Suudi Arabistan'da İslami bankacılığın fıkhî temelleri: Tarihsel, iktisadî ve hukuki bir inceleme
The Islamic jurisprudential foundations of islamic banking in Saudi Arabia: A historical, economic, and legal review
- Tez No: 1010102
- Danışmanlar: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Hukuk, Din, Economics, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Din-hukuk ilişkileri, İslam hukuku, İslami bankacılık, İslami finans teknikleri, Religious-law relationship, Islamic law, Islamic banking, Islamic finance techniques
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Suudi Arabistan'ın İslami bankacılığının fıkhi temelleri tarihi, hukuki ve iktisadi bakımdan bütüncül bir şekilde ele alınmaktadır. Suudi Arabistan'ın İslami bankacılığına dair çalışmalar genelde konunun belli bir yönüne odaklanmışken bu çalışmanın her bir bölümü krallığın İslami bankacılığının fıkhi yönlerini ortaya çıkartmak maksadıyla birbirini tamamlayıcı perspektifler sunmaktadır. Bu çalışmayla, Suudi Arabistan'daki İslami bankacılığın fıkhi özelliklerinin tarihi, iktisadi ve hukuki bir zeminde gelişiminin ve mevcut yapıya uyumunun, onun dini karakteristiği ile irtibatlı bir şekilde ele alınması hedeflenmiştir. Çalışmada Suudi Arabistan'ın İslami bankacılığının tarihi açıdan bankacılıktaki mevcut kurumsallaşmanın devamı olduğu ve mevzuat açısından kendisine has kanun düzeyinde regülasyonlar olmasa da mevcut düzenlemelere 'İslam şeriatına aykırı olmamak' kaydı ile uyum sağladığı görülmüştür. İslami bankacılığa has düzenlemelerin kanun seviyesinde olmasa da talimat/yönerge şeklinde oluştuğu vurgulanmıştır. İktisadi bakımdan petrol gelirlerinin finansal büyümeyi gerektirdiğine ve bunun neticesinde Suudi Arabistan'daki İslami bankacılığın finansal büyüme içerisinde önemli bir rolü olduğuna değinilmiştir. Krallığın İslami bankacılığı bağlamında şer'i kurul kararları üzerinden Suudi Arabistan'ın İslami bankacılığının fıkhi dinamikleri ele alınmıştır. Krallıktaki İslami bankacılıkta fetva bakımından ana akım olarak nitelenebilecek İslâm Fıkıh Akademileri ve AAOIFI'nin görüşlerinin güçlü olduğu fakat şer'i kurulun içtihat serbestisi bağlamında ihtiyaca binaen gereklilikler ve yerel unsurların da tesirinin olduğu görülmüştür. Bu kapsamda şer'i kurulların mezhep tercihinin altında krallığın İslami bankacılığının küresel bankacılığa uyumu ihtiyacının yattığına varılmıştır. Ancak küresel bankacılığa entegre olma aşamasında nassa dayalı temellendirmenin kapsamı dışında kalan maslahat gibi deliller açıklanırken bile yerel dinamikler göz önünde tutulup İbn Kayyim'in açıklamalarından yola çıkılmıştır. Bunun yanında Selefi çizginin, bireysel temsilciler ve kurumsal bakımdan Daru'l-İftâ'da somutlaşan temsiliyetle İslami bankacılıkta güçlü birer politik dengeleyici unsur olduğu vurgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study provides a comprehensive examination of the fiqhi (Islamic jurispuridential) foundations of Islamic banking in Saudi Arabia from historical, legal, and economic perspectives. While studies on Islamic banking in Saudi Arabia generally focus on a specific aspect of the subject, each section of this study offers complementary perspectives to reveal the fiqh-based dimensions of the Kingdom's Islamic banking. This study aims to examine the development of the fiqhi characteristics of Islamic banking in Saudi Arabia within a historical, economic, and legal framework, and to analyze how these characteristics align with the current structure in relation to its religious nature. The study reveals that, historically, Islamic banking in Saudi Arabia is a continuation of the existing institutional framework in banking; and although it lacks its own laws at the legislative level, it conforms to existing regulations with the proviso that they“do not contradict Islamic Sharia.”It was emphasized that while regulations specific to Islamic banking do not exist at the level of law, they are established in the form of instructions/directives. From an economic perspective, it was noted that oil revenues necessitate financial growth and that, consequently, Islamic banking in Saudi Arabia plays a significant role in this growth. Within the context of the Kingdom's Islamic banking, the fiqhi dynamics of Saudi Arabia's Islamic banking were examined through the decisions of the Sharia Board. It has been observed that while the views of Islamic Fiqh Academies and AAOIFI -which can be characterized as the mainstream in terms of fatwas regarding Islamic banking in the Kingdom -hold significant power, the Sharia Board's discretion in issuing rulings also allows for the influence of local factors and requirements based on specific needs. In this context, it has been concluded that the Kingdom's need for Islamic banking to align with global banking lies beneath the Sharia Boards' preference for a particular school of thought (madhab). However, even when explaining evidence such as maslahah -which falls outside the scope of text-based justification- during the integration phase with global banking, local dynamics were taken into account, drawing on Ibn Qayyim's explanations. Furthermore, it was emphasized that the Salafi approach, manifested through individual representatives and institutional representation at Dar al-Ifta, serves as a powerful political balancing factor in Islamic banking.
Benzer Tezler
- Genel olarak İslam bankaları ve Türkiye`de özel finans kurumları ile klasik ticari bankaların farklılıklarının belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP HATUNOĞLU
- İslâm hukukunda simsarlık
Jobbing in Islamic laW
NUMAN GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET DİRİK
- Islamic finance and economic development: A comparative analysis of leading islamic finance countries
İslami finans ve ekonomik kalkınma: Başlıca islami finans ülkelerinde karşılaştırmalı bir analiz
HUMAYUN HUMTA
Doktora
İngilizce
2025
İşletmeSelçuk Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM EREM ŞAHİN
DOÇ. DR. SUNA AKTEN ÇÜRÜK
- Yeşil bankacılık: Türkiye ve seçili İslam ülkeleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
Islamic banking: A comparative study of Türkiye and selected Islamic countries
ŞEYMA NUR ŞENTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkSakarya Üniversitesiİslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVAN SELÇUK
- Türk bankacılık sektöründe katılım bankalarının yeri ve QISMUT ülkelerinde İslami bankaların finansal etkinliği üzerine bir araştırma
A research on the place of participation banks in the turkish banking sector and the financial efficiency of Islamic banks in QISMUT countries
İSMET BOLAT
Doktora
Türkçe
2019
İşletmeKahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL AYRIÇAY