Organik bir varlık olarak yapının simbiyotik yaşamı: Galata surları
The symbiotic life of a structure as an organic being: Galata walls
- Tez No: 1011972
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YASEMEN SAY ÖZER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Morfoloji, Mimarlık, Şehircilik ve Bölge Planlama, Morphology, Architecture, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 1950 sonrası Galata'da gerçekleştirilen planlama müdahalelerinin sokak–yapı adası ilişkilerinde yarattığı değişimi ele almakta; Galata sur sisteminin kentsel biçim üzerindeki mekânsal belirleyiciliğini ortaya koyarak, bu sistemin tarihsel süreklilik ve biçimsel kopuş bağlamındaki dönüşümünü incelemektedir. Çalışma kuramsal olarak tarihsel-coğrafi (historico-geographical) yaklaşımdan beslenmekle birlikte, klasik bir tarihsel coğrafya uygulaması ya da normatif plan analizi sunmamaktadır. Bunun yerine, tarihî haritaları temel alan kartografya-temelli bir yer okuma çerçevesi benimsenmiş; 1944 tarihli Topographical and Archaeological Plan of Galata ile 2024 yılına ait güncel dijital plan karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın temel çözümleme ölçeğini sokak sistemi ve yapı adası oluşturmaktadır. 1944 yılı kentsel dokusunda sokak–ada ilişkilerinin topoğrafya ve sur sisteminin kalıcı mekânsal etkisiyle güçlü bir morfolojik süreklilik sergilediği saptanmıştır. Galata surları, yalnızca savunma yapıları değil; yol yönelimlerini, parselasyon düzenini ve yapı adası oluşumunu yönlendiren etkin bir mekânsal sistem olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda sur sistemi, kentsel biçimin pasif bir kalıntısı değil, biçim üretici bir unsur olarak ele alınmıştır. Buna karşılık, 1950 sonrasında ulaşım odaklı planlama kararları, yol genişletmeleri ve kıyı düzenlemeleri mevcut ilişkisel yapıda yalnızca bir dönüşüm değil, belirgin bir morfolojik kopuş üretmiştir. Bu müdahaleler, sokak–ada bütünlüğünü parçalamış, sur sisteminin mekânsal etkisini zayıflatmış ve kentsel dokuda farklı morfogenetik örüntüler ortaya çıkarmıştır. Parçalanma, seçici dönüşüm ve mekânsal direnç gibi süreçler, Hein'in liman kentlerinin dönüşüm evrelerine ilişkin sınıflandırması bağlamında okunarak, Galata'nın uzmanlaşma ve yeniden yapılanma aşamalarının mekânsal izdüşümleri olarak yorumlanmıştır. Galata örneği üzerinden tez, tarihî liman kentlerinde kentsel değişimin tekil ve doğrusal bir gelişim anlatısıyla açıklanamayacağını; aksine süreklilik, kopuş ve yeniden-örgütlenme süreçlerinin bir arada işlediği, mekânsal olarak farklılaşmış morfogenetik dinamikler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşım, kentsel biçimi statik bir sonuç değil, tarihsel müdahaleler ile mevcut mekânsal sistemler arasındaki karşılıklı etkileşim içinde sürekli yeniden üretilen bir ilişkisel yapı olarak ele almaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the changes in street–urban block relationships resulting from planning interventions implemented in Galata after the 1950s, and investigates the transformation of the Galata wall system within the framework of historical continuity and morphological rupture by revealing its spatial determinacy in shaping urban form. Although the study is conceptually informed by the historico-geographical approach, it does not present a conventional historical geography application nor a normative urban plan analysis. Instead, it adopts a cartography-based place-reading framework grounded in historical maps, conducting a comparative analysis of the 1944 Topographical and Archaeological Plan of Galata and the current 2024 digital plan. The primary analytical scale of the research is the street system and the urban block. The findings demonstrate that in the 1944 urban fabric, street–block relationships exhibited strong morphological continuity shaped by the persistent spatial influence of topography and the wall system. The Galata city walls are evaluated not merely as defensive structures, but as an active spatial system directing street orientations, parcel configurations, and block formation. In this respect, the wall system is interpreted not as a passive remnant but as a formative component of urban structure. In contrast, transport-oriented planning decisions, road widenings, and coastal rearrangements implemented after the 1950s produced not merely transformation but a distinct morphological rupture within the existing relational structure. These interventions fragmented the street–block integrity, weakened the spatial influence of the wall system, and generated diverse morphogenetic patterns within the urban fabric. Processes such as fragmentation, selective transformation, and spatial resistance are interpreted, within Hein's classification of port-city transformation phases, as spatial manifestations of specialization and restructuring stages in Galata's development. Through the case of Galata, the dissertation argues that urban change in historic port cities cannot be adequately explained through a singular and linear narrative of development. Rather, it should be understood through spatially differentiated morphogenetic processes in which continuity, rupture, and reconfiguration operate simultaneously. Accordingly, urban form is approached not as a static outcome but as a relational structure continuously reproduced through the interaction between historical interventions and existing spatial systems.
Benzer Tezler
- Pulmoner hipertansiyon etyopatogenezinde prostasiklin ve lökotrien C4'ün rolü
Possible role of leukotrien C4 and prostacyclin in the development of pulmonary hypertension
ÜLKÜ AYBERK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Marmara bölgesindeki kavun ve karpuz yetiştiriciliğinin bugünkü durumu, sorunları ve öneriler
The Status of melon and water melongrowing in Marmara region at present and its Problems and recommedations
MEHMET GÜLER
- ODTÜ Beden Eğitimi ve Spor bölümü 1985-1986 programının öğrencilerin fizyolojik kapasitelerine etkisi
Başlık çevirisi yok
ALİ AHMET DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EYYUP GÜNAY İSBİR
- Geçmişten günümüzde epilepsi (sar'a)
Today and in the past of epilepsy
ÖMÜR ŞAYLIGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Deontoloji ve Tıp TarihiUludağ ÜniversitesiDeontoloji ve Tıp Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL DEMİRHAN ERDEMİR