التفسير النبوي في الصحيحين "كتاب التفسير انموذجاً
Sahîhayn'da nebevî tefsir: Kitâbü't-Tefsîr örneği Uhammed İkbal'in şiirinde anlamsal değişim
- Tez No: 1009975
- Danışmanlar: PROF. DR. TUĞRUL TEZCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Belirtilmemiş.
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, Nebevî Tefsir, İmam el-Buhârî, Sahih-i Buhârî, İmam Müslim, Sahih-i Müslim, Kitâbü't-Tefsîr, Tafsīr, Prophetic Exegesis, al-Bukhārī, Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, Muslim, Ṣaḥīḥ Muslim, Book of Tafsīr
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma,“Sahîhayn'da Nebevî Tefsir – Kitâbü't-Tefsîr Örneği”konusunu ele almakta; İmam el-Buhârî'nin Sahih-i Buhârî'si ile İmam Müslim'in Sahih-i Müslim'inde yer alan Kur'ân tefsirine dair rivayetleri incelemekte ve her iki eserdeki Kitâbü't-Tefsîr bölümlerinde müfessirâne rivayetlerin sunuluş yöntemini tahlil etmektedir. Ayrıca çalışma, tefsir kavramının usûlî çerçevede temellendirilmesini ve nebevî tefsirin tefsir ilminin bilgi inşasındaki konumunu ortaya koymayı hedeflemekte; Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Kur'ân'ı beyanına dair uygulamalı örnekler sunarak nebevî yaklaşımın Kur'ân metnine yönelik açıklama (beyân), kayıt altına alma (takyîd), tahsis (tahsîs) ve müşkili giderme (ref 'u'l-işkâl) boyutlarını ilmî bir analizle ortaya koymaktadır. Konunun önemi, nebevî tefsirin Kur'ân'ın anlaşılmasında temel ve aslî bir kaynak teşkil etmesinden kaynaklanmaktadır. Zira Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sahih kavli, diğer tefsir kaynakları üzerinde bağlayıcı ve belirleyici bir müracaat merciidir. Bununla birlikte, özellikle müteahhir ve çağdaş tefsir literatüründe yöntemlerin çeşitlenmesi ve buna bağlı olarak ortaya çıkan anlam farklılıkları —hatta zaman zaman Kur'ân metnine nebevî beyanın muktezasından uzak anlamların yüklenmesi— nebevî tefsirin, tefsirî faaliyeti disipline eden metodolojik bir ölçüt olarak yeniden ihyâ ve tahkim edilmesini gerekli kılmaktadır. Araştırmada, Sahîhayn'daki tefsir rivayetlerini tespit amacıyla istikrâî yöntem; metinlerin delâletlerini çözümlemek üzere tahlilî yöntem; tefsir ilmine dair kavramları, her iki imamın ilmî şahsiyetini ve metodolojisini ortaya koymak üzere tasvîrî yöntem kullanılmış; ayrıca rivayetlerin sunuluş biçimindeki usûl farklılıklarını belirlemek amacıyla gerektiğinde mukayeseli yöntemden istifade edilmiştir. Çalışmanın ulaştığı sonuçlara göre, nebevî tefsir Kur'ân'ın anlamlarının beyanında birincil ve aslî kaynaktır. Sahîhayn'da yer alan tefsir rivayetleri, sıhhat ve sübût bakımından yüksek derecede güvenilir olup tefsir araştırmalarında muteber bir metodolojik asıl teşkil etmektedir. Ayrıca bulgular, nebevî tefsire dayanmanın müfessirler arasındaki ihtilafı disipline ettiğini, te'vilde sapmayı sınırlandırdığını ve Kur'ân ile Sünnet arasındaki usûlî irtibatı tefsirî inşa sürecinde güçlendirdiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines Prophetic Exegesis in the Two Ṣaḥīḥs: The Book of Tafsīr as a Model, through a systematic study of the exegetical ḥadīths contained in the Ṣaḥīḥ of al-Bukhārī and the Ṣaḥīḥ of Muslim. It analyzes the methodological approaches adopted by the two Imams in incorporating exegetical reports within their respective Books of Tafsīr. The study further seeks to establish the conceptual foundations of Qurʾānic exegesis and to elucidate the epistemological status of Prophetic exegesis within the discipline of tafsīr. Selected applied examples of the Prophet's explanation of the Qurʾān are examined to clarify the nature of the Prophetic interpretive method in terms of clarification, specification, qualification, and resolution of interpretive ambiguity. The significance of this study lies in the fact that Prophetic exegesis constitutes the most authoritative source for understanding the Qurʾān after the Qurʾān itself, as it represents an infallible exposition issued by the recipient of revelation. It thus serves as a governing reference for other exegetical approaches. The importance of the topic is further underscored by the multiplicity of exegetical methodologies, particularly in later and contemporary works, which has led to interpretive divergence and, at times, the attribution of meanings to the Qurʾānic text that depart from the framework established by Prophetic guidance. This reality necessitates renewed scholarly attention to Prophetic exegesis as a methodological regulator of Qurʾānic interpretation. The study employs the inductive method to identify and collect exegetical ḥadīths in the two Ṣaḥīḥs, the analytical method to examine their textual and interpretive implications, and the descriptive method to present the relevant theoretical foundations of tafsīr as well as biographical and methodological aspects of the two Imams. Where appropriate, a comparative approach is utilized to highlight methodological distinctions between al-Bukhārī and Muslim in their presentation of Prophetic exegetical material. The study concludes that Prophetic exegesis represents the supreme interpretive authority in elucidating the meanings of the Qurʾān, and that the exegetical ḥadīths preserved in the two Ṣaḥīḥs possess a high degree of authenticity and textual precision, rendering them a foundational methodological source for exegetical scholarship. It further demonstrates that reliance upon Prophetic exegesis contributes to regulating interpretive disagreement, limiting unwarranted hermeneutical deviation, and reinforcing the methodological integration between the Qurʾān and the Sunnah in the construction of sound Qurʾānic understanding.
Benzer Tezler
- -منهج الإمام الماوردي في تفسير آيات الأحكام من خلال كتابه الحاوي -آيات كتاب النكاح أنموذجاً
: İmam Maverdi'nin El-Havî adlı kitabındaki“Örnek Nikah Bölümüyle İlgili Ayetler”deki Ahkâm Ayetlerin Tefsir Metodu
ABDULKAREEM ALKASMALHADAD
Doktora
Arapça
2024
DinDaawa Unıversıty Instıtute For Islamıc StudıesTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDEL MAJEED ABBOUD
- النقد في التفسير عند مستجي زاده في كتابه“المعيار لما في تفسير القاضي من الأغيار”(سورة الفاتحة والبقرة وآل عمران نموذجا)/Mestçizade'nin“el-Mi'yâr li-mâ fî Tefsîri'l-Kâdî mine'l-Ağyâr”Adlı Eserinde Tefsir Eleştirisi (Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân Sûreleri Özelinde)
The critical approach of mestçizade's quran interpretation in his book 'al-mi'yar lima fi tafsiri al-qadi min al-aghyar': A study of surahs Al-Fatiha, Al-Baqarah, and Al ʿİmrān.
AHMET AKIL
Doktora
Arapça
2024
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYATİ AYDIN