Vergi hukukunda yargısal aktivizm
Judicial activism in tax law
- Tez No: 1010138
- Danışmanlar: PROF. DR. AYHAN SELÇUK ÖZGENÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Anayasa hukuku, Mali hukuk, Türk vergi hukuku, Constitutional law, Fiscal law, Turkish tax law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Vergi hukuku ile anayasa hukuku arasındaki ilişki, vergilendirme yetkisinin doğrudan anayasal ilkelere ve temel haklara temas etmesi nedeniyle özel bir görünüm arz etmektedir. Vergilendirme, başta mülkiyet hakkı olmak üzere birçok hak ve özgürlüğün sınırlandırılması sonucunu doğurabildiğinden, bu sınırlamanın anayasal sınırlar içinde kalıp kalmadığını denetleyen anayasa mahkemeleri, norm denetimi işlevinin ötesinde, yasama organının vergilendirme alanındaki takdir yetkisini anayasal çerçeve içinde tutan ve hukuk devleti ilkesine işlerlik kazandıran kurumsal bir güvence niteliği taşımaktadır. Bununla birlikte, anayasa mahkemelerinin vergilendirme alanında üstlendiği bu rol, anayasal denetimin kapsamı ve sınırlarının nasıl belirleneceği sorusunu da gündeme getirmektedir. Bu soru ise doğrudan yargısal yetkinin meşruiyeti ve özellikle yargısal aktivizm tartışmasıyla kesişmektedir. Bu çalışma, yargısal aktivizm kavramının vergi hukukundaki görünümünü ortaya koymayı, bu kavramı benzerlerinden ayırmayı ve vergi hukukunda aktivist bir yargısal tutumun hangi ölçütler üzerinden tespit edilebileceğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda anayasal yorum yöntemleri, anayasal vergilendirme ilkeleri, temel hakların sınırlandırılması rejimi ile yasama yetkisi başlıca değerlendirme ölçütleri olarak ele alınmış; Türk Anayasa Mahkemesi'nin vergi hukukuna ilişkin kararları karşılaştırmalı olarak Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi, Federal Almanya Anayasa Mahkemesi ve Fransız Anayasa Konseyi içtihatlarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı inceleme, vergi hukukunda anayasallık denetiminin farklı hukuk sistemlerinde yasama yetkisine müdahalenin kapsamı ve sınırı bakımından farklılaştığını göstermektedir. Bu çerçevede, vergi hukukunda yargısal aktivizmin kategorik olarak reddedilemeyeceği; ancak hukuki belirlilik, öngörülebilirlik, demokratik meşruiyet ve kurumsal dengeyle uyumlu ve ölçülü bir biçimde kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The relationship between tax law and constitutional law presents a distinctive character due to the fact that the power to tax directly implicates constitutional principles and fundamental rights. Since taxation may result in the restriction of many rights and freedoms, foremost the right to property, constitutional courts, which review whether such restrictions remain within constitutional limits, constitute not only a mechanism of norm review but also an institutional safeguard that keeps the legislature's discretionary power in the field of taxation within the constitutional framework and gives effect to the principle of the rule of law. At the same time, this role assumed by constitutional courts in the field of taxation also raises the question of how the scope and limits of constitutional review are to be determined. This question directly intersects with the legitimacy of judicial authority and, in particular, with the debate on judicial activism. This study aims to reveal the manifestation of the concept of judicial activism in tax law, to distinguish this concept from related concepts, and to examine the criteria by which an judicial activist attitude in tax law may be identified. Within this framework, methods of constitutional interpretation, constitutional principles of taxation, the regime governing the restriction of fundamental rights, and legislative power have been taken as the principal criteria of evaluation; and the decisions of the Turkish Constitutional Court concerning tax law have been assessed comparatively together with the case law of the Supreme Court of the United States, the Federal Constitutional Court of Germany, and the French Constitutional Council. The comparative examination demonstrates that, in tax law, constitutional review differs across legal systems in terms of the scope and limits of intervention in legislative power. Within this framework, it is concluded that judicial activism in tax law cannot be categorically rejected; however, it should be exercised in a manner that is compatible with legal certainty, foreseeability, democratic legitimacy, and institutional balance, and that remains proportionate.
Benzer Tezler
- Türkiye'de 1 Mayısların düzenlenmesi ve yönetilmesi
The organization and governance of May days in Turkey / L'organisation et l'administration des 1er Mai en Turquie
ERHAN ÖZŞEKER
Doktora
Türkçe
2021
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİROL CAYMAZ
- Türk Vergi Hukukunda tarh işleminin yargısal denetimi
Judicial review of tax assessment in Turkish Law
SONER YAKAR
- Türk Vergi Hukukunda vergi suç ve cezalarının yargısal boyutu
In the Turkish Tax Law the judical dimension of the tax crimes and punishments
HANNAN YILBAŞI
- Yargısal kararlar ışığında Vergi Hukukunda süreler (Türkiye örneği)
Periods in tax in the light of judical decisions (The case of Turkey)
SÜLEYMAN AYHAN
- Türk Vergi Hukukunda ihtiyati tahakkuk ve ihtiyati haczin yargısal denetimi
Judicial review of precautionary accrual and precautionary attachment in Turkish Tax Law
CİHAN BAYDERE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukMarmara ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUNDA BAŞARAN YAVAŞLAR