Zeugma Mozaik Müzesi'nde yer alan mozaik motiflerinin makine halısı tasarımlarında kullanılması
The use of mosaic motifs in the Zeugma Mosaic Museum in machine carpet designs
- Tez No: 1010353
- Danışmanlar: PROF. NAİME DİDEM ÖZ
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Halı sektörü, Makine halısı, Mozaikler, Müzeler, Tasarım, Zeugma, Carpet sector, Machine carpet, Mosaics, Museums, Design, Zeugmas
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Halı-Kilim Eski Kumaş Desenleri Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mozaik sanatı, küçük taş, cam veya seramik parçalarının belirli bir düzen içerisinde bir yüzeye yerleştirilmesiyle oluşturulan ve tarih boyunca mimari mekânların estetik ve kültürel kimliğini yansıtan önemli bir sanat dalıdır. Özellikle Roma Döneminde Anadolu'da gelişim gösteren mozaik sanatı, mitolojik sahneler, figüratif betimlemeler ve geometrik bezeme unsurlarıyla zengin bir görsel repertuar ortaya koymuştur. Bu mirasın en önemli örneklerinden biri Gaziantep'te bulunan Zeugma Antik Kenti'nde ve bölgenin farklı yerlerişim yerlerinden ortaya çıkarılan mozaiklerdir. Bu mozaikler, sahip oldukları motif çeşitliliği ve kompozisyon özellikleriyle günümüz tasarım disiplinleri için önemli bir ilham kaynağı olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Zeugma Mozaik Müzesi'nde yer alan mozaik panolarda görülen motiflerin çağdaş makine halısı tasarımına uyarlanabilirliğini araştırmak ve bu motiflerden hareketle özgün halı tasarımları geliştirmektir. Çalışma kapsamında mozaik sanatına ilişkin literatür incelenmiş, Zeugma Mozaik Müzesi'nde yer alan mozaik panolar üzerinde gözlem ve fotoğraflama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen görsel veriler doğrultusunda seçilen motifler Texcelle halı tasarım programında piksel tabanlı yöntemle yeniden çizilmiş ve tasarım ilkeleri çerçevesinde özgün halı kompozisyonları oluşturulmuştur. Araştırma sürecinde geliştirilen tasarımlar, makine halıcılığı üretim sistemleri dikkate alınarak hazırlanmış ve on adet özgün halı tasarımı elde edilmiştir. Bu tasarımlar Gaziantep'te faaliyet gösteren makine halısı üretim tesislerinde farklı tarak sıklıklarında ve çeşitli iplik türleri kullanılarak dokunmuştur. Uygulama sürecinde makine halıcılığı üretim teknikleri, kullanılan iplik türleri, tarak sıklıkları ve renk paletleri gibi teknik parametrelerin tasarım üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Zeugma mozaiklerinden seçilen motiflerin makine halısı tasarımına belirli tasarım ve üretim koşulları çerçevesinde uyarlanabilir olduğu tespit edilmiş; bu motiflerin çağdaş tasarım anlayışı içerisinde yeniden yorumlanabileceği ortaya konulmuştur. Bu araştırma, kültürel miras niteliği taşıyan mozaik motiflerinin güncel üretim teknolojileri aracılığıyla tasarım alanına aktarılabileceğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma, geleneksel sanat mirasının çağdaş tasarım uygulamalarıyla bütünleştirilmesine yönelik disiplinler arası bir yaklaşım sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Mosaic art is an important art form created by arranging small pieces of stone, glass, or ceramic in a specific pattern on a surface, and throughout history it has reflected the aesthetic and cultural identity of architectural spaces. Mosaic art, which flourished particularly in Anatolia during the Roman period, has produced a rich visual repertoire featuring mythological scenes, figurative depictions, and geometric decorative elements. One of the most significant examples of this heritage is the mosaics discovered at the ancient city of Zeugma in Gaziantep and at various other sites in the region. These mosaics are considered a vital source of inspiration for contemporary design disciplines due to their diverse motifs and compositional characteristics. The aim of this study is to investigate the adaptability of the motifs observed on the mosaic panels at the Zeugma Mosaic Museum to contemporary machine-made carpet design and to develop original carpet designs based on these motifs. As part of the study, literature on mosaic art was reviewed, and observation and photography studies were conducted on the mosaic panels at the Zeugma Mosaic Museum. Based on the visual data obtained, selected motifs were redrawn using a pixel-based method in the Texcelle carpet design program, and original carpet compositions were created within the framework of design principles. The designs developed during the research process were created with machine-made carpet production systems in mind, resulting in ten original carpet designs. These designs were woven at machine-made carpet production facilities in Gaziantep using different reed densities and various types of yarn. During the implementation phase, the effects of technical parameters—such as machine-made carpet production techniques, yarn types, comb densities, and color palettes—on the designs were evaluated. The study concluded that motifs selected from Zeugma mosaics can be adapted to machine-made carpet designs within specific design and production conditions; it was demonstrated that these motifs can be reinterpreted within a contemporary design framework. This research is significant in demonstrating that mosaic motifs, which possess cultural heritage value, can be transferred into the design field through contemporary production technologies. In this regard, the study offers an interdisciplinary approach aimed at integrating traditional artistic heritage with contemporary design practices.
Benzer Tezler
- Müzeler ve tarihi mekânların sosyal bilgiler eğitimindeki potansiyeline yönelik Gaziantep ili özelinde keşfedici bir araştırma
An exploratory research on the potential of museums and historical places in social sciences education in the province of Gaziantep
İBRAHİM DAMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVET ÜZTEMUR
- Şanlıurfa ili Germuş Surp Asdvadzadzin Kilisesi koruma projesi
Conservation project of 'Germus Surp Asdvadzadzin Church' in Şanlıurfa
İSRAFİL KIRMIZI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP ERES ÖZDOĞAN
- Photogrammetry based heritage modeling with shape embedding
Tarihi yapıların fotogrametri ve gömülü biçimlerle modellenmesi
DEMİRCAN TAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- 3D modeling in archaeology Reşitköy Dam excavations
Arkeolojide 3 boyutlu modelleme Reşitköy Barajı kurtarma kazıları
KALİN TOK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Arkeolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiEkoloji ve Evrim Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ORKAN ÖZCAN
- Perge Antik Kenti'nde bulunan mozaik döşemeli JB-13 yapısının belgelenmesi, koruma önerileri ve sergilenmesi
The documentation, conservation strategies and exhibition of the JB-13 mosaic structure in the Ancient City of Perge
ÖZGE NUR KARIKSIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM TANYELİ