Tarihi çevrelerde kentsel dönüşüm çalışmalarının peyzaj kalitesine etkilerinin irdelenmesi Antalya Balbey örneği
An evaluation of the effects of urban transformation studies on landscape quality in historical environments: The Antalya Balbey case study
- Tez No: 1009939
- Danışmanlar: PROF. DR. REYHAN ERDOĞAN, DOÇ. DR. MUSTAFA ARTAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, tarihi çevrelerde uygulanan kentsel dönüşüm projelerinin peyzaj kalitesi üzerindeki etkilerini, Antalya ili Balbey Mahallesi örneği üzerinden çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Tarihi kent dokularında dönüşüm süreçleri; yalnızca fiziksel yenileme değil, aynı zamanda kültürel süreklilik, mekânsal kimlik, ekolojik denge ve kullanıcı algısıyla birlikte ele alınması gereken karmaşık planlama ve tasarım süreçleridir. Bu bağlamda çalışma, kentsel dönüşümün peyzaj kalitesi üzerindeki etkilerini; algısal, görsel, ekolojik ve işlevsel bileşenleri kapsayan bütüncül bir değerlendirme çerçevesiyle ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmanın veri setini; Balbey Mahallesi'ne ait mevcut durum ve öneri proje görselleri, bu görsellerin peyzaj mimarları, şehir plancıları ve mimarlardan oluşan 41 meslek profesyoneli tarafından değerlendirilmesiyle elde edilen uzman algı verileri, yerel halk anketleri ve alana ilişkin gözlem formları oluşturmaktadır. Görsel peyzaj kalitesi değerlendirmeleri; tarihsellik, doğallık, özgünlük, mekân kimliği, görsel bütünlük, peyzaj–yapı uyumu, bitkisel ve yapısal elemanların ilişkisi ve kent mobilyalarının uygunluğu gibi kriterler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler ve Kruskal–Wallis testi kullanılarak analiz edilmiş; görsel peyzaj kalitesi sonuçları Kriging interpolasyon yöntemiyle haritalandırılarak mekânsal dağılımlar ortaya konmuştur. Analiz sonuçları, Balbey Mahallesi'nde mevcut peyzaj dokusunun özellikle tarihsellik, özgünlük, doğallık ve mekân kimliği açısından düşük algılandığını; peyzaj kalitesinin çeper ve geçiş alanlarında belirgin biçimde zayıfladığını göstermektedir. Buna karşılık, öneri tasarım senaryoları hem uzmanlar hem de yerel kullanıcılar tarafından daha yüksek peyzaj kalitesi değerleriyle değerlendirilmiştir. Uzman değerlendirmelerinde farklı meslek disiplinleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmaması, mevcut peyzaj koşullarına yönelik olumsuz algının disiplinler üstü bir görüş birliğine işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Yerel halk anketleri, kentsel dönüşüm sürecine ilişkin algının büyük ölçüde yaşanabilirlik, güvenlik, düzen ve bakım gibi gündelik kullanım odaklı kriterler üzerinden şekillendiğini; buna karşılık tarihi kimlik ve özgünlük konularında özellikle eğitim düzeyi yüksek kullanıcı gruplarında hassasiyetin arttığını göstermektedir. Alan gözlemleri ise peyzaj kalitesini sınırlayan temel sorunların; tanımsız açık alanlar, süreksiz yaya aksları, yetersiz bitkisel tasarım ve araç odaklı mekânsal kullanım olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma kapsamında koruma amaçlı imar planı kararları ile kullanıcı algısına dayalı peyzaj kalitesi bulguları birlikte değerlendirilmiş; plan kararlarının fiziksel koruma ve mekânsal düzen açısından gerekli bir çerçeve sunduğu, ancak algısal, sosyal ve ekolojik boyutlarda peyzaj kalitesini tek başına garanti edemediği belirlenmiştir. Bu durum, planlama–uygulama–algı arasındaki kopukluğa işaret etmekte ve peyzaj mimarlığının planlama sürecine karar üretim aşamasında daha etkin biçimde entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. UNESCO'nun Tarihi Kentsel Peyzaj (Historic Urban Landscape – HUL) yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, Balbey Mahallesi'nin yalnızca yapı ölçeğinde değil; peyzaj, sosyal doku ve kültürel bellek bileşenleriyle birlikte ele alınması gereken bütüncül bir tarihi çevre olduğu görülmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, tarihi çevrelerde kentsel dönüşüm projelerinin başarısının; peyzaj kalitesini merkeze alan, kullanıcı algısını ve sosyal kabulü gözeten, ekolojik duyarlılığı ve mekânsal sürekliliği önceleyen bütüncül planlama ve tasarım yaklaşımlarına bağlı olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study investigates the multidimensional impacts of urban regeneration processes on landscape quality in historic environments, focusing on the Balbey Neighborhood in Antalya as a case study. Urban regeneration in historic contexts represents a complex planning and design challenge that extends beyond physical renewal to include cultural continuity, spatial identity, ecological balance, and user perception. Accordingly, this study evaluates the effects of urban regeneration on landscape quality through a holistic framework integrating perceptual, visual, ecological, and functional dimensions. The research is based on visual materials representing existing conditions and proposed design scenarios, expert evaluations conducted with 41 professionals from landscape architecture, urban planning, and architecture, local resident surveys, and structured on-site observation forms. Visual landscape quality was assessed using criteria such as historic character, naturalness, authenticity, sense of place, visual coherence, landscape–building relationship, integration of vegetative and structural elements, and the appropriateness of urban furniture. The data were analyzed using descriptive statistics and the Kruskal–Wallis test, while spatial distributions were examined through the Kriging interpolation method. The findings reveal that the existing landscape structure of Balbey is perceived as low in terms of historic character, authenticity, naturalness, and spatial identity, particularly in peripheral and transition zones where fragmentation and spatial discontinuity are evident. In contrast, proposed regeneration scenarios received significantly higher evaluations from both experts and local users. The absence of statistically significant differences among professional disciplines indicates a strong interdisciplinary consensus regarding the inadequacies of the current landscape conditions. Local resident surveys indicate that perceptions of urban regeneration are primarily shaped by daily usability factors such as safety, maintenance, order, and livability, while concerns related to historic identity and authenticity are more pronounced among higher-educated groups. On-site observations further highlight key spatial problems, including undefined open spaces, discontinuous pedestrian networks, insufficient vegetative design, and vehicle-oriented spatial organization. The study demonstrates that conservation-oriented zoning plan decisions provide a necessary framework for physical conservation but are insufficient to ensure perceptual, social, and ecological landscape quality. This finding reveals a critical gap between planning decisions, implementation processes, and user perception, emphasizing the need for landscape architecture to play an active role not only in implementation but also in decision-making processes. Within the framework of UNESCO's Historic Urban Landscape (HUL) approach, the study concludes that historic areas such as Balbey should be addressed as integrated landscape systems encompassing cultural, social, and spatial dimensions. Ultimately, the success of urban regeneration in historic environments depends on holistic planning and design approaches that prioritize landscape quality, enhance perceptual experience, strengthen social acceptance, and ensure ecological and spatial continuity.
Benzer Tezler
- An urban node in the ritual landscape of byzantine constantinople: The church of St John the Baptist of the Stoudios Monastery
Bizans Konstantinopolis'inin ritüelistik peyzajinda kentsel bir düğüm noktası: Stoudios Manastırı Vaftizci Yahya Kilisesi
DİLARA BURCU GİRİTLİOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YONCACI ARSLAN
- Kamusal alanın üretimi: Taksim meydanı
Production of public space: Taksim square
BİRGE YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2014
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Bölümü
PROF. DR. ARZU ERDEM
- İstanbul kent çeperinde bir tarihi kırsal peyzajın korunmasının iklim uyumu ve sürdürülebilirlik ilkeleri açısından irdelenmesi: Şile, Gökmaslı geleneksel yerleşimi
Analysis of the preservation of a historic rural landscape in the periphery of Istanbul in terms of climate adaptation and sustainability principles: The Traditional settlement of Gökmasli, Şi̇le
SENEM İME
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KORAY GÜLER
- Konya tarihi Bedesten çarşısı kentsel dönüşüm uygulamalarının peyzaj mimarlığı açısından irdelenmesi
Investigation of Konya historical Bedesten bazaar urban transformation practices in terms of landscape architecture
SEDA TUTKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Peyzaj MimarlığıSelçuk ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BANU ÖZTÜRK KURTASLAN
- Soylulaştırmanın tarihsel çevrelerin korunması üzerindeki etkileri: Alaçatı örneği
The effects of gentrification on the conservation of historical environments: The case of Alaçatı
DENİZ HEKİMOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaDokuz Eylül ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ALTINÖRS ÇIRAK