Küresel havalimanlarında sürdürülebilirlik ve verimlilik performansının çok boyutlu analizi: Veri zarflama ve malmquist endeksi yaklaşımı
A multidimensional analysis of sustainability and efficiency performance at global airports: A data envelopment analysis and malmquist index approach
- Tez No: 1009680
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY ORHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Sivil havacılık, Civil aviation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sivil Havacılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Havacılık sektörünün sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip olan havalimanları ekonomik, çevresel, sosyal ve ekonomik açıdan karmaşık altyapı sistemlerine sahiptir. Bu sebeple havalimanlarının farklı perspektiflerle performans değerlendirmelerine dahil edilmeleri çok boyutlu bir çerçevede değerlendirme yapma imkanı sunmaktadır. Bu çalışmada da küresel ölçekte faaliyet gösteren 10 havalimanının 2019-2023 yılları arasındaki verimlilik ve sürdürülebilirlik performansı ele alınmıştır. Çalışma havalimanlarını ekonomik, çevresel, sosyal ve ekonomik açıdan hem Veri Zarflama Analizi (VZA) ile hem de Malmquist Endeks Analizi ile değerlendirmiştir. Dönemsel göreli etkinliği ölçmek amacıyla VZA, zaman içindeki verimlilik değişimini ve sürdürülebilirlik eğilimlerini incelemek amacıyla ise Malmquist Endeks Analizi uygulanmıştır. Araştırmada havalimanlarının yıllık gelir, elektrik ve su tüketimi, kapsam 1 ve 2 CO2 emisyonları, yolcu ve uçak hareketleri, kargo hacmi, toplam atık miktarı, atık dönüşüm oranı ve Skytrax yolcu memnuniyeti verilerinden oluşan kapsamlı bir veri seti kullanılmıştır. Bulgular, havalimanı performansının tek boyutlu bir yapı göstermediğini, aynı havalimanının farklı sürdürülebilirlik boyutlarında farklı etkinlik düzeyleri sergileyebildiğini ortaya koymuştur. Sosyal boyutta, kaynak kullanımının hizmet kalitesine dönüşme kapasitesi, kriz dönemlerinde uyum yeteneği ve ölçek uyumu belirleyici unsurlar olarak öne çıkmıştır. Çevresel boyutta, emisyon ve atık yönetiminin etkinliği ile teknolojik iyileşmelerin performans üzerinde doğrudan etkili olduğu görülmüştür. Ekonomik boyutta, kapasite kullanımındaki istikrar, çevresel maliyetlerin kontrolü ve dışsal şoklara karşı toparlanma kapasitesi temel belirleyiciler olmuştur. Operasyonel boyutta ise trafik yoğunluğu ile kaynak tüketimi arasındaki dengenin, hizmet kalitesi ve süreç esnekliğiyle birlikte sürdürülebilir performansı şekillendirdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, havalimanı performansının bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, havacılık yönetimi literatürüne çok boyutlu bir karşılaştırma çerçevesi sunmakta ve politika yapıcılar ile havalimanı yöneticileri için ölçek yönetimi, kaynak tahsisi, kriz dayanıklılığı ve sürdürülebilirlik stratejileri bakımından uygulanabilir çıkarımlar üretmektedir.
Özet (Çeviri)
Airports, which are of critical importance to the sustainability of the aviation sector, possess complex infrastructure systems that encompass economic, environmental, and social dimensions. From this perspective, incorporating airports into performance evaluations from various perspectives enables assessments within a multidimensional framework. This study examines the efficiency and sustainability performance of 10 airports operating on a global scale between 2019 and 2023. The study evaluated the airports from economic, environmental, and social perspectives using both Data Envelopment Analysis (DEA) and the Malmquist Index Analysis. DEA was applied to measure period-over-period relative efficiency, while the Malmquist Index Analysis was used to examine changes in efficiency over time and sustainability trends. The study utilized a comprehensive dataset comprising annual revenue, electricity and water consumption, Scope 1 and 2 CO2 emissions, passenger and aircraft movements, cargo volume, total waste volume, waste recycling rate, and Skytrax passenger satisfaction data. The findings revealed that airport performance does not follow a one-dimensional structure; the same airport can exhibit different levels of effectiveness across various sustainability dimensions. In the social dimension, the capacity of resource utilization to translate into service quality, adaptability during crises, and scale compatibility emerged as key factors. In the environmental dimension, the effectiveness of emissions and waste management, along with technological improvements, were found to have a direct impact on performance. In the economic dimension, stability in capacity utilization, control of environmental costs, and the capacity to recover from external shocks were the primary determinants. In the operational dimension, it was determined that the balance between traffic volume and resource consumption, along with service quality and process flexibility, shapes sustainable performance. Consequently, the study demonstrates that airport performance should be evaluated through a holistic approach that includes not only economic or operational indicators but also social and environmental dimensions. In this regard, the thesis offers a multidimensional comparative framework to the aviation management literature and generates actionable insights for policymakers and airport managers regarding scale management, resource allocation, crisis resilience, and sustainability strategies.
Benzer Tezler
- Variability of takeoff distance and climate rate due to climate factors
İklim faktörlerine bağlı kalkış mesafesi ve tırmanma oranı değişikliği
ŞEYDA YALÇINKAYA ÇAĞLIYAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Meteorolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMeteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ DEMİRHAN
- Havaalanlarında enerji verimliliği
Energy efficiency at airports
EDİP RONAY ALIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiElektrik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEDRİ KEKEZOĞLU
- Tokat Havalimanı'nda ilave bir taksi yolu yapımının fayda-maliyet analizi
Cost-benefit analysis of the construction of additional taxiway at Tokat Airport
SAFA BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İnşaat MühendisliğiTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİT YAKAR
- Yaklaşık sıfır enerji konseptli binalar için gerçek zamanlı enerji optimizasyonu fizibilitesi
Real-time energy optimization feasibility for nearly zero energy buildings (NZEB) concept
HACER GEDİZ TAŞKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EnerjiAkdeniz ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAMZA FEZA CARLAK
- Sürdürülebilir havalimanı yapılarında malzeme seçimi tabanlı yaşam döngüsü değerlendirme analizi
Life cycle assessment analysis based on material selection in sustainable airport buildings
MERVE RÜYA ÖZYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Kültür Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET NURETTİN UĞURAL