ve kültürel değerlerin tarihsel süreçte şekillendirdiği bütüncül bir miras alanıdır. Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler kırsal mekânları da dönüştürmekte ve bu dönüşüm kırsal mimari mirasın sürdürülebilirliğini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle kırsal yerleşimlerde toplum ve mekân arasındaki ilişkiyi incelemek, mirasın sürdürülebilirliğini değerlendirmek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Fındıklı'nın“Sümer, Çağlayan ve Arılı”vadilerinden seçilen 18 konak üzerinden, toplumsal değişimin mekânsal etkilerini incelemeyi ve bu sürecin sonuçlarını kırsal mimari mirasın sürdürülebilirliği açısından tartışmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda öncelikle kırsal mirasın anlamı, önemi, sürdürülebilirlik ve dönüşüm kavramları literatür çerçevesinde ele alınarak kırsal mekânın miras niteliği kuramsal olarak tartışılmıştır. Ardından kır sosyolojisi perspektifinden toplumsal yapı ve değişimi incelenerek, mekânın toplumsal ve kültürel boyutu üzerinden dönüşüm süreci değerlendirilmiştir. Analiz bölümünde çalışma alanının kırsal toplum yapısı; aile yapısı, ekonomik yapı ve üretim ilişkileri, mahremiyet, komşuluk ilişkileri ve konfor koşulları gibi dinamikler üzerinden ortaya konmuştur. Toplumsal değişim sürecinin kırılma noktaları belirlenerek tarihsel süreç;“süreklilik, geçiş ve yeniden tanımlanma”olmak üzere üç döneme ayrılmıştır. Bu dönemlendirme mekânsal düzleme taşınarak; seçilen 18 konağın her birinin belirlenen dönemlerdeki plan şemaları üzerinden“kütle, kurgu ve işlev ölçeğindeki”dönüşümler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, mekânsal dönüşümlerin yalnızca toplumsal değişimlerin bir sonucu olmadığını; aynı zamanda yeni toplumsal pratiklerin üretiminde etkin rol oynayan ve mekânın kültürel sürekliliğini yeniden biçimlendiren bir yapı oluşturduğunu göstermektedir. Bu bağlamda kırsal mekânın miras niteliği, sadece fiziksel koruma odaklı bir yaklaşım olarak değil; taşıdığı kültürel değerler, gündelik yaşam pratikleri ve anlam katmanlarının tarihsel sürekliliği içinde, çok boyutlu bir perspektifle ele alınmalıdır.
Özet (Çeviri)
Space is a field where interpersonal relations are formed, social interactions occur through everyday practices, and collective memory is produced. Economic and demographic changes, together with modernization, migration, and globalization, transform not only social structures but also spatial practices and the meanings attributed to space. Accordingly, space is continuously reshaped through social processes in both its physical organization and cultural content. Rural spaces constitute an integrated heritage shaped historically by production relations, everyday life practices, and cultural values. Changes in social structure transform rural environments and directly affect the sustainability of rural architectural heritage. Therefore, examining the relationship between society and space in rural settlements is essential for evaluating heritage sustainability. This study investigates the spatial effects of social change through 18 mansions selected from the Sümer, Çağlayan, and Arılı valleys of Fındıklı, and discusses the outcomes in terms of rural architectural heritage sustainability. First, the meaning and significance of rural heritage, along with sustainability and transformation concepts, are addressed in the literature to frame rural space theoretically. Then, from a rural sociology perspective, social structure and change are analyzed, and transformation is evaluated through social and cultural dimensions of space. In the analysis, the rural social structure is examined through family organization, economic relations, privacy, neighborhood ties, and comfort conditions. Key turning points are identified, and the historical process is divided into“continuity, transition, and redefinition”. This periodization is transferred to space, and transformations of the 18 mansions are analyzed through plan schemes in terms of“mass, organization, and function”. Findings show that spatial transformations are not only outcomes of social change but also active in producing new social practices and reshaping cultural continuity. Thus, rural heritage should be approached through a multidimensional perspective that considers cultural values, everyday practices, and historical layers of meaning.
Benzer Tezler
- Çimentonun sertleşmesi üzerinde kimyasal komponentlerin etkisi
Başlık çevirisi yok
NACİYE TÜRKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Kimya MühendisliğiUludağ ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA CEBE
- Sivas-Kangal yöresinde kırsal gelişme ve pazara açılma sürecindeki farklılaşmalar (bir örnek olay incelemesi)
Başlık çevirisi yok
FAHRİ ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. A. VAHAP SAĞ
- Kırsal kesim kazalarında mortalite-morbidite çalışması
Başlık çevirisi yok
YILMAZ GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
Doktora
Türkçe
1987
Çevre MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN GÜLTEKİN
- Buca yerleşme merkezinde ekoloji yönünden önemli biyotoplar üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
KEMAL TULUHAN YILMAZ