İslamcılığın İslami eleştirisi
The Islamic critique of Islamism
- Tez No: 1009722
- Danışmanlar: PROF. DR. İHSAN TOKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Sosyoloji, Religion, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Demokratik meşruiyet, Kamusal söylem, Post İslamcılık, Siyasal eleştiri, İslamcılık, Democratic legitimacy, Public discourse, Post Islamism, Political criticism, Islamism
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Sosyolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de 2010 – 2024 yılları arasında AK Parti iktidarına yöneltilen İslamî referanslı eleştirileri, İslamcılığın kurucu iddiaları ve normatif evreni açısından bir iç muhasebe imkanı olarak incelemektedir. Veri seti, farklı mecralarda üretilmiş yazılı ve sözlü metinlerden derlenen on yedi eleştirel aktörün söylemlerinden oluşturulmuş; kronolojik anlatı yerine tematik ve tümevarımsal bir çözümleme benimsenmiştir. Tematik çözümleme, eleştirilerin iki eksende yoğunlaştığını göstermektedir: güç ve servetle sınanma. Güç ekseninde hukuk-adalet, eleştiriye tahammülsüzlük, muhalefet hakkının daralması ve kutuplaştırıcı dil; servet ekseninde ise kamu kaynakları, kayırmacılık, yolsuzluk iddiaları, israf ve gösterişçi dindarlık öne çıkmaktadır. Eleştiriler, bu sorunları çoğu kez belirli bir din anlayışı ve meşruiyet diliyle ilişkilendirerek siyasal eleştiriyi zorunlu biçimde teolojik bir sorgulamaya dönüştürmekte; ayrıca ''sahihlik'' iddiası, özcülük ve modern kavramsal repertuarla kurulan melezlik üzerinden meta sorunlar üretmektedir. Çalışma, eleştirilerin doğruluk değerini saptamak yerine, eleştirel söylemin İslamcılığın iktidar tecrübesinde meşruiyet ölçülerini nasıl yeniden müzakere ettiğini görünür kılmaktadır. Bu bulgular, ''İslamcılık bitti mi?'' türü genellemeleri doğrulama/yanlışlama hedefi olmaksızın, içeriden eleştirinin hem dönüştürücü bir hatırlatma dili hem de kendi sınırlarını üreten bir pratik olduğunu ortaya koymaktadır. Böylece tez, din – siyaset ilişkisinin, sabit özler üzerinden değil, yorum rekabeti ve kurumsal karşılık arayışı üzerinden işlediğini ileri sürmekte ve İslamîliğin kamusal alanda sürekli yeniden tanımlandığını vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines Islamic-referential critiques directed at the AK Party government in Turkey between 2010 and 2024 as an opportunity for internal self-accounting with respect to Islamism's founding claims and normative universe. The dataset consists of the discourses of seventeen critical subjects compiled from written and spoken texts produced across different media platforms; instead of a chronological narrative, the study adopts a thematic and inductive analytical framework. The thematic analysis shows that the critiques concentrate along two axes: being tested by power and by wealth. Along the power axis, key themes include law and justice, intolerance of criticism, the narrowing of the right to opposition, and a polarizing political language; along the wealth axis, the prominent issues are public resources, favoritism, allegations of corruption, waste, and ostentatious piety. The critiques frequently relate these problems to a particular understanding of religion and a language of legitimacy, thereby transforming political criticism into an inevitably theological inquiry; moreover, the claim to“authenticity,”essentialism, and hybridity formed through a modern conceptual repertoire generate further meta-level problems. Rather than determining the truth value of the allegations, the study makes visible how the critical discourse renegotiates the criteria of legitimacy within Islamism's experience of power. Without aiming to confirm or refute generalizations such as“Has Islamism ended?”, these findings indicate that internal critique functions both as a transformative language of reminder and as a practice that produces its own limits. Thus, the dissertation argues that the religion–politics nexus operates not through fixed essences but through interpretive competition and the search for institutional counterparts, and it emphasizes that“Islamicness”is continuously redefined in the public sphere.
Benzer Tezler
- Müslüman, proleter, muhalif: Türkiye'de Anti-Kapitalist Müslümanlar
Muslim, proletarian, opponent: Anti-Capitalist Muslims in Turkey
YUSUF EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
SosyolojiGaziantep ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET NURİ GÜLTEKİN
- Türkiye'de İslami romanlarda kadın kimliği (1980-2000): Feminist bir yaklaşım
Woman identity in Islamic novels in Turkey (1980-2000): A feminist approach
OKAN ANCAK
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN KOYUNCU LORASDAĞI
- Din ve toplum ekseninde 2000'li yıllarda yeni dindar kadın söylemi
The new religious women discourse in 2000's in Turkey
FATMA TOPÇU
- Modernleşme ve kadın bedeni bağlamında Türkiye'de başörtüsü sorunu
The headscarf problem in Turkey within the context of modernization and female body
KÜBRA YANIKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiKadın Çalışmaları Bilim Dalı
DOÇ. İNCİ ÖZKAN KERESTECİOĞLU
- Babanzâde Ahmed Naim'in İslâm'da Da'vâ-yı Kavmiyyet risalesi bağlamında kavmiyyet eleştirisi
Babanzāde Ahmed Naim's criticism of kavmiyyet in the context of his treatise Da'vā-yi Kavmiyyet in Islam
MÜCAHİT KIRCALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeYalova ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE TAŞÇİ YILDIRIM